Кіріспе

Мдансане – Оңтүстік Африканың Шығыс Кап провинциясында орналасқан қалашық. Ол Восточная Лондон қаласынан 15 км, ал Конс қаласынан 37 км қашықтықта, Шығыс Кап провинциясында жатыр. Мдансане – Гаутенг провинциясындағы Соуэтодан кейін Оңтүстік Африкадағы екінші ірі қалашық. Мдансане атауы Нахун өзенінен Буффало өзеніне дейін ағып өткен өзеннен шыққан. Кейбір адамдар бұл өзеннің аты Донтсане болған деп санайды. Өзенге ат қойылғаннан кейін, Мдансанеге кіреберісте орналасқан "ақ шаруашылық" (қазіргі 1-аймақ) да Донтсане немесе Умданзани деп аталған. Бұл қалашық Шығыс Кап провинциясындағы Буффало Сити қалалық муниципалитетінің құрамына кіреді. Мдансане қалашығы халық саны бойынша Шығыс Кап провинциясының ең ірі қалашығы болып табылады.

Құру

1940 жылдары Шығыс Лондонның африкалық жұмысшылары үшін тұрғын үй табу қиын болды. 1950 жылғы «Топтық аймақтар туралы заң» (Group Areas Act) Шығыс Лондондағы нәсілдік сегрегацияны одан әрі күшейтті. 1940 жылдары африкалық халқы үшін құрылған Дункан ауылындағы нашар санитарлық жағдай, тығыздық және тәртіпсіздіктер алаңдаушылық тудырды. Апартеид үкіметі 1957 жылы Мдансанеден көп алыс емес, ақ тұрғындардың Амалинда елді мекенін қара нәсілділерге арналған аймақ деп белгілеуді ұсынды. Бірақ, Амалинданың ақ тұрғындары, бұл аймақтың ақтарға тиесілі болуын қалағандықтан, бұл ұсынысқа қарсы күшті оппозиция көрсетті. Сол жылы Шығыс Лондон муниципалитеті апартеидтік Оңтүстік Африка үкіметінен африкалық тұрғындары үшін жаңа қалашыққа өтініш беру туралы нұсқау алды. 20 ақпанда Банту әкімшілігі және даму министрі Шығыс Лондонның барлық африкалық халқын Мдансане деп аталатын жаңа орынға көшіру туралы жариялады. Бұл орын 1961 жылы құрылған Цискей аумақтық билігінің басқаруындағы Ксоса туынды жерлерінің шекарасында орналасқан. Алғашқы үйлер 1963 жылдың соңында салынды, ал көшіру 1964 жылға жоспарланған. Алайда, көшірулер мен жайғасу 1963 жылы басталды. Мдансане 1963 жылы «Умданзани» деген фермада ресми түрде құрылды және алғашқы 300 тұрғын жаңа үйлерге қоныстанды. Бастапқы тұрғындар Шығыс Лондонның Ист-Банк деп белгілі болған жерінен күштеп шығарылған адамдар еді. 1964 жылы Дункан ауылынан шамамен 112 000 адам Мдансане қалашығының шетіне күштеп көшірілді. Мдансане 1966 жылы Цискей бантустанының мекенді жері ретінде мойындалды.

