Кіріспе
Малдың кемемен, темір жолмен, автомобиль жолымен немесе әуемен шекарадан тыс қозғалысы – малдың шекарадан тыс тасымалы. Тірі экспорт – малдың ұлттық шекарадан тыс коммерциялық тасымалы. Саудаға бірқатар елдер қатысады, ал Австралияның тірі экспорт индустриясы әлемдік саудадағы ірі экспорттаушылардың бірі болып табылады. Австралия статистика бюросының мәліметтері бойынша, 2017 жылдың наурызы мен 2018 жылдың наурызы аралығында тірі қойлар экспорты 21,4%-ға, ал тірі бұзаулар 9,7%-ға өсті. Тек 2017 жылы Австралия 2,85 миллион тірі жануарды контейнерлер мен ұшақтар арқылы экспорттады. Сауданың кеңеюіне арнайы кемелердің пайда болуы ықпал етті, олар көптеген жануарларды тасымалдайды. 2014-2017 жылдар аралығында Еуропалық Одақтан экспортталған малдың көлемі 586 миллион килограмға жетті, бұл осы кезеңде 62,5%-ға өсімді білдіреді. Әлемде етке деген сұраныстың артуы соңғы жарты ғасырда тірі мал экспортын төрт есеге арттырды, 2017 жылы 2 миллиард жануар экспортталды, бұл 2007 жылғы 1 миллиардтан жоғары көрсеткіш. Күн сайын шамамен бес миллион жануар тасымалданады. Жануарларды қорғау ұйымдары мен БАҚ жануарлардың құқықтарын қорғау тұрғысынан бұл салаға қарсы күшті сын айтты. 2008 жылы көрсеткіш 4,2 миллионға төмендеді. 2012 жылы экспортталған ірі қара малдың саны 617 301 басқа жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 11%-ға кем. 2012 жылы Индонезия Австралиядан тірі ірі қара мал экспортының 45%-ын құрады. Индонезияға малдың жалпы экспорты 2011 жылдан бастап 33%-ға азайды. 2012 жылы Индонезияға ірі қара мал экспортының төмендеуіне 2011 жылдан бері енгізілген ESCAS (Экспорттаушылардың жеткізу тізбегін қамтамасыз ету схемасы) және Индонезияның ет өндірісінде өзін-өзі қамтамасыз етуге ұмтылысы себеп болды. Малдың көп бөлігі адам тұтынуына арналған, бірақ асыл тұқымды мал, оның ішінде сүтті мал да белсенді саудаланып жатыр. Ауыл шаруашылығы және су ресурстары департаменті мал экспортының стандарттарын бақылайды. Стандарттар 2011 жылдың сәуірінде (2.3 нұсқасы) жаңартылды. Департамент сондай-ақ 2011 жылы ESCAS (Экспорттаушылардың жеткізу тізбегін қамтамасыз ету схемасы) жүйесін енгізді, бұл экспорттаушылардан халықаралық деңгейде келісілген жануарлардың қамын сақтау стандарттарына сәйкестігін растау және жеткізу тізбегі бойынша іздеуге қабілеттілігі мен бақылауды көрсетуді талап етеді. Департаменттің мәлімдемесіне сәйкес, ESCAS Индонезияда австралиялық ірі қара малға қатыгездік көрсетілгені туралы мәліметтерге жауап ретінде әзірленді, содан кейін сойылу мақсатында барлық мал экспортына таратылды. Жануарлардың қамын ойлау бөлімін қараңыз. AQIS (Австралиялық карантиндік және инспекциялық қызмет) елге экзотикалық зиянкестер мен аурулардың ену қаупін азайту үшін карантиндік бақылауды жүзеге асырады. AQIS сонымен қатар Австралияның жануарлар, өсімдіктер және адам денсаулығы саласындағы жоғары беделін сақтау және шетелдік экспорттық нарықтарға кең қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін импорттық және экспорттық инспекция мен сертификаттауды жүзеге асырады. Басқа маңызды нарықтарға Израиль, Малайзия, Жапония, Мексика және Қытай жатады. Австралиялық қойлардың негізгі нарықтары – Кувейт және Иордания. Басқа маңызды нарықтарға Бахрейн, БАӘ, Оман және Катар кіреді. Австралияның негізгі нарықтық бәсекелестері Қытай, Оңтүстік Америка және Солтүстік Африкадан келеді.
cross border transportation of livestock
Live export is the commercial transport of livestock across national borders. The trade involves a number of countries with the Australian live export industry being one of the largest exporters in the global trade. According to the Australian Bureau of Statistics, exports of live sheep rose 21.4% and live calves increased 9.7% between March 2017 and March 2018. During 2017 alone, Australia exported 2.85 million living animals in shipping containers and airplanes. The expansion of the trade has been supported by the introduction of purpose built ships which carry large numbers of animals. The amount of livestock exported from the European Union grew to nearly 586m kilograms between 2014 and 2017, a 62.5% increase during the time period. The rising global demand for meat has resulted in the quadrupling of the export of live farm animals in the last half century, with two billion being exported in 2017, up from one billion in 2007. Roughly five million animals are in transit every day. There has been strong criticism of the industry on animal rights grounds by animal rights organizations and the media. reduced from 4.2 million in 2008. The total number of cattle exported in 2012 was 617, 301, down 11% from the previous year. Indonesia accounted for 45% of total live cattle exports from Australia in 2012. Total cattle exports to Indonesia reduced by 33% from 2011. The reduction in cattle exports to Indonesia in 2012 was partly due to the newly imposed ESCAS (Exporter Supply Chain Assurance Scheme) from 2011, and partly due to Indonesia's move to become self sufficient in beef production. Most of the livestock are for human consumption but there is also an active trade in breeding stock, including dairy cattle. The Department of Agriculture and Water Resources controls the Australian Standards for the Export of Livestock. The standards were amended in April 2011 (version 2.3). The Department also introduced ESCAS (Exporter Supply Chain Assurance Scheme), in 2011 — a system requiring exporters to provide evidence of compliance with internationally agreed animal welfare standards, and to demonstrate traceability and control through the supply chain. According to the Department, ESCAS was developed in response to evidence of cruelty to Australian cattle in Indonesia, and then extended to all livestock exports for the purpose of slaughter. See Animal Welfare section. AQIS (Australian Quarantine and Inspection Service) manages quarantine controls to minimise the risk of exotic pests and diseases entering the country. AQIS also provides import and export inspection and certification to help retain Australia's highly favourable animal, plant and human health status and wide access to overseas export markets. Other key markets include Israel, Malaysia, Japan, Mexico and China. The major markets for Australian sheep are Kuwait and Jordan. Other key markets are Bahrain, the UAE, Oman and Qatar. Australia's main market competitors are from China, South America and North Africa.
Австралияның тірі экспортын зерттеу
2009 жылы Дүниежүзілік жануарларды қорғау ұйымы тірі мал экспорты науқаны үшін ACIL Tasman экономикалық зерттеулер ұйымына тірі мал экспорты саудасын экономикалық тұрғыдан зерттеуді тапсырды. Бұл зерттеу Австралияда тірі мал экспорты саудасындағы бұрмалаушылықтардың салдарынан қосымша құн табу мүмкіндіктерінің жоғалғанын анықтады. Есеп Батыс Австралиядан тірі қой экспортының экономикалық және саяси жағдайларын талдап, отандық жерде өңделген қойдың Австралия экономикасы үшін тірі экспортталған қойдан 20% көбірек құнды екенін көрсетті. 2012 жылдың қазан айында Дүниежүзілік жануарларды қорғау ұйымы тірі мал экспорты туралы тағы бір зерттеу жариялады. Бұл зерттеу Солтүстік территорияда немесе Солтүстік-Батыс Австралияда мал өңдеу зауыты салынып, тірі мал экспортымен бірге жұмыс істесе, Австралиялық мал өндірушілердің жалпы табысы 245% немесе одан да көп пайызға, жұмыссыз австралиялықтар үшін 1300-ден астам жұмыс орнына және жылдық жалпы өңірлік өнімнің 204 миллион долларға өсуіне әкелуі мүмкін екенін анықтады. 2011 жылдың тамызында тәуелсіз сенатор Ник Зенофон мен Австралиялық «Жасылдар» партиясы жануарлардың әл-ауқаты үшін тірі мал экспортын тоқтатуды талап ететін екі заң жобасы Австралия Парламентіне ұсынылды. Екі заң жобасы да Өкілдер палатасы тарапынан қабылданбады.
