Кіріспе

Агано класындағы крейсер Агано (阿賀野) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Императорлық жапон теңіз күштері үшін салынған төрт жеңіл крейсердің бас кемесі. 1942 жылы құрылысы аяқталып, желтоқсан айында Жаңа Гвинеяға әскерлік конвойды сүйемелдеді. 1943 жылдың басында кеме Гуадалканалдан жапон әскерлерін эвакуациялау операциясы "Ке"-ге қатысты. Алты айдан кейін Агано Жаңа Гвинеяға әскер мен жабдық тасымалдады және қараша айының басында Императрица Аугуста шығанағы шайқасына қатысты, онда USS Spence эсминецін зақымдады. Бірнеше аптадан соң кеме американдық авиация шабуылынан ауыр зақымдар алды және келесі күні өз күшімен Трукке бет алды. Сапар барысында Агано американдық суасты қайығымен торпедаланды және оны мақсатына сүйреуге тура келді. Бірнеше ай жөндеуден кейін ол Жапонияға бағыт алды, бірақ 1944 жылдың ақпан айында тағы бір американдық суасты қайығымен кездесіп, батты. Оның көптеген экипажы сүйемелдеуші эсминецпен құтқарылды, бірақ келесі күні сол эсминец американдық авиация шабуылынан экипажының көп бөлігімен және Аганоның барлық құтқарылғандарымен бірге батып кетті.

Дизайн және сипаттама

Агано класының кемелері 1910-1920 жылдары салынған ескірген жеңіл крейсерлерді, эсминецтер тобының флагмандары ретінде алмастыру мақсатында құрылған. Кемелердің жалпы ұзындығы шамамен 179 метр, ені 16 метр, ал суDraftы 6.2 метрді құрады. Стандартты жүктемеде олардың суыруы 9,500 тонна, ал толық жүктемеде 13,000 тоннаға жетеді. Кемелердің экипажы 51 офицер және 649 сарбазды құрады; флагмандық кеме ретінде тағайындалған жағдайда тағы 6 офицер және 20 теңізші қосылды. Агано класының кемелерінде төрт тісті бу турбинасы орнатылған, олардың әрқайсысы бір жетекті білікпен байланысқан, ал буды алты Кампон Ро Го су түтік қазандықтары қамтамасыз еткен. Турбиналардың жалпы қуаты 150,000 а.к. (ат күші) құрады және кемелерге 35 теңіз шақырымдық жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Кемелер 3,500 теңіз шақырымдық қашықтыққа 18 теңіз шақырымдық жылдамдықпен жүре алатын отын қорына ие болды.

Қару-жарақ пен қорғаныс

Агано класының негізгі қару-жарағы үш екі оқты мұнарада орналасқан алты 41-жылдық үлгідегі зеңбіректерден тұрды, екісі суперпозицияда кеменің үстін құрылымының алдында, ал біреуі арт жағында орналасқан. Екінші қару-жараққа кеме ортасындағы екі екі оқты орнатудағы төрт 98-үлгідегі 8 см (3 дюйм) әуеге қарсы (AA) зеңбірегі кірді. Жеңіл әуеге қарсы қару-жарақ жиынтығына 96-үлгідегі АА зеңбіректері үшін үш оқтық орнату және 93-үлгідегі әуеге қарсы пулеметтер үшін екі екі оқтық орнату кірді. Кемелерде сонымен қатар жоғарғы палубадағы екі айналмалы төрттік торпедалық аппараттар 93-үлгідегі (Ұзын найза) торпедалары үшін және сегіз қосалқы торпедасы бар қайта жүктеу жүйесі болды. Агано класындағы кемелерде Aichi E13A екі гидроұшағы және катапульта да орнатылған. Суасты қайықтарын анықтау үшін "Аганолар" 93-үлгідегі 2 гидрофондық орнату және 93-үлгідегі 3 сонармен жабдықталған. Олар 18 тереңдік зарядтары үшін екі тереңдік зарядтарын тастау құрылғысымен жабдықталған және үш минаны тасымалдай алатын. Жетекші механизм су сызығындағы қалыңдығы бар брондалған белдеумен, жетекші механизмнің алдында және артындағы көлденең бөлімдермен және сондай-ақ бірдей қалыңдықтағы ортаңғы палубамен қорғалған. Кемелердің боеприпастар қоймалары бүйірлері 20 мм, үсті 20 немесе 25 мм болатын брондалған қораптарға орналастырылған.

