Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Молоке — Камерунның Қиыр Солтүстік провинциясындағы Майо-Цанага департаментінің орталығы және ең ірі қаласы. Маруа, Ягуа және Куссериден кейін Қиыр Солтүстік провинциясындағы төртінші үлкен қала. Қала Камерун мен Нигерия шекарасы бойында созылған Мандара тауларында орналасқан.
Mokolo is the departmental capital and largest city of the Mayo Tsanaga department, in the Far North Province of Cameroon. It is the fourth largest city in the Far North Province, after Maroua, Yagoua, and Kousséri. It is located in the Mandara Mountains that run along the Cameroonian Nigerian border.
Тарих және мәдениет
Фулани және Мафа халықтары Молоко аймағына басымдық жасайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Мафалар бұл жерде алғашқы тұрғындар болған. Фуланилер аймақ арқылы келгенде, Мафалардың көп бөлігі Мандара тауларына тарап кетті. Мафалар Мафахи деп те аталады. 1916 жылы Молоко Нигерияның Мадагали қаласына қарасты болды және сол қаладан басқарылды. Молоко маңызды сауда жолының орталық жерінде орналасқан. Маруа маңында тұратын Гуизіга және Фулани халықтары батыстағы Мафалармен тұз және натрон саудаласты, ал Мафалар мата бояуға қолданылатын қызыл топырақ пен шөптермен жабдықтады. Шамамен 1947 жылы мұсылман Ламидо (дәстүрлі басшы) Идрису Молокода билікке келді. Идрису анимистік Мафа халқының істерін басқаруға ықыласын білдірмеді. Ол анимистерді басқару үшін өзінің бағыныштысы, ислам дініне өткен Мафа Мамудуды тағайындады. Мамуду Мафаның Ламидосы ретінде қабылданды және Идрисуға бағынышты болды, ал Идрису мұсылман Фулани халқы үшін Ламидо ретінде танылды. Көп ұзамай, Мафалар Ламибеге (Ламидоның көпше түрі) салық төлеуге наразылық білдірді. Француз әкімшілігінің қысымымен Идрису Мамудуды бағынышты лауазымынан босатуға мәжбүр болды. Бүгінгі күнге дейін Молокода екі Ламибе бар, олар жеке-жеке, бірақ Фулани және Мафа халықтарына бірлесіп қызмет етеді. Ламибелер шағын төлем алу арқылы неке, ажырасу, мұрагерлік және ұсақ қарақшылық сияқты мәселелерді шешеді. Осылайша Ламидо халық пен үкімет арасындағы байланыс көпірі ретінде қызмет етеді.
The Fulani and Mafa peoples dominate the Mokolo area. Historically, the Mafa were the earlier inhabitants. When the Fulani came through the area, many of the Mafa dispersed into the surrounding Mandara Mountains. The Mafa are also known as the Mafahi. In 1916 Mokolo was subordinate to Madagali, a Nigerian town, and was ruled from there. Mokolo was centrally located along a well travelled trade route. The Guiziga and Fulani peoples living near Maroua traded salt and natron with the Mafa living further west, who provided red earth and herbs, used for dyeing cloth. In roughly 1947 the Muslim Lamido (traditional chief) Idrissou came to power in Mokolo. Idrissou did not wish to manage the affaires of the animist Mafa populations. He appointed one of his subordinates, an Islamized Mafa named Mamoudou, to govern the animists. Mamoudou came to be accepted as the Lamido of the Mafa, and subordinate to Idrissou, who was recognized as Lamido to the Muslim Fulani population. Eventually, the Mafa revolted against paying taxes to both the Lamibé (plural of Lamido). Seemingly under pressure from the French administration of the area, Idrissou was obliged to release Mamoudou from his subordinate position. To this day two Lamibé remain in Mokolo, separately but cooperatively serving both the Fulani and Mafa populations. For a small fee, the Lamibé resolve problems and disputes, namely concerning marriages and divorce, inheritances, and some petty theft. The Lamido thus serves as a link between the populations and the government.
Халық саны
Үлкен Моколо аймағында 300 000-нан астам адам тұрады. Моколоның орталығында шамамен 30 000 адам тұрады. Майо Цанага департаменті Камерунның ең тығыз халқы бар департаменттерінің бірі.
The greater Mokolo area has a population of over 300,000 people. The center of Mokolo is estimated to have a population of 30,000. The Mayo Tsanaga department is one of the most densely populated departments of Cameroon.
Тілдер
Фулфулде – Солтүстік провинцияның лингва франкасы ретінде, Молоко аймағында басым тіл болып табылады және Молоконың орталық бөлігінде кеңінен таралған. Фулфулде тілін бұл аймаққа фулани халқы әкелген. Мафа тілі Молокодағы мафа халқының арасында кеңінен қолданылады. Молокодан оңтүстік-батысқа қарай, Румсики қаласы бағытында капсики тілі басым тіл болып табылады. Француз тілі үкімет тарапынан қолданылады және мемлекеттік мектептерде оқыту тілі ретінде пайдаланылады.
Fulfulde, as the lingua franca of the Extreme North Province, is the predominant language spoken throughout the Mokolo area, and is prevalent in the centre of Mokolo. Fulfuldé was brought to the region by the Fulani peoples. Mafa is widely spoken among the Mafa populations throughout Mokolo. To the southwest of Mokolo, in the direction of the town Rumsiki, Kapsiki is the dominant language. French is used by the government and is the language of instruction in government run schools.
