Кіріспе

Заңдағы жалтару – мемлекеттік саясаттың негізгі қағидасы, және ол заңдар қақтығысында да қолданылады.

Анықтама

Заңмен белгіленген міндеттер мен жауапкершіліктердің туындауын болдырмау үшін шараларды заңды түрде жоспарлауға болады, бірақ міндеттер мен жауапкершіліктер дұрыс тағайындалған немесе туындаған жағдайда, ешкім міндетті талаптардың қолданылуын қасақана болдырмауы мүмкін емес. Бұл көптеген заң жүйелерінде қалыпты қағида: Францияда – fraude à la loi, Испанияда – fraude de ley, Италияда – frode alla legge, Германияда – Gesetzesumgehung деп аталады. Бұл үкіметтердің өз азаматтарының заңдағы міндетті талаптарға олардың қатысуын болдырмау үшін, өз әрекеттерін қасақана және заңсыз түрде өзгертуіне жол бермеу қажеттігін көрсетеді. Аудармадағы атаулары айқын көрсететіндей, маңыздысы – құқықтық жүйенің қалыпты жұмысын өзгерту ниеті. Кейде бұл ниет анық байқалады, ал кейде соттар жеткілікті ниет бар-жоғын анықтауы керек. Егер ниет анықталса, бұл амал күшін жояды және тараптарға қалыпты заң ережелері қолданылады.

Салық салу

Көптеген мемлекеттердің дерлік барлығында салық түсімдерін жинау жүйесі бар, ол тәуелсіз соттармен күшіне енгізілетін заң аясында жұмыс істейді. Рұқсаттамалық заңдар қатаң түрде қолданылуы тиіс, және салық әкімшілігінің кез келген жеке тұлға төлейтін салық сомасын азайтуға келісуіне рұқсат беру, әдетте, мемлекеттік саясатқа қайшы келеді. Полиция органдарының қылмыскерді босату туралы келісімдеріне тыйым салынған қылмыстық құқық сияқты, салық құқығы да ұйымдасқан қоғам үшін, құқықтық жүйеде теңдік принципі арқылы қоғамдық сенімді сақтау үшін ерекше мәртебеге ие. Дегенмен, егер салық төлеуші заңдағы олқылықты пайдаланып, салық салудан жалтарса, оған көбінесе рұқсат беріледі. Соттардың заң шығарушы органның қалдырған кемшіліктерін толтыруына қатысуына болмайды. Салық салудан жалтартудың критерийі – берілген әрекеттің заңды мақсаты бар ма екендігі. Көптеген мемлекеттер "шаруашылық мақсат" тестін қабылдайды, транзакцияның нақты мақсатын анықтау үшін оны құрауыш қадамдарға бөледі (салық салудан жалтартуға қараңыз).

Отбасы құқығы

Отбасы құқығында кез келген мемлекеттің азаматтары қандас туыстармен немесе бір жынысты адамдармен некеге тұру сияқты ережелерді сақтамау үшін, тек оларға рұқсат беретін мемлекетке барып, сонда рәсім өткізу арқылы одан қашуға құқылы емес. Мұндай заңдарды негіздеуші саясат мемлекет мәдениетінің негізгі бөлігі болып табылады, сондықтан олар міндетті күшке ие болады (қ. nullity). Бұл ажырасуға да қатысты. Францияда (азаматтық құқық жүйесінде) 1878 жылы Кассациялық сот қараған «Принцесса Бауфремон ісі» [Civ. 18 наурыз 1878 ж., S.78.1.193 (Labbé ескертуі)] бойынша, принцесса Германия азаматтығын алып, ажырасып, содан кейін қайтадан үйленді. Ол Францияға оралып, қайтадан өмірге бейімделуге тырысты. Бірақ Францияда ажырасу мойындалмағандықтан, оның қайтадан үйленуі заңға қарсы әрекет деп танылып, жарамсыз деп жарияланды.

Заңдардың қайшылықтары

Сипаттама немесе заң таңдау кезеңіндегі ең көп таралған манипуляция – lex fori мен lex loci арасындағы байланыс факторларын осылай көрсету арқылы, ыңғайсыз жергілікті заңдарды «шетелдік» заңның пайдасына қашуға мүмкіндік беру болып табылады.

Анықтау

АҚШ-тың есірткі тасымалын тоқтату туралы заңына сәйкес, ұлттығы жоқ суасты кемесімен немесе жартылай суасты кемесімен халықаралық сапарға, анықталмау мақсатымен жүзу немесе оған міну заңсыз болып табылады. Бұл қызығушылық тудырады, себебі ұлттықты растаудың қажетті шарттарының бірі – 1958 жылғы Ашық теңіз туралы конвенцияға сәйкес берілген құжаттар, ал Конгресс бұл конвенцияны ратификациялау арқылы ешқашан мойындаған емес.