Қан жоғалтудан болатын өлім – экссангинация. Денедегі қанның жартысынан екі бөлігінен айырылу өлімге алып келуі мүмкін. Симптомдар мен себептері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қан жоғалтудан болатын өлім – қанның көп мөлшерде жоғалту салдарынан туындайтын өлім. Адамның денсаулығына қарай, адамдар көбінесе қанның жартысынан екі үшін бір бөлігін жоғалтқанда қайтыс болады; қан көлемінің шамамен үштен бір бөлігінің жоғалтылуы өте қауісті деп есептеледі. Тіпті бір терең жарақат болса да, тігіс салу және ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін, әсіресе жарақат, көк тамыр немесе артерия, немесе басқа да қосымша аурулар болған жағдайда. Бұл сөз латын тіліндегі "sanguis" сөзінен шыққан, ол "қан" дегенді білдіреді.
Death caused by loss of blood
Exsanguination is death caused by loss of blood. Depending upon the health of the individual, people usually die from losing half to two thirds of their blood; a loss of roughly one third of the blood volume is considered very serious. Even a single deep cut can warrant suturing and hospitalization, especially if trauma, a vein or artery, or another comorbidity is involved. The word comes from the Latin 'sanguis', meaning blood.
Жануарларды сою
Қанды тазарту – сою әдісі ретінде қолданылады. Өлімге әкелетін кесік жасалмас бұрын, жануар түрлі әдістермен, оның ішінде тұтқын болт, электр тогы немесе химиялық заттар арқылы ауырсыну сезімінсіз етіледі. Электр тогы көбінесе шошқа, құс және үй қойына қолданылады, ал жарақат алған малға химиялық заттар қолданылады. Алдын ала тыныштандыру, есінен таныту немесе анестезиясыз, бұл сою әдісі процеске байланысты жоғары деңгейде алаңдаушылық тудыруы мүмкін. Союға дейін жануарларды қалай ұстап, бақылап тұру, олардың есінен танытудан гөрі әл-ауқатына үлкен әсер етеді. Дұрыс жасалмаса, зор қатыгездікке әкелуі мүмкін, ал дұрыс жағдайда сою жануарға ешқандай ауыртпалық немесе азап сыймайды. Қанды тазарту кезінде жүректің үздіксіз жұмысы қанның сұйықтық қысымын көтеріп, қанның ағылуын жылдамдатып, өлімді тездетеді. Жүрек оң ығысулы сорғы ретінде жұмыс істейтіндіктен, қан көлемінің азаюы жүректің тиімділігіне әсер етпейді. Жүрекке қан жеткізілмеуі оның функциясының бірте-бірте төмендеуіне әкеледі, бірақ осымен бірге дене мүшелерінің де өлімі жүреді. Жануар есінен айырылғаннан кейін дереу, жерге параллель бағыттағы өте өткір пышақ жақ сүйегінің алдындағы теріге енгізіледі және омыртқаның астына орналасады. Бұл күйде пышақ омыртқадан алшақ тартылып, жақ тамырларын, қарын артериясын және трахеяны кесіп тастайды. Дұрыс орындалса, қан еркін ағып, өлім бірнеше секунд ішінде болады. Қой және үйрек 10 секундтан кем уақытта жүрек пен бауырдың жұмысы бұзылып өледі; ірі жануарлар, әсіресе сиырлар ми өліміне жету үшін 40 секундқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Артериялық бітелу сияқты асқынулар туындаса, бұл кезең бірнеше минутқа созылуы мүмкін. Дегенмен, жануардың басын төмен қарату қанның жылдам ағып кетуіне мүмкіндік береді, сондықтан жануардың толыққанды қансызданудан бұрын есін жинауы өте қиын. Қай жағдайда болмасын, жануарларды қорғау жөніндегі кеңесшілер есінен айырудан бастап қанды тазартуды бастауға дейінгі уақыттың жылдам болуын қатаң түрде атап көрсетеді, 15 секундтан кем уақыт ұсынады. Тұтқын болтты сатып алудың бастапқы құнынан басқа, бұл әдістің одан әрі қолдануы өте арзан. Жануар процедураның барлық кезеңінде есінен айырылады, сондықтан ол союшы үшін ең қауіпсіз әдістердің бірі болып табылады.