Құрылыс және мансап

Агано, Ағано өзенінің атымен аталып, 1940 жылғы 18 маусымда Сасебо әскери-теңіз арсеналында салынып, 1941 жылғы 22 қазанда суға түсіріліп, 1942 жылғы 31 қазанда аяқталды. 16 желтоқсанда Ағано ұшақ тасымалдаушысы «Дзюнъё» және әскер конвойын Жаңа Гвинеядағы Вейвак пен Мадангқа сүйемелдеді. Кемелер 20 желтоқсанда Трукқа қайтқанға дейін Голландияға жапон күштерінің қонуын қысқаша қамтыды. Келесі күні кеме 1-ші мобильді флотқа берілді. Ол мамыр айының басында Кюре теңіз округіне теңіз сынақтары үшін оралды, содан кейін Алеут аралдарындағы американдық шабуылға қарсы шабуылға дайындалған Біріккен флотқа тағайындалды, бірақ бұл операция 29 мамырда Аттудағы одақтастардың жеңісінен кейін тоқтатылды. Ағано 3 маусымнан 2 шілдеге дейін Кюре теңіз арсеналында қайта жабдықталды. Кеме 13,2 мм пулеметтерін екі қос Type 96 пулеметтерімен алмастырды және тағы бір жұп үштік 25 мм пулеметтері қосылды, бұл оған жалпы он алты 25 мм пулемет берді. Сондай-ақ, 21-ші типті алдын ала ескерту радиолокаторы орнатылды. Ағано 9 шілдеде Трукке жөнелді, бірінші авианосец дивизиясын әскерлер мен жабдықтармен сүйемелдеді. Американдық субмариналардың көптеген байқауларына және «Дзюйхо» ұшақ тасымалдаушысына шабуылға қарамастан, конвой 15-і күні Трукке аман-есен жетті. Ағано 19-26 шілдеде Рабаулға әскерлер мен жабдықтарды жеткізуге көмектесті. 18 қыркүйекте Тараваға жасалған американдық рейдке жауап ретінде кеме мен флоттың көп бөлігі американдық күштерді іздеу үшін Эниветокке жөнелді, 23 қыркүйекте оларды таба алмағандықтан Трукқа қайтып оралды. Жапондықтар американдық радиохабарламалардың бір бөлігін ұстады, ол Уэйк аралына тағы бір шабуыл жасалатынын көрсетті, және 17 қазанда Ағано мен флоттың көп бөлігі осындай шабуылдарды ұстауға қабілетті болу үшін Эниветокке жөнелді, бірақ шабуыл болған жоқ және флот Трукқа оралды. Омори кемелерін үш қатарға орналастырды; сыртқы қатарлардың әрқайсысын жеңіл крейсерлердің бірі бастап, соңынан үш эсминец және ортада екі ауыр крейсер орналастырылды. Ағанодағы Осуги негізгі күштің артынан келген оңтүстік қатарды басқарды. Крейсерлік ұшақтардың бірі крейсер мен үш эсминецті 01:20-де оңтүстікте байқағанын хабарлады, және Омори кемелеріне 180 градус бұрылыс жасауға бұйрық берді, бұл пилотқа Императрица Аугуста шығанағында американдық кемелерді тексеруге уақыт беру үшін жасалды. Бір сағаттан кейін ол американдық көліктердің шығанаққа жиналғандығын хабарлады; ұшқыш үш миналық кемені және олардың эсминецін шығанақтан шығарып жатқандығын байқады. Омори кемелеріне сағат 02:25-те бағытты өзгертуге бұйрық берді. Қараңғыда және кемелердің көпшілігі радарсыз болғандықтан, үш қатарлы жапондық құрама маневрлерге байланысты бұзылып, командирлер кемелерінің