Кіріспе

Қан жоғалтудан болатын өлім – қанның көп мөлшерде жоғалту салдарынан туындайтын өлім. Адамның денсаулығына қарай, адамдар көбінесе қанның жартысынан екі үшін бір бөлігін жоғалтқанда қайтыс болады; қан көлемінің шамамен үштен бір бөлігінің жоғалтылуы өте қауісті деп есептеледі. Тіпті бір терең жарақат болса да, тігіс салу және ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін, әсіресе жарақат, көк тамыр немесе артерия, немесе басқа да қосымша аурулар болған жағдайда. Бұл сөз латын тіліндегі "sanguis" сөзінен шыққан, ол "қан" дегенді білдіреді.

Жануарларды сою

Қанды тазарту – сою әдісі ретінде қолданылады. Өлімге әкелетін кесік жасалмас бұрын, жануар түрлі әдістермен, оның ішінде тұтқын болт, электр тогы немесе химиялық заттар арқылы ауырсыну сезімінсіз етіледі. Электр тогы көбінесе шошқа, құс және үй қойына қолданылады, ал жарақат алған малға химиялық заттар қолданылады. Алдын ала тыныштандыру, есінен таныту немесе анестезиясыз, бұл сою әдісі процеске байланысты жоғары деңгейде алаңдаушылық тудыруы мүмкін. Союға дейін жануарларды қалай ұстап, бақылап тұру, олардың есінен танытудан гөрі әл-ауқатына үлкен әсер етеді. Дұрыс жасалмаса, зор қатыгездікке әкелуі мүмкін, ал дұрыс жағдайда сою жануарға ешқандай ауыртпалық немесе азап сыймайды. Қанды тазарту кезінде жүректің үздіксіз жұмысы қанның сұйықтық қысымын көтеріп, қанның ағылуын жылдамдатып, өлімді тездетеді. Жүрек оң ығысулы сорғы ретінде жұмыс істейтіндіктен, қан көлемінің азаюы жүректің тиімділігіне әсер етпейді. Жүрекке қан жеткізілмеуі оның функциясының бірте-бірте төмендеуіне әкеледі, бірақ осымен бірге дене мүшелерінің де өлімі жүреді. Жануар есінен айырылғаннан кейін дереу, жерге параллель бағыттағы өте өткір пышақ жақ сүйегінің алдындағы теріге енгізіледі және омыртқаның астына орналасады. Бұл күйде пышақ омыртқадан алшақ тартылып, жақ тамырларын, қарын артериясын және трахеяны кесіп тастайды. Дұрыс орындалса, қан еркін ағып, өлім бірнеше секунд ішінде болады. Қой және үйрек 10 секундтан кем уақытта жүрек пен бауырдың жұмысы бұзылып өледі; ірі жануарлар, әсіресе сиырлар ми өліміне жету үшін 40 секундқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Артериялық бітелу сияқты асқынулар туындаса, бұл кезең бірнеше минутқа созылуы мүмкін. Дегенмен, жануардың басын төмен қарату қанның жылдам ағып кетуіне мүмкіндік береді, сондықтан жануардың толыққанды қансызданудан бұрын есін жинауы өте қиын. Қай жағдайда болмасын, жануарларды қорғау жөніндегі кеңесшілер есінен айырудан бастап қанды тазартуды бастауға дейінгі уақыттың жылдам болуын қатаң түрде атап көрсетеді, 15 секундтан кем уақыт ұсынады. Тұтқын болтты сатып алудың бастапқы құнынан басқа, бұл әдістің одан әрі қолдануы өте арзан. Жануар процедураның барлық кезеңінде есінен айырылады, сондықтан ол союшы үшін ең қауіпсіз әдістердің бірі болып табылады.

Яһудилер мен исламдық сойыстарда

Яһудилердің кашрут (кошер) және исламдық дабиха (халал) диеталық заңдары союды талап етеді, ол бірден жұтқыншақ, трахея және мойынның ірі қан тамырларын кесіп, сананың жоғалуына және қан кетуден өлімге алып келеді. Екі жиекті өткір пышаққа тыйым салынған. Оның орнына, тік бұрышты ұшы бар ұзын пышақ қолданылады, яһуди заңы бойынша ол жануардың мойнынан кемінде екі есе енді болуы керек. Бұл кесу әрекеті, мойындағы төрт ірі қан тамыры бірден кесілуіне байланысты, өткір пышақпен салыстырғанда жылдамырақ орындалады. Ислам және яһуди заңдарында, тұтқынға алынған оқтар мен сою алдындағы параличтеудің басқа да әдістеріне рұқсат берілмейді, себебі өлген жануардың етін жеу – өлік деп есептеледі, ал кейін өлтірілген мал да осы санатқа жатады. Кейбір халал тағам органдары жақында ғана жаңадан әзірленген, қауіпсіздігі жоғары, тек басты соққымен малдың есін кетіру жүйесіне рұқсат берді. Бұл жүйеде саңырауқұлақ пішіндес басы бар балға қолданылады, ол өлімге жеткізбейтін соққы береді, және процедураны кері қайтарып, жануарды шоктан кейін қайта тірілтуге болатыны дәлелденді. Мұндай әдістер, әсіресе есін жоғалтпаған жануарларды қолдану, ветеринарлар мен жануарларды қорғау ұйымдары тарапынан сынға алынды. Бірнеше елде есін жоғалтпаған малды союға тыйым салынған. Толық ақпарат алу үшін Shechita-дағы жануарлардың әл-ауқаты туралы даулар тақырыбына қараңыз.