Exsanguination is used as a method of slaughter. Before the fatal incision is made, the animal will be rendered insensible to pain by various methods, including captive bolt, electricity, or chemical. Electricity is used mostly to incapacitate swine, poultry, and domestic sheep, whereas a chemical is used for injured livestock. Without prior sedation, stunning, or anesthetic, this method of slaughter may cause a high degree of anxiety, depending on the process. The way animals are handled and restrained prior to slaughter likely has a greater impact on their welfare than whether or not they are stunned. If done badly, there can be a large element of cruelty involved, whereas being killed under the correct conditions gives the animal no pain or suffering. Continued pumping operation of the heart during exsanguination increases the rate of depletion, and thus hastens death, by raising the fluid pressure of the blood. Because the heart operates like a positive displacement pump, reduction of blood volume will not affect efficiency of cardiac output. Deprivation of blood to the heart does gradually result in diminished function, but concurrently with similar death of other parts in the body. Quickly after the animal is incapacitated a very sharp knife, in an orientation parallel to the ground, is inserted through the skin just in front of the point of the jaw and below the vertebrate. From this position, the knife is drawn forward away from the spine to sever the jugular veins, carotid arteries, and trachea. Properly performed, blood will flow freely and death will occur within seconds. Sheep and duck will reach heart and liver malfunction, leading to death, in under 10 seconds; larger animals, notably cattle may take up to 40 seconds to reach brain death. This period may extend to a couple of minutes if complications, such as arterial occlusion, occur. However, the animal's inverted position allows blood to flow more precipitously and thus makes an animal regaining consciousness before it is fully exsanguinated highly unlikely. In any case, animal welfare advisory councils clearly emphasize that the time from incapacitation to start of exsanguination should be prompt, recommending a time under 15 seconds. Beyond the initial cost of purchasing a captive bolt, continued usage of the method is very inexpensive. The animal is incapacitated for the duration of the procedure, so it is one of the safest methods for the slaughterer.
Яһудилер мен исламдық сойыстарда
Яһудилердің кашрут (кошер) және исламдық дабиха (халал) диеталық заңдары союды талап етеді, ол бірден жұтқыншақ, трахея және мойынның ірі қан тамырларын кесіп, сананың жоғалуына және қан кетуден өлімге алып келеді. Екі жиекті өткір пышаққа тыйым салынған. Оның орнына, тік бұрышты ұшы бар ұзын пышақ қолданылады, яһуди заңы бойынша ол жануардың мойнынан кемінде екі есе енді болуы керек. Бұл кесу әрекеті, мойындағы төрт ірі қан тамыры бірден кесілуіне байланысты, өткір пышақпен салыстырғанда жылдамырақ орындалады. Ислам және яһуди заңдарында, тұтқынға алынған оқтар мен сою алдындағы параличтеудің басқа да әдістеріне рұқсат берілмейді, себебі өлген жануардың етін жеу – өлік деп есептеледі, ал кейін өлтірілген мал да осы санатқа жатады. Кейбір халал тағам органдары жақында ғана жаңадан әзірленген, қауіпсіздігі жоғары, тек басты соққымен малдың есін кетіру жүйесіне рұқсат берді. Бұл жүйеде саңырауқұлақ пішіндес басы бар балға қолданылады, ол өлімге жеткізбейтін соққы береді, және процедураны кері қайтарып, жануарды шоктан кейін қайта тірілтуге болатыны дәлелденді. Мұндай әдістер, әсіресе есін жоғалтпаған жануарларды қолдану, ветеринарлар мен жануарларды қорғау ұйымдары тарапынан сынға алынды. Бірнеше елде есін жоғалтпаған малды союға тыйым салынған. Толық ақпарат алу үшін Shechita-дағы жануарлардың әл-ауқаты туралы даулар тақырыбына қараңыз.
Jewish kashrut (kosher) and Islamic dhabihah (halal) dietary laws mandate that slaughter is performed with a cut that immediately severs the esophagus, trachea, and the large blood vessels in the neck, causing loss of consciousness and death by exsanguination. The double edged pointed knife is prohibited. Instead, a long knife with a squared off end is used that in Jewish law must be at least twice the width of the animal's neck. The operation of sticking or exsanguination is executed faster than when using the pointed knife, as four large blood vessels in the neck are severed simultaneously. In Islamic and Jewish law, captive bolts and other methods of pre slaughter paralysis are not permissible, as consumption of animals found dead are regarded as carrion and stunned animals that are later killed fall into this category. Various halal food authorities have more recently permitted the use of a recently developed fail safe system of head only stunning using a mushroom shaped hammer head that delivers a blow that is not fatal, proved by it being possible to reverse the procedure and revive the animal after the shock. Such methods, particularly involving unstunned animals, have been criticized by veterinarians and animal welfare organizations, among others. Prohibitions against unstunned slaughter have been enacted in several countries. See Animal welfare controversies in shechita for further information.