Тәуелсіз Цискейдегі кенттік округ

1972 жылы Цискей өзін-өзі басқару құқығына ие болды, ал 1981 жылғы 4 желтоқсанда номиналды тәуелсіздік алды, соның салдарынан Мдансане отанының ең ірі қалаларының біріне айналды. Дункан ауылы мен Шығыс Лондонның африкалық тұрғындарын Мдансанеге қоныстануға ынталандыру үшін апартеид үкіметі бірқатар стратегияларды қабылдады. Алғашқысы – 1960 жылдары Өңірлік орталықтандыру бағдарламасын (ӨОБ) енгізу болды, ол Шығыс Лондонның шекарасында, әсіресе Уилсонияда және Мдансанедегі Форт-Джексон ауданында киім, азық-түлік, жиһаз және құрылыс материалдары зауыттарының салынуына мүмкіндік берді. Бұл өнеркәсіптер Мдансане тұрғындарына жұмыс орындарын ұсынды. Осы өнеркәсіптерді жұмыс істету үшін үкімет жан-жақты өндірістік субсидиялар мен жеңілдетулер берді. 1980 жылдардың соңына қарай Вильсонияда және Форт-Джексонда тиісінше шамамен 30 000 және 7 500 жұмыс орны ашылды. Дегенмен, төмен жалақы, кәсіби одақтардың күшеюі және 1990 жылдардың басындағы қаржыландырудың жетіспеушілігі осы зауыттардың жабылуына себеп болды. Мдансане африкалықтар үшін үлгілі қалашық деген көріністі одан әрі нығайту үшін апартеид үкіметі әлеуметтік қызметтер мен Рубусана оқу орталығы, Сесилия Макиване ауруханасы сияқты нысандарды қосты, сондай-ақ жол және теміржол көлігіне субсидия берді.

Эгертон қырғыны

1983 жылдың 13 шілдесінде Ciskei Transport Corporation (CTC) Шығыс Лондон мен Мдансане арасындағы маршрутта автобус бағасын 11% (50 цент) көтерді. Автобус тарифін көтеру мәселесін талқылау үшін 1983 жылдың 10 шілдесінде Дункан ауылының шіркеу залында 1000 адам жиналды. "Ондықтар комитеті" деп аталатын он жұмысшыдан тұратын комитет, қоғамдық мүдделерді CTC-ге жеткізу үшін сайланды. Ондықтар комитеті 11 шілдеде CTC басшылығымен кездесуге тырысты. Бірақ CTC бұл ұсынысты қабылдамады, себебі олар бағаның өсуі туралы хабарланғанға дейін екі ай бұрын жергілікті көшбасшылармен сөйлескен еді. 12 шілдеде Дункан ауылында екінші жаппай митингі өтті, оған 3000-ға жуық адам қатысты. CTC жауаптары қабылданбады және CTC автобустарын бойкоттау туралы шешім қабылданды. 18 шілдеде автобус бойкоты басталды. Жұмысшылар жұмыстарына үлкен топта жүріп барады, Мдансанеден шамамен жиырма шақырым қашықтықтағы Шығыс Лондонға дейін. Екінші күні бойкотқа автобуспен жүретін жолаушылардың 80% қатысты. Полиция күші күшейіп, олардың қатыгездігі арта түсті. Полицияның мазалауынан қашу үшін жолаушылар пойыздарды пайдалана бастады. Ciskei-нің Оңтүстік Африканың қалған бөлігімен шекарасын құрайтын темір жол, Оңтүстік Африкалық Көлік қызметімен басқарылды және Мдансане қаласының шетінде орналасқан. Пойыз бағасы автобус бағасынан сәл төмен болды және жолаушыларға қоғамға қатысты мәселелерді талқылауға мүмкіндік берді. 1983 жылдың 1 тамызынан бастап пойыз бағасы өсті, бірақ жолаушылар пойыздарды пайдалануды жалғастырды. Ciskei үкіметінің қауіпсіздік күштері Мдансанеде жол тосқауылдарын орнатты және жолаушыларды таксиден алып, автобусқа отырғызғаны туралы хабарлар тарады. 1983 жылдың 22 шілдесінде Форт-Джексон теміржол станциясында Ciskei қауіпсіздік күштері бес адамды атып, жарақаттады. 30 шілдеде Мдансане стадионының жанында жүріп бара жатқан ер адамға шабуыл жасалып, қаза тапты. 3 тамызда Мдансанеде төтенше жағдай жарияланды және түнгі коменданттық сағат енгізілді. Төрттен астам адам жиналуға тыйым салынды және төрттен астам адамнан топта жүруге рұқсат берілмеді. 1983 жылдың 4 тамызында Ciskei үкіметінің полициясы мен әскері Форт-Джексон, Маунт-Рут және Эргетон теміржол станцияларында жолаушылардың пойызға отыруына кедергі келтіру үшін қарулы блокада құрды. Жолшылар бірнеше қадам алға жылжи бастады. Полиция мылтықтарын шығарып, адамдар тоқтады. Полиция ескертусіз көпшілікке оқ атты. 11 адам қаза тауып, 36 адам жарақат алды. Әскерлер қаза тапқандарды іздеу үшін аурухананың жедел жәрдем бөліміне баруға жол бермеді. Ciskei үкіметі қауіпсіздік шараларын күшейтіп, бір апта ішінде 700 адамды тұтқындады. 1983 жылдың тамыз айының соңында түрмеде 1000-нан астам адам отырды. Бұл оқиға Эгертон автобустарын бойкоттау трагедиясы ретінде танылады. Осы күнді еске алу үшін Оңтүстік Африка Республикасының бұрынғы вице-президенті Кгалема Мотланте 2013 жылдың 24 қыркүйегінде трагедияда қаза тапқандардың құрметіне арналған Эгертон автобустарын бойкоттау ескерткішін ашты. Оқиғалар Juluka тобының алтыншы альбомы "Work For All" кіретін "Mdantsane (Mud Coloured Dusty Blood)" әнінде айтылған.