бір-біріне қатысты қайда екенін жоғалтты. Американдық радар жапондықтарды 02:27-де анықтады және арнайы топтың командирі контр-адмирал Аарон Меррилл өзінің эсминецтеріне торпедаларымен шабуыл жасауға бұйрық берді, ал крейсерлері жапон торпедаларынан аулақ болу үшін тұрып, торпедалар нысаналарына соққанда атуды бастайды. Төрт эсминецтің жетекші дивизиясы 02:46-да 25 торпедадан тұратын залп атқан, бірақ олар бұрылып кеткен кезде байқалды және жапондықтар өздерін кішірек нысанаға айналдыру үшін торпедаларға бұрылды. Олардың маневрлері Мерриллдің кемелері байқалғанын және оның алғашқы крейсерлері үш минуттан кейін ең солтүстік қатарды бастап, жеңіл крейсер «Сендайға» оқ атуды бастады деп ойлауға себеп болды. Жапондық кемелер американдық торпедалардан қашу үшін де, өздерінің торпедаларын ату үшін де кенеттен маневрлер жасады, бұл соғыс басында бір соқтығысуға және бірнеше рет қазаға ұшырауға әкелді. Американдық крейсерлердің көпшілігі 03:05-те орталық қатардағы ауыр крейсерлерге оқ атып, Омори Ағано қатарының жолын кесіп өтетін 270 градус бұрылыс жасады. Ауыр крейсер «Миоко» «Хацуказе» эсминцін соқтығып, жарақаттады, ал ауыр крейсер «Хагуро» «Вакацуки» эсминціне шағылысты. Американдық үш крейсерін батты деп қате ойлаған Омори кемелеріне сағат 03:29-да атысты тоқтатуды бұйырды және төрт минуттан кейін ажырату үшін бұрылды. Осуги, өзінің кемелерін соқтығысудан кейін ауыр крейсерлердің ажыратылған жағында ұстаған, 03:40-та сегіз торпедадан тұратын бөліну атуын атқан, олардың барлығы сәтсіз болды. Ағано USS Spence эсминцін су деңгейінен төмен жерге түскен 152 мм снарядпен соққыға ұшырады, бұл кішігірім су тасқынына әкелді. Алайда, снаряд жарылмағандықтан зақымды емес. Рабаулға оралғаннан кейін, «Саратога» және «Принстон» ұшақ тасымалдаушылары портына 5 қарашада шабуыл жасағанда Ағаноға бомба жақыннан түсті. Бомба бір зениттік пушканы зақымдады және бір экипаж мүшесі қаза болды. Ағано және оның әпкесі «Носиро» кемесі келесі күні Императрица Аугуста шығанағындағы американдық күштерді жою үшін теңізге шықты, бірақ бұл жоба тоқтатылды және кемелер 7 қарашада Рабаулға оралды. Төрт күннен кейін, 50.2-топтың американдық ұшақ тасымалдаушылары Рабаулға шабуыл жасады. Ағано Mark 13 торпедасымен соққыға ұшырады, ол корманың соңғы бөлігін жарып, артқы пропеллер біліктерін бүкті. Кеменің рулі зақымдалмады, бірақ Осуги шабуылда жараланды. Кеменің экипажы жасаған шұғыл жөндеуден кейін, Ағано келесі күні «Ураказе» эсминцінің сүйемелдеуімен Рабаулдан өз күшімен шықты. Олар шыққаннан көп өтпей, кемелер американдық «Скамп» субмаринасымен байқалды, ол алты торпеда іске қосты. Олардың бірі крейсердің орта бөлігіне тиіп, барлық қазандық бөлмелерін су басты, бұл барлық қуатты тоқтатты. Зақымды жөндеