Кіріспе

Индонезия-Малайзия қақтығысы
Алты күндік соғыс
Вьетнам соғысы
Тозу соғысы
Йом Киппур соғысы
Индонезияның Шығыс Тиморға басып кіруі
Ангола азаматтық соғысы
Ливан азаматтық соғысы
Огаден соғысы
Кеңес-Ауған соғысы
Иран-Ирак соғысы
Сомали азаматтық соғысы
Югославия соғыстары
2003–2004 жылдардағы Ачехтегі Индонезия шабуылы
БТР-50 1952 жылы әзірленді және 1954 жылы Кеңес Армиясының қарулануына енді. КСРО-да 1970 жылы өндіріс тоқтатылды, бірақ Чехословакияда 1972 жылға дейін жалғасты, сондай-ақ кейбір шетелдік компаниялар оны әлі де өндіруі мүмкін деген болжам бар. Ол 20-ға дейін толық жабдықталған жаяу әскерін тасымалдай алады және 7,62 мм SGMB орташа автомат немесе 14,5 мм KPV ауыр автоматпен жарақтандырылуы мүмкін. Ол Алты күндік соғыста, Йом Киппур соғысында және соңғы кезде Ресей-Украина соғысында көзге түсті. БТР-50 екі басқа да тәуелсіз әзірленген бронетранспортерлермен – OT 62 TOPAS және Type 77-мен ұқсастықтарды бөліседі. OT 62 – Чехословакия мен Польша бірлесіп әзірлеген БТР-50-нің жетілдірілген нұсқасы, ал Type 77 – Қытай Халық Республикасы (ҚХР) әзірлеген PT 76-дан жасалған Type 63 амфибиялық жеңіл танкының негізінде құрылған.