Бүгін

Мдансане әлі де кеңейіп жатқан он сегіз аймаққа бөлінеді, олардың ең жаңалары П және Эмбеквени деп аталады. Аймақтар құрылған мерзімі бойынша нөмірленеді. N. U.2 (Zone 2) ауданындағы орталық базар "The Hi way" деп аталады. Ол Мдансане арқылы өтетін басты жол – Құмза тас жолынан (жақын орта мектеп – Вуламазибуко орта мектебі) Шығыс Лондон қаласының орталығынан Форт-Джексон индустриалды аймағына дейін созылады. Мұнда көптеген жеке кәсіпкерлер көшеде тауарларын сатады және қаланың басты такси торабы орналасқан. Сонымен қатар, жақында салынған сауда орталықтарында ресми сауда жүргізіледі. Бұл шағын қалада музыка, өнер және поэзия мәдениеті гүлденуде. Осы қаладан көптеген көрнекті саяси қайраткерлер мен ардагерлер шыққан, олардың ішінде Тозамиле Гквета, Нтхомбазана Гертруда Бота, Мламли Ондала және Бангумзи Сифинго бар. Мдансане апартеидке қарсы күрестің бірнеше қайраткерлеріне пана болды, соның ішінде 1963 жылы Транскей жетекшісі Кайзер Матанзиманы өлтіруге талпынғаны үшін тұтқындалған Монде Мкунквана; заңгер Луи Мтшизана; АҰК белсендісі Матта Дон Молтено, оған 1976 жылы апартеид үкіметі тыйым салды; және 1964 жылы Роббен аралында түрмеге қамалған Ұлттық Африкалық Жастар Ұйымының (NAYO) мүшесі Мзимкулу "Дабана" Гвентше. 2002 жылдың 9 ақпанында Булелани Вукувана сүйіктісімен жанжалдасып, 11 адамды атып өлтіріп, тағы алты адамды жарақаттады. Кейін ол өз-өзіне қол жұмсады. Сесилия Макиване ауруханасы – 1724 төсектік көп салалы аурухана. Бұл аурухана Оңтүстік Африкадағы алғашқы қара нәсілді медбике Сесилия Макиване есімімен аталады. Фрере ауруханасы мен Шығыс Лондон психикалық денсаулық орталығымен бірге ол Шығыс Лондон аурухана кешенінің құрамына кіреді, ол шамамен үш миллион адамға қызмет көрсетеді.

Демография

Мдансанеде кхоса тілінде сөйлейді, бірақ тұрғындарының көпшілігі екінші тіл ретінде ағылшын немесе африкаанс тілдерін біледі. Үкіметтің экономикалық жіктеуіне сәйкес, Мдансане тұрғындарының көп бөлігі қанағаттанарлық жалақыдан төмен деңгейде күн көреді. Дегенмен, Мдансанеде орта тап өсіп келеді.

