Кіріспе

Италия генерал және графы (1850–1928)

Италия маршалы Луиджи Кадорна (4 қыркүйек 1850 – 21 желтоқсан 1928) – итальян генерал, Италия маршалы және графы, ең бастысы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылдан 1917 жылға дейін Италия армиясының Бас штабының бастығы болғандығымен танымал. Осы кезеңде Альпі тауларындағы және Изонцо өзені бойындағы итальян армиясына қолбасшылық ету кезінде ол қатаң тәртіптілігімен және әскерлеріне қатал қарым-қатынасымен көзге түсті. Кадорна жазалау экспедициясын тоқтатуда және Горицияны жаулап алуда сәттілікке жетті, бірақ 1917 жылдың соңында Капоретто шайқасындағы ауыр жеңілістен кейін Бас штаб бастығы лауазымынан алынды.

Ерте мансап

Луиджи Кадорна 1850 жылы Пьемонт аймағындағы Вербания Палланца қаласында генерал Рафаэле Кадорнаның отбасында дүниеге келді. 1860 жылы Кадорна Миландың "Teuliè" әскери мектебіне студент болып қабылданды. Он бес жасында ол Турин әскери академиясына түсті. Бітірген соң, 1868 жылы артиллерияның екінші лейтенанты болып тағайындалды. 1870 жылы 2-ші артиллерия полкінің офицері ретінде Кадорна әкесі басқарған күштер құрамында Римді басып алуға қатысты. Майор шындығында ол генерал Пьянеллдің штабына тағайындалды, соңынан Верона дивизиялық командасының штаб бастығы қызметін атқарды. 1892 жылдан бастап Берсальеридің 10-шы полкіне қолбасшылық еткен полковник ретінде Кадорна қатаң тәртіп пен қатал жазалауларымен танылды. Ол жаяу әскер тактикасы жөніндегі нұсқаулық жазды, онда шабуыл доктринасына ерекше мән берілді. 1898 жылы генерал-лейтенант болып жоғарылатылған Кадорна кейіннен бірқатар жоғары штабтық және дивизиялық/корпустық қолбасшылық лауазымдарды иеленді. Италияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа (1915) қатысу алдында, ол зейнеткерлік жасына жақын болды және саяси және әскери жоғары лауазымдарымен келіспеушіліктері болды. Кадорнаға штаб бастығы лауазымы алғаш рет 1908 жылы ұсынылған, бірақ ол соғыс кезіндегі саяси бақылау мәселесіне байланысты одан бас тартқан. Оған бұл лауазым 1914 жылдың шілдесінде тағы ұсынылды, осы кезде Үштік Антанта мен Орталық державалар соғысқа дайындалып жатқанда. Италия 1915 жылдың мамырында Антанта тарапынан соғысқа қатысқанда, Кадорна 875 000 адамнан тұратын отыз алты жаяу әскер дивизиясын жинады, бірақ олардың қарындас 120 заманауи артиллериялық құралы ғана болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Кадорнаға қиын саяси және әскери жағдай мұра болды. Премьер-министр Антонио Саландра үкіметі Италияның Үштік одақ бойынша шарттық міндеттемелерінен гөрі бастапқы бейтараптықты ұнатты. Сондықтан Кадорна ұзақ жылдар бойы қалыптасқан стратегиялық жоспарларды өзгертуге мәжбүр болды, сонымен қатар армияның Австрия-Мажарстан және Германияға қарсы соғысқа дайын еместігін анықтады. Әсіресе, көптеген адамдар мен жабдықтар Триполитанияға жөнелтілгендіктен, отандық армия ұйымсыз қалды. Кадорна 1915 жылы Изонцо өзені бойында төрт шабуыл ұйымдастырды. Бұл шабуылдардың мақсаты Гориция бекінісін басып алу болды, оны жаулап алу итальян армиясына оңтүстікке қарай жылжуға және Триестке немесе Любляна сағасына қарай жол ашуға мүмкіндік берер еді. Көптеген шабуылдар сәтсіз аяқталды, нәтижесінде 1916 жылы қаланы басып алуға дейін 250 мыңға жуық итальяндық сарбаз қаза тапты. Кадорна 1915 және 1917 жылдар аралығында Изонцода он бір шайқасқа қатысты, оның ішінде бір толық жеңіс, алты тактикалық жеңіс немесе шектеулі табыс, үш нәтижесіз шабуыл және бір жеңіліс болды. Қосымша күштер Трентино аймағында орналастырылып, Роверето, Тренто және Больцаноға қарай шабуыл жасады. Бұл шабуылдар да сәтсіз аяқталды. Изонцо мен Трентино аймағындағы жергілікті жағдай шабуылдық соғысқа мүлдем қолайсыз болды – таулы және қираған, маневр жасауға орын жоқ. 1917 жылдың 24 қазанында австро-мажар және неміс армиясы бірігіп Изонцо өзенінен Кобаридке (итальян тілінде Капоретто деп аталады) шабуыл жасады және 12 қарашаға дейін Пьяве өзеніне дейін жетті. Кадорнаның көптеген әскерін алға орналастыруы және тереңде қорғаныс ұйымдастырмауы Капореттодағы жеңіліске үлкен үлес қосты; бірақ одан да ауыр жауапкершілік Пьетро Бадольо сияқты басқа офицерлерге тиесілі болды, ол сол кезде австро-германдық шабуылдан басып алынған сектордағы корпус командирі болды. Кадорнаның өзі қазан айының көп бөлігінде демалыста болды, ал оның тікелей бағыныстысы ауыр науқастанып қалған. Италия армиясы дүркіреп, толық құлдыраудың алдында тұрды; 275 000 сарбаз тұтқынға алынды. Италияның одақтастары Ұлыбритания мен Франция Кадорнаның жұмыстан босатылуын талап етті (генерал 1917 жылдың 9 қарашасында қызметтен алынды) және итальяндық майданды нығайту үшін он бір дивизия жіберді. Алайда, бұл әскерлер немістер мен австро-мажарлардың алға жылжуын тоқтатуға ешқандай көмек көрсетпеді, өйткені олар Пьяведен 97 шақырым (60 миль) қашықтықтағы Минчо өзенінде орналастырылды, себебі британдық және француз стратегтері Пьяве желісін ұстап тұру мүмкін емес деп санады. Патша Армандо Диазды Бас штабтың бастығы етіп тағайындады, ал Бадольо оның оң қолдың ісі ретінде тағайындалды. Соғыс барысында Кадорна 217 офицерді қызметтен босатты, ал Капоретто шайқасы кезінде отставкаға кеткен офицерлерді жазалап өлімге кесуге бұйрық берді. Соғыс кезінде оның басшылығымен итальяндық сарбаздардың алты пайызы тәртіптік жазаға тартылды, ал жазаланғандардың 61% кінәлі деп танылды. Шамамен 750 адам өлім жазасына кесілді, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп көрсеткіш. Ол сондай-ақ ежелгі римдіктердің әр оннан бір адамды өлтіру дәстүрін қайта енгізді деген мәлімдемелер де болды – шайқаста өзінің міндетін орындамаған бөлімдерде. Алайда, әскери тарихшы Джон Киган оның "әділетсіз қатыгездігі" бүкіл бөлімдерді ресми түрде тазалаудың орнына, жеке-жеке қалып қойғандарды жазалау түрінде болғанын жазды. Оның басшылығымен жасалған бірнеше сәтсіз шабуылдар, өз әскерлерінің арасындағы көптеген шығындар және оның жеке беделінің аяусыздығы мен қатыгездігі салдарынан Кадорна көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең нашар генералдарының бірі деп есептеледі. Басқа тарихшылар Кадорнаға қатысты тепе-теңдік көзқарас ұстанады. Олар оның әскери тактика тұрғысынан өз буынының әдеттегі генералы болғанын айтады. Сондай-ақ, Кадорнаның ескірген тактикасы оның инновациялық және тиімді әскери логистикасымен қарама-қайшы болды деп мәлімделеді. Кадорна Капоретто шайқасында сәтсіздікке ұшырағанға дейін одақтас қолбасшылар арасында құрметке ие болды. Оның беделі 1916 жылы Азияго және Гориция шайқастарындағы жеңістерден кейін ең жоғары деңгейге жетті, бірақ ежелгі римдіктердің құртуын енгізу туралы кейінгі айыптаулар оны әскерінен алшақтатты. Оның Италия армиясының үстінен дерлік абсолютті билікті иеленуі және сарбаздарына қатаң тәртіп орнатуы көбінесе оның өзінің міндет сезімінен туындады деп саналды.

Отбасы

Ол Рафаэле Кадорна кішінің әкесі болды, ол итальяндық генерал, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда шайқасты, және 1943 жылдан кейін Солтүстік Италияда неміс басқыншылық күштеріне қарсы итальяндық қарсылық қозғалысының қолбасшыларының бірі ретінде танымал болды.