Сипаттама

PT 76 сияқты, BTR 50 де қайық тәрізді, жазық корпусқа ие. PT 76 машинасынан ерекшелігі – оның алдыңғы бөлігіне жаңа конструкция орнатылған. БТР-50 корпусы толыққанды дәнекерленген болаттан жасалған. Экипаж бөлімі алдыңғы жағында, әскер бөлімі ортасында, ал қозғалтқыш бөлімі артқы жағында орналасқан. Ол 20 толық жабдықталған жаяу әскерді тасымалдай алады, олар әскер бөлімінің бүкіл енімен созылған орындықтарда отырады. Әскерлер БПК-ға корпустың қабырғаларынан көтеріліп кіреді және түседі. Бүрмелі серіппелі жүйе алты бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан, үлкен резеңке дөңгелектерден тұрады, ал артқы жағында жетек дөңгелек, алдыңғы жағында бос дөңгелек орналасқан. Дөңгелектердің іші қуыс, бұл оның амфибиялық қабілеттерін арттырады. Бұл дөңгелектер БПК-ның суға қалу қабілетін 30%-ға арттырады. Жолды қайтару роликтері жоқ. Бірінші және соңғы дөңгелектерде гидравликалық серіппелер бар, болат тізбектері бір-бір штырғыдан және 96 буыннан тұрады (жаңа күйде). Әрбір тізбектің үстінде кішкентай, жұқа көлденең қорғаныс бар. BTR 50 V6, 6 цилиндрлі, 4 тактілі, сумен салқындатылатын, 240 а.к. (179 кВт) қуатты дизельді қозғалтқышпен жабдықталған, 1800 айналымда жұмыс істейді. Оның жол жылдамдығы 44 км/сағ, ал үздіксіз жүріс қашықтығы 400 км. Көлік 30° дейінгі еңістерді, 60° дейінгі көтерілімдерді, 1,1 метрлік тік кедергілерді және 2,8 метрлік орларды жеңе алады. Қозғалтқышта салқындату жүйесі және алдын ала жылытқыш бар, ол ауа температурасы -20°C немесе одан төмен болғанда қозғалтқышты іске қосуға арналған. БПК-да T 34/85 орташа танкысындағыдай бес жылдамдықты қолмен басқарылатын вал типті беріліс жүйесі орнатылған. Беріліс қорабында төрт алға және бір кері жылдамдық бар. Көлік құралында бұрылуға мүмкіндік беретін бүйірлік кездеспе, механикалық беріліс және ленталық тежегіш бар. Көлік құралында үш жанармай бакі бар, екеуі қозғалтқыш бөлімінің оң жағында, ал біреуі артқы жағында орналасқан. Жалпы жанармай сыйымдылығы 400 литр. Көлік құралының артқы бөлігінде сыртқы жанармай бактерілері үшін төрт ұстағыш бар. Корпустың екі бұрышындағылары жазық сыртқы бактер үшін, ал ортадағы екеуі барабан тәрізді бактер үшін арналған. БТР-50 өзінің қайық тәрізді, жазық корпусының арқасында амфибиялық қабілетке ие, ол герметикалық жабылып, БПК суда жүзгенде кедергіні азайтады. Екі электрлі су сорғысын қосып, ол суда жүзе алады. Трим-ванды орнату көлік құралының судағы тұрақтылығын және орын ауыстыруын жақсартады және судың БПК-ның алдыңғы бөлігіне ағып кетуін болдырмайды. Жүргізушінің перископын жүзу перискобына ауыстыру жүргізушіге жапсырманың үстінен көруге мүмкіндік береді. Төтенше жағдайларда қолмен жұмыс істейтін су сорғысы бар. Суда ол екі гидрожеттік қозғалтқышпен қозғалады, біреуі корпустың әр жағында орналасқан. Кіреберіс тесіктері корпустың астында, ал шығару тесіктері артқы жағында орналасқан. Соңғы дөңгелектердің үстінде корпустың екі жағында қосымша су ағызатын тесіктер бар. Артқы шығару тесіктерінің қақпақтарын толық немесе жартылай жабуға болады, бұл су ағынын корпустың бүйіріндегі алдыңғы бағытталған тесіктерге қайта бағыттап, көлік құралының бұрылуына мүмкіндік береді. Бұл жүйені Н. Коновалов жасаған. Бұл жүйе PT 76 машинасынан да қолданылған. Көліктің 15-20 см-лік төмен ернегі және шнорхелінің болмауы оның тек тыныш суларда ғана жүзе алатынын білдіреді. Оның бронясы біртекті, суық прокатталған, дәнекерленген болаттан жасалған – қазіргі заманғы стандарттар бойынша өте жұқа, алдыңғы жағында 13 мм, бүйірлері мен үстінде 10 мм, ал артқы жағында 7 мм. Оның максималды бронясы шағын қарудан және шағын артиллериялық снарядтардың сынықтарынан қорғай алса да, .50 калибрлі пулемет оқтарынан және үлкен снарядтардың сынықтарынан қорғай алмайды. Оның алдыңғы бронясы 7,62 мм-лік шағын қарудан қорғай алса да, сол оқ кейде бүйірлерді де тесіп өтеді. Көлік құралында инфрақызыл жарық және инфрақызыл іздеу шамдары орнатылған. Ол басқа советтік бронетехникасынан артта қалады, өйткені оның өрттен қорғау жүйесі жоқ және БТР 50ПК нұсқасынан басқа, ядролық, биологиялық немесе химиялық (ЯБХ) қорғау жүйесі де жоқ, бұл оның тиімділігін едәуір төмендетеді.

Қызмет тарихы

БТР-50 1952 жылы әзірленді және 1954 жылы Кеңес Армиясының қарулануына қабылданды. Ол алғаш рет 1957 жылдың қараша айында көпшілікке таныстырылды. БТР-50 совет және Шығыс Германия армияларының танк дивизияларындағы мотоатқыштар полктерінде және механикаландырылған бригадаларында қызмет етті. Типикалық механикаландырылған бригада үш батальоннан тұратын, олардың әрқайсысында 30 БТР және командалық машина болды. Олар майдандық жағдайда BMP-1 жауынгерлік машинасымен алмастырылды. Командалық машиналардың түрлері Варшава шартының көптеген армияларында қолданылды. Египет және Сирия 1967 жылғы Алты күндік соғыста БТР-50-ді пайдаланды, олардың бір бөлігі Израиль тарапынан басып алынды. Кейбір машиналар Израиль армиясымен қайта қолданылды. Екі тарап та 1968-1970 жылдардағы Атруция соғысында БТР-50-ді қолданды. 1969 жылдың 8-9 қыркүйегінде өткен "Равив" операциясы барысында, Суэц каналын арқылы жасалған десант шабуылында үш Т-54 танкысы және алты БТР-50 Мысырдың әскерлік шебінің артында шатақ тудырды. БТР-50-шілері Египет, Сирия және Израиль тарапынан Йом Киппур соғысында (1973) қайтадан қолданылды. Осы қақтығыс кезінде БТР-50, Т-54 және Т-55 танктерімен бірге Суэц қаласы мен оның маңындағы шайқастарда Израиль қорғаныс күштері қолданды. Израиль египеттіктер мен сириялықтардан қосымша БТР-50-ді басып алды. 2023 жылдың қазанында Украинада майдандық соғысқа жөнелтілген ресейлік БТР-50-нің алғашқы мысалы пайда болды, сондай-ақ, кем дегенде бір БТР-50 Донецк облысындағы Авдиевканың солтүстік-шығысындағы қалаға қарсы кең ауқымды ресейлік шабуыл кезінде украиндық танкіге қарсы миналармен жойылғаны визуалды расталды. 2024 жылдың сәуір айына қарай Ресей 5 БТР-50-ді жоғалтқаны расталды (екі БТР-50 және үш БПУ-1 мұнарасы бар БТР-50).