Спорт

Мдансанеде көп мақсатты футбол және регби стадионы – Сиса Дукаше стадионы орналасқан. 1973 жылы ашылған Сиса Дукаше стадионының сыйымдылығы 20 000 адамды құрайды. Стадион SuperSport Rugby Challenge турниріне және Порт-Елизавета қаласының премьер-лигасының «Чиппа Юнайтед» командасының қосымша үй стадионы ретінде қызмет етеді. Жыл бойында стадионда бокс турнирлері мен жергілікті музыкалық шаралар ұйымдастырылады. Мдансане Оңтүстік Африканың бокс орталығы деп есептеледі, себебі ол көптеген боксшыларды тәрбиеледі, олар Оңтүстік Африка ғана емес, халықаралық деңгейде де жеміс берді. 1972 жылдың 2 қыркүйегінде Нкосана "Хэппибой" Мгхаджидің Дурбан қаласынан келген Мозес Мтембуды Мдансанедегі Сиса Дукаше стадионында (NU2) жеңгенінен кейін Мдансане бокс әлемінде танымал болды. Мгхаджи 1973 жылы SA Junior Lightweight титулын жеңіп алды. Осыдан кейін Мдансане 50 ұлттық және 23 халықаралық бокс чемпионын шығарды, олардың ішінде бұрынғы IBF супер орта салмақтағы чемпионы Вуяни "Жануар" Бунгу, IBF әлем чемпионы Welcome Ncita, WBO жеңіл ұш салмақтағы чемпионы Масибулеле “Hawk” Макепула, бұрынғы IBF чемпионы Нони Тенге және Золани Тете бар. Мдансане тек керемет боксшыларды ғана емес, сонымен қатар Балекеле Сам және Мзимаси Мнгуни сияқты тәжірибелі жаттықтырушыларды да өсірді. Профессор Нхало Ндебеле өзінің «Тұтқыр терезелердің артында» атты кітабында боксты қала мәдениетінің маңызды бөлігі деп сипаттайды. «Мдансанеде бокс – көше спорты. Барлық әлем чемпиондары бокспен көшеде және Мдансане мектептеріндегі сыныптарда бастады. Жастар үшін бокс – дағды мен ресурстарсыз өңделген бір алаң. Бұл қауымдастық мәдениетінің және ойын-сауықтың бір бөлігі. Ол Мдансане қауымдастығына бірлік сезімін сыйлады». 2016 жылдың сәуір айында Оңтүстік Африка миллиардері Патрис Моцепе Мдансанедегі 57 клубқа 1 миллион ранд сомасында спорт залы жабдықтарын сыйлады.

Мдансане өнері

Мдансандағы көптеген бейнелеу суретшілері өздерінің туындыларын Шығыс Лондон мен шетелде көрмеге қойды. Бейнелеу суретші, ағылшын ақыны және ортопед-хирург доктор Амитабх Митра Мдансандағы өмірге арналған көптеген жұмыстарын Шығыс Лондон мен шетелде жеке және топтық көрмелерде көрсетті.

Көлік

N2 тас жолы Мдансане қаласының солтүстігімен өтеді, шығысқа қарай Шығыс Лондонға, ал батысқа қарай Конске (Кинг Уильямс Таун) қарай жетеді. N2 құрылысына дейін Конс пен Шығыс Лондон арасындағы тарихи басты жол болған R102 аймақтық тас жолы шығысқа қарай Шығыс Лондонға, батысқа қарай Нтабозукоға (Берлин) және Конске дейін созылады. Мдансанеге кіретін жол да Мдансане мен Шығыс Лондонды байланыстырады және R102 тас жолымен қатар жүреді. N2 және R102-ден өзгеше, бұл жол Шығыс Лондонның солтүстік шалқарына емес, қала орталығына қарай бағытталған.