Дін
Дін орындарының арасында көбінесе мұсылман мешіттері кездеседі. Сонымен қатар, христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар.
Among the places of worship, they are predominantly Muslim mosques. There are also Christian churches and temples.
Климат
Молоконың климаты Сахель аймағына тән тропикалық құрғақ климат. Мамырдың ортасынан тамызға дейін қысқа жаңбырлы маусым созылады. Желтоқсан және қаңтар айларында Сахарадан оңтүстікке қарай құрғақ, ыстық арматан желдері соғады. Наурыздан мамырға дейін құрғақ, ыстық маусым жалғасады. Ыстық маусымда температура шамамен 43,3 °C (110 °F) градусқа жетеді. Молоко Маруадан сәл биік орналасқан Мандара тауларында болғандықтан, температурасы әдетте Маруадан 5-10 градусқа төмен болады.
The climate of Mokolo is typical of the Sahel tropical dry. A short rainy season lasts from mid May to August. Harmattan winds blow South from the Sahara during December and January. A dry, hot season lasts from March to May. Hot season temperatures reach roughly 43.3 °C (110 °F). As it is located in the Mandara Mountains at a slightly higher elevation than Maroua, the temperature of Mokolo is usually five to ten degrees cooler than that of Maroua.
Экономика және қызмет көрсету
Молокоде бір интернет-кафе және екі мемлекеттік мойындалған қаржы институты бар: Mutuel Communautaire de Croissance және Crédit du Sahel филиалы. Молокоға Камерунның барлық ірі ұялы телефон операторлары қызмет көрсетеді. Апталық базар сәрсенбі күні өтеді, онда киім, иттің және түрлі малдың ірі сауда орындарын кездестіруге болады.
Mokolo has one internet café and two state recognized financial institutions, the Mutuel Communautaire de Croissance, and a branch of Crédit du Sahel. Mokolo is served by all major Cameroonian cellular telephone services. The weekly market is on Wednesday, where one can find large markets for clothing, dogs and various livestock.
Ауыл шаруашылығы
Моколо және оның төңірегінде өсірілетін негізгі егістерге тары, соя және жержаңғақ кіреді. Камерунның көп бөлігіндегі соя Моколо маңындағы аймақтан келеді. Қала "Мандара тауларының астық қоймасы" деп белгілі. Фулбе халқы дәстүрлі түрде мал өсірумен айналысады, мал шаруашылығы әлі де кең таралған және пайдалы қызмет болып табылады. Мақтаның маңызы төмендеп келеді, оны шектеулі көлемде өсіріп, SODECOTON сатып алады.
The primary crops grown in and around Mokolo include millets, soy, and peanuts. The majority of soy found in Cameroon comes from the region surrounding Mokolo. The city is known as "the breadbasket of the Mandara Mountains". The Fulbé people are traditionally cattle herders, and cattle raising remains a common and profitable activity. Cotton, of decreasing importance, is cultivated in limited amounts and purchased by SODECOTON.
Үкімет
Моко́ло департамент орталығы болғандықтан, көптеген мемлекеттік министрліктер онда өкілдерін ұстап тұрады. Қазіргі әкім, Дэмиен Зоком, РДПК партиясының мүшесі.
As Mokolo is the departmental capital, many government ministries maintain delegates there. The current serving Mayor, Damien Zokom, is a member of the RDPC party.
Білім
Моколода үш мемлекеттік жоғары мектеп бар, оның ішінде екі тілді жоғары мектеп және техникалық мектеп. Жеке протестант жоғары мектебі де жұмыс істейді. Моколо мұғалімдерді даярлау колледжіне ие. Католик миссиясы нашар естілетін және көзі көрмейтін балаларға арналған мектептерді ұстап тұрады. Моколода жастар орталығы мен стадион да бар. Жастар орталығы және католик мекемесі, "L’Aumonerie" кітапханаларын ұсынады.
Three public high schools are located in Mokolo, including a bilingual high school and a technical school. A private Protestant high school also operates. Mokolo is host to a teachers’ training college. The Catholic mission operates schools for both the deaf and the blind. Mokolo also boasts a Youth Centre and stadium. Both the Youth Centre, and a Catholic establishment, l’Aumonerie, operate libraries.
Көлік
Моколо облыстық орталық қаласы Маруадан батысқа қарай 79 шақырым қашықтықта, асфальтталған жол бойында орналасқан. Маруа мен Моколо қалалары арасында Tsanaga Voyages және Mokolo Express есімді екі автобус компаниясы тұрақты рейстер жасап тұрады. Сонымен қатар, екі қала арасында жүретін бірнеше ресми емес таксилер де бар. Орташа сапар уақыты бір сағаттан сәл асады және құны 800–1000 CFA франкіне (1,61–2,01 доллар) тең. Қала Туру және Румсики сияқты бірнеше туристік орындардың орталығында жатыр.
Mokolo is located on a paved road, 79 km to the west of Maroua, the regional capital. Two bus services, Tsanaga Voyages and Mokolo Express, make regular trips between Maroua and Mokolo. A number of informal bush taxis also offer transport between the two cities. The average travel time is just over an hour, and costs 800 1,000 CFA francs ($1.61 $2.01). The city is at the centre of several tourist destinations, including Tourou and Rhumsiki.