Кіріспе

Жылқы тұқымы

Фин жылқысы немесе фин жылқысы (сөзбе-сөз "Финляндия жылқысы"; finskt kallblod, сөзбе-сөз "фин суық қаны") – атқа мінуге және жүк тасуға жарамды жылқылардың әсері мен қасиеттерін біріктіретін жылқы тұқымы. Бұл тұқым Финляндияда толыққанды дамыған жалғыз тұқым. Ағылшын тілінде оны кейде "фин универсалы" деп атайды, себебі финдер бұл тұқымның Финляндияның барлық жылқы қажеттіліктерін – ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы жұмыстарын, арқанмен жүгіруді, атпен жүруді қамтамасыз ете алады деп санайды. 2007 жылы бұл тұқым Финляндияның ресми ұлттық жылқы тұқымы деп жарияланды. Бірақ, қазіргі Финляндия аумағында жылқының болғаны туралы ең ерте археологиялық дәлелдер Финляндияның орта темір дәуіріне (400–800 жж.) жатады. Фин жылқысы және оның арғы тегі швед және орыс билігі кезінде, сондай-ақ тәуелсіздік алғаннан кейін Финляндия аймағындағы әскери күштер үшін аса маңызды болды. Әскери және жұмыс аттары ретінде пайдалы қасиеттерімен қатар, фин жылқысын арқанмен жүгіруде жылдамдық үшін де селекциялады. Осы спорт түрі 20 ғасырдың соңында тұқымның саны 400 000-нан 1980 жылдары 14 000-ға дейін төмендеген кезде оның сақталуындағы басты фактор болды деуге болады. 21 ғасырда тұқымның саны шамамен 20 000 басқа дейін тұрақталды.

Ерте тарих

Финляндияда жылқының тегіне қатысты бірнеше гипотеза бар болғанымен, жергілікті жабайы жылқының шығу тегі ықтималсыз деп есептеледі, себебі ерте заманнан бері үй жануарларының көп саны әкелінген. Людвиг Фабрициус ұсынылған прототипті "Тартария" тұқымының тармағы ретінде қарастырды және осы прототиптің эстон, швед және норвегия жылқыларына да әсер еткен болуы мүмкін деп санайды. Кейінірек агроном Аксель Альфтан (1862–1934) олардың қиын жерлердегі жол жүруге өте сенімді жануарлар екенін айтты; Ұзақ соғыс кезінде бұл тұқым кездескен кез келген батпақты жерді сәтті басып өтті.