Бұрынғы КСРО

BTR 50P (Объект 750) (1952) – Ашық әскер бөлімі бар алғашқы өндіріс үлгісі. Көлік құралының өздігінен қару-жарағы болмаған, бірақ 7,62 мм SGMB орташа пулеметі үшін пинтельді орнату болған. Алғашқы өндірістегі BTR 50P үлгілерінде корпустың артқы жағында 57 мм ZiS 2, 76,2 мм ZiS 3 немесе 85 мм D 44 танкіге қарсы пушкасын жүктеу және қозғалтқыш палубаларынан ату үшін бүгілетін пандустар болған. Қару көлік су үстінде жүзген кезде де атуға болатын, бірақ тек су ұшқыштары жұмыс істеп тұрғанда ғана. Бұл жүйеде бір үлкен кемшілік болған, пушканың тұмсығы әдетте ашық әскер бөлімінің үстінде орналасқан, сондықтан экипаждың мүшелеріне күшті қысым мен түтінге ұшырау қаупі туған. Кейінгі өндірістегі үлгілерде бұл пандустар болмаған. BTR 50P – артиллериялық көлікке айналдырылған. Бұл нұсқада қаруы экипаж бөлімінде орналасқан, соның салдарынан пушканың тұмсығы көліктен сыртқа шығып тұрған. Көбінесе 57 мм ZIS 2 танкіге қарсы пулеметпен жабдықталған, бірақ осы көліктің тағы екі түрі әуеге қарсы қару (AA) тасымалдаған. ZTPU 2 (зенитная самоходная установка) – БТР 50P өздігінен жүретін әуеге қарсы құрылғыға (SPAAG) айналдырылған, екі ZPU 2 14,5 мм ауыр пулеметімен қаруланған (1280 оқ). Үлгі. ZTPU 4 (зенитная самоходная установка) – БТР 50P SPAAG-қа айналдырылған, төрт ZPU 4 14,5 мм ауыр пулеметімен қаруланған (2560 оқ). Үлгі. BTR 50P – алдыңғы әуе бақылауына арналған көлікке айналдырылған, біріншісінің үстінде екінші суперструктурасы бар. BTR 50P – NBC барлау көлігіне айналдырылған, біріншісінің үстінде екінші суперструктурасы бар. BTR 50P – мұрын бөлігі ұзартылған. BTR 50PA (Объект 750M) (1954) – әскер бөлімінің алдыңғы жағында 14,5 мм KPV ауыр пулеметі орнатылған BTR 50P. BTR 50PA ауыр пулеметі командирдің куполына орнатылған. BTR 50PK (Объект 750K) (K – krisha – "шатыр") (1958) – бронеленген шатыры бар BTR 50P, әскерлер көлікке екі жаққа ашылатын екі тіктөртбұрышты шатыр арқылы кіреді және шығады. Шатырдың алдыңғы жағында тағы бір тіктөртбұрышты шатыр бар. Онда 7,62 мм SGMB орташа пулеметі орнатылған. Бұл нұсқада NBC қорғау жүйесі бар. Көлікте екі желдеткіш болған, біреуі әскер бөлімінің оң жағындағы алдыңғы бөлігінде, екіншісі артқы бөлігінде, сондай-ақ оң жағында. Бұл көліктер көбінесе BTR 50P-ден жаңартылған болуы мүмкін. BTR 50PK-ның тағы бір өндіріс сериясында әр жағында бір-бір атыс тесігі болған. Олар көбінесе APC ретінде қолданылмаған, өйткені көпшілігі басқа топтармен ауыстырылған, мысалы, командалық көліктер. BTR 50PK – қозғалтқыш бөлімінің ортасында орналасқан шаммен жабдықталған. Бұл нұсқа кеңес теңізшілері мен шабуылдаушы өзеннен өтетін бөлімшелеріне берілген. BTR 50PK – шатырының үстінде төрт куполы бар оқу көлігіне айналдырылған. BTR 50PK – мұрыны ұзын. Теңіз әскерлері қолданады. UR 67 (установка разминирования) – жарылғыш заттармен толтырылған UZP 67 немесе UZR 3 түтікшелерін атуға арналған үш ұшыру құрылғысы бар UR 67 зымыранды атқылау жүйесімен жабдықталған минаны тазартатын көлік. UZP 67 немесе UZR 3 корпустың ішінде орналасқан матадан жасалған контейнерде тасымалданады. Минаны тазартатын процедура көлікті мина өрісінің шетіне дейін жеткізуден және ракеталар көліктің артқы жағындағы биік орналасқан ұшыру құрылғысынан атылғанға дейін реттеуден тұрады. Ракета мина өрісі арқылы зарядты сүйреп әкеледі. Содан кейін желілік зарядты көлік экипажы орналастырады және оның маңындағы миналарды жою үшін жарылады. Тазартылған жолақтың ұзындығы әдетте 60 м-ден 150 м-ге дейін және ені 2 м-ден 5 м-ге дейін. Көлікте үш адамнан тұратын экипаж бар. Кейбір көліктер BTR 50PK, ал басқалары PT 76 негізінде жасалған. Батыста олар МТК және МТК 1 деп белгілі болған. Олардың аз ғана саны әлі де қолданыста, көпшілігі UR 77мен ауыстырылған. BTR 50PN (1958) – үш радиостанциясы (оның ішінде R 113) және үш антеннасы бар ерте басқару көлігі. Тек аз ғана саны жасалған. BTR 50PU (машина управления) (1959) – қарусыз басқару көлігі. Ол 10 адамнан тұратын экипажға арналған, бронеленген шатыры және овал тәрізді люгі және төрт антеннасы бар. Көптеген BTR 50PU көліктерінде көліктің алдыңғы жағында екі шығып тұрған бөлік бар (олардың тиісті НАТО кодтары: BTR 50PU(1) және BTR 50PU(2)). Екі бөлік бірдей пішінде, OT 62 TOPAS-тан айырмашылығы, ол сырт көрінісі жағынан өте ұқсас. Көлікте он орын бар, оның төртеуі командир мен оның штабына, төртеуі радио операторларына, ал екеуі көліктің командирі мен жүргізушісіне арналған. Штаб бөлімінде жиналатын үстел, командирге арналған екінші кішкентай үстел, екі гамак және үш баспақыш бар. Көліктің еденінде авариялық шығу люгі бар және көлік жылу оқшаулағышымен жабдықталған. Арнайы жабдықтарға KN 2 және KP 2 навигациялық құралдары, AB 1 P/30 1 кВт генераторы (артқы қозғалтқыш палубасында орналасқан), R 105, R 105U және R 113 ВЧ радиостанциялары, R 112 ЖЖ трансивері, R 311 ЖЖ қабылдағышы, R 105U үшін жиналатын 11 м антенна мастысы, R 112 үшін жеңіл 10 м телескоптық мастысы, R 403BM релелік жиынтығы, R 120 интерком және алты TAI 43 дала телефоны және әрқайсысында 600 м екі сымды кабельі бар P 193A 10 желілік дала телефон станциясы кіреді. Навигациялық жүйеге гироскопик курс индикаторы және курс сызғышы кіреді (біріншісі көліктің бағытын көрсетеді, екіншісі оны тіктөртбұрышты координаталық жүйеде сызады). Кейбір көліктерде артқы қозғалтқыш палубаларында әртүрлі орналасқан сақтау жәшіктерінің саны әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір көліктерде екінші генератор бар. BTR 50PU мұрыны ұзартылған. BTR 50PU 2 – көбінесе R 123 және R 130M радиостанциялары сияқты жаңа радио жабдықтары бар жақсартылған нұсқасы. Сырттан BTR 50PU-ға ұқсас, бірақ әскер бөлімінің артында орналасқан портативті генераторға ие. BTR 50PUM – жаңартылған нұсқасы, үлкен AMU телескоптық антенна мастысымен және R 123 (3×), R 130, R 326, R 405D және T 218 радиостанцияларымен жабдықталған. Бұл үлгіде корпустың оң жақ алдыңғы бөлігінде шаршы антенна сақтау жәшігі бар. BTR 50PUM 1 (1972) – 8 адамға дейін экипажға арналған және R 145BM (BTR 60) орнатылған радиостанцияларымен жабдықталған соңғы үлгі: R 111 (2×), R 123MT, R 124 және R 130M. MTP 1 (машина технической помощи) – көтерілген әскер бөлімі және жеңіл кран бар техникалық қолдау көлігі. Polyesye – MTP 1-нің азаматтық нұсқасы.

Мысыр

BTR 50PK – Стандарттық корпустың үстіне шынымен жабдықталған кабина орнатылған.

Финляндия

BTR 50YVI (yhtymän viestijärjestelmä) – BTR 50PK командалық-штабтық машинаға түрлендірілген. Ол YVI 2 цифрлық байланыс жүйесімен, телескоптық мачтамен, NSVT 12,7 мм ауыр пулеметпен және қосымша броньмен жабдықталған. 1994 жылы қарулануға алынды. BTR 50PUM – R 145BM (BTR 60 нұсқасы) жабдықтарымен және түтін гранататарымен, бір NSVT 12,7 мм ауыр пулеметпен және қосымша броньмен жабдықталған жаңартылған BTR 50PU. BTR 50PUM1 – батыстық радиостанцияларымен жаңғыртылған ПУМ.

Индонезия

BTR 50PM (Palawa Modification) – 1990 жылдары Нимда (Израиль) компаниясының BTR 2000 жаңарту жиынтығымен жаңғыртылған Индонезия теңіз корпусының BTR 50 машинасы. 10 RT радиостанцияларының орнына AN/VRC 64 және PRC 33 радиостанцияларымен, жаңа тежегіш жүйесімен, PKT пулеметінің орнына FN MAG пулеметімен және бастапқы V 6V қозғалтқышының орнына Detroit Diesel 6V92T қозғалтқышымен жабдықталған. BTR 50P(M) – 2019–2021 жылдары PT Lumindo Artha Sejati компаниясымен күрделі жөндеуден өткізіліп, қайта жаңғыртылып, жаңа өрт сөндіру жүйесімен жабдықталған Индонезия теңіз корпусының BTR 50 машинасы. PAL AFV (Armoured Floating Vehicle) – PT PAL Indonesia компаниясы Pindad компаниясымен бірлесіп әзірлеген жаңартылған нұсқа. Бұл машинада жаңа алдыңғы бөлік, көтерілген артқы корпус бөлігі және 300 а.к. қозғалтқыш орнатылған. Жауынгерлік салмағы 14 700 кг, 3 + 14 сарбазды тасымалдауға арналған. Сурет.

Ирак

BTR 50P – Өздігінен қозғалатын ұшаққа қарсы пушкаға (SPAAG) түрлендіріліп, советтік 23 мм ZU-23-2 ұшаққа қарсы автокөліктік қарумен жарақталды. Амфибиялық қабілетін сақтау үшін қозғалтқыш бөлімдеріне қосымша бронь орнатылды. BTR 50PK ашық платформаға орнатылған чехословакиялық 30 мм М 53/59 екі түкті автокөліктік қарумен жарақталған SPAAG-ға түрлендірілді.

Израиль

BTR 50PK командашының күмбезі алдында 7,62 мм FN MAG пулеметі орнатылған. БТР 50PK үш американдық M1919A4 .30 калибрлі орташа пулеметпен қаруланған (біреуі корпустың алғы жағында, біреуі әр жақта), тағы біреуі командирдің күмбезі алдында орнатылған.

Польша

OT 62 TOPAS (OT 62 - Obrněný Transportér vzor 62 – "Зы бронетранспортер үлгісі 62") ("TOPAS" - Transportér Obrněný PÁSový – "Жолтаспалы бронетранспортер") – Польша мен Чехословакия елдері бірлесіп әзірлеген BTR-50 машинасының түрлерінің сериясы. Олар BTR-50PK машинасына ұқсас, бірақ корпусының екі жағында люктер орналасқан, қуатты PV-6 қозғалтқышы 300 а.к. (224 кВт) күшке ие және BTR-50PU машинасына ұқсас бір емес, екі ілгектік бөлігі бар (бірақ бұл бөліктер пішіні жағынан өзгеше).

Сербия

BTR 50S (2005) – Сербияның Yugoimport SPDR қорғаныс фирмасы ұсынған BTR 50PK-ға арналған жаңарту жиынтығы. Жиынтыққа мұнара (Югославияның M 80 БК-нен) қосылады. Ол 30 мм-лік бір зеңбірек, 7,62 мм-лік "Застава" М86 пулеметі, 9М14 "Малютка" танкіге қарсы басқарылатын зымырандарды (АТГМ) атуға қабілетті екі АТГМ ұңғымасы және төрт түтін граната тартқышымен жабдықталған.

Оңтүстік Ливан

BTR 50PK – Алдыңғы жағы кесілген және алдыңғы бөлігінде люк ашылған, импровизацияланған медициналық эвакуациялық машинаға түрлендірілді.

Бұрынғы операторлар

700 данасы 1979 жылы Кеңес Одағынан тапсырыс беріліп, 1980-1983 жылдар аралығында жеткізілді. Кейін Patria AMV көліктерімен алмастырылды. 1958 жылы Кеңес Одағынан 200 SPW 50P және SPW 50PK тапсырыс беріліп, 1959-1962 жылдар аралығында жеткізілді (басқару көліктері де бар). БТР-50ПУ, БТР-50ПК қызметтен шығарылды. Мұрагер мемлекеттерге берілді. 1969-1973 жылдар аралығында Кеңес Одағынан 400 дана көмек ретінде алынды (кейбір көліктер бұрын Кеңес Одағында болған болуы мүмкін). Біріккен Вьетнам мемлекетіне берілді. 100 данасы 1972 жылы Кеңес Одағынан тапсырыс беріліп, 1973 жылы жеткізілді (көліктер бұрын Кеңес Одағында қызмет еткен). 217 (131 БТР-50ПУ және 86 ПК) 1964-1967 жылдар аралығында Кеңес Одағынан тапсырыс беріліп, 1965-1976 жылдар аралығында жеткізілді. Мұрагер мемлекеттерге берілді.