Еуропалық Одақ
2004 жылы ЕО жаңа заңнама енгізді, ол 2007 жылы күшіне енуі жоспарланған. Алайда, Кеңес құрамына кіретін жекелеген мемлекеттердің Ауыл шаруашылығы министрлері реформалар пакеті, соның ішінде сапар уақытын 2011 жылға дейін кейінге шегерді. Олар 2009 жылға дейін жүргізушілерге қосымша оқыту мен сертификаттау мүмкіндіктерін ұсынатын бірқатар реформаларды қабылдады. Заңнама сондай-ақ жақсырақ жүк тиеу және түсіру инфрақұрылымын қамту мақсатында жазылған. 2020 жылдың қыркүйегінде Нидерландтың Ауыл шаруашылығы министрі Карола Шоутен ЕО Ауыл шаруашылығы және Балық шаруашылығы Кеңесінен жануарлардың әл-ауқатын жақсарту ережелерін өзгертуді және союға арналған малдың тасымалдауын шектеуді сұрады; жануарларды тасымалдау жөніндегі ЕО арнайы комитеті қазан айында тыңдаулар өткізді.
Германия
2020 жылдың соңында Германияның аймақтық соты 132 асыл тұқымды бұзауды тірі экспорттауға тыйым салды, себебі Мароккода оларды сою жағдайлары "адамгершілікке қайшы" деп танылды. Жаңа Зеландия әлі де тірі балықтар мен моллюскаларды экспорттауды жалғастыруда. 2020 жылдың қыркүйек айында Жаңа Зеландия үкіметі Gulf Livestock 1 көлік кемесі 43 экипаж мүшесімен және бортында 6000-ға жуық ірі қара малмен суға батқаннан кейін тірі мал экспорттауын тоқтатты. Кеме Қытайға өсіру үшін мал тасымалдап бара жатқан еді. 2021 жылғы 14 сәуірде Жаңа Зеландия үкіметі жануарлардың әл-ауқатын жақсарту мақсатында, екі жылға дейінгі кезеңдік мерзімнен кейін 2023 жылға дейін теңіз арқылы мал экспорттауды тоқтату туралы шешім қабылдады. Бұл тарихтағы алғашқы жағдай болды; белсенділер Австралия және басқа мемлекеттерді де осы үрдіске қосылуға шақырды. Жаңа Зеландия 2003 жылдан бері сою үшін тірі жануарларды экспорттаған жоқ, себебі Сауд Арабиясына бағыт алған кемеде 4000 қой қырылды. 2012 жылы Жаңа Зеландия фермерлер федерациясының президенті былай деді:
Жаңа Зеландиядағы жануарларды қорғау ұйымдары асыл тұқымдық мақсаттар үшін жануарларды тірі экспорттауға тыйым салуды талап етуде. SAFE ұйымы тірі экспорттың "ауыр зардаптарға әкелу мүмкіндігі бар" екенін мәлімдеді.
Ұлыбритания
2002 жылдың 15 шілдесі мен 2004 жылдың қаңтары аралығында шамамен 200 000 қозы мен қой сойылу немесе одан әрі бордақылау үшін шетелге, негізінен Франция мен Италияға экспортталды. Жануарлар мен өсімдіктердің денсаулығын сақтау агенттігі (APHA) жануарларды тиеу орындарында және порттарда тексеруден өткізуге жауапты. Сауда стандарттары да көлік кезінде жануарларды тексеру құқығына ие және ережелерге сәйкес қудалау шараларын жүргізуге жауапты. 2012 жылы болған бір оқиғадан кейін Рамсгейт порты тірі мал тасымалын уақытша тоқтатты, сол кезде транзит кезінде ауыр жарақат алған 40 қой эвтаназияланды. Порттың ЕО және Ұлыбритания заңнамасымен еркін қозғалыс негізінде тірі жануарлар экспортын тоқтатуға құқығы жоқ деген үкіммен High Court бұл шешімді жоққа шығарды. Қоршаған орта, ауыл шаруашылығы және ауылдық аймақтар жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалғаннан кейін Майкл Гоув 2017 жылдың шілдесінде Brexit сойылу үшін тірі жануарларды экспорттауға тыйым салуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 2020 жылдың 3 желтоқсанында Ұлыбританияның қоршаған орта министрі Джордж Юстис Англия мен Уэльстен сою және бордақылау үшін тірі жануарларды экспорттауға тыйым салу жоспарларын жариялады. Қазіргі уақытта Ұлыбританияның тірі жануарлар экспортының көп бөлігі Рамсгейт порты арқылы жүзеге асырылады. 2011 жылдың маусым айында Рамсгейт қалалық кеңесінің мүшесі Ян Драйвер тірі экспортқа қарсылық білдірді. 2012 жылдың 12 қыркүйегінде Рамсгейт портында көлік ақауларына байланысты жарақат алған 46 қой эвтаназияланды. Танет кеңесі порттан тірі мал экспортын уақытша тоқтату туралы шешім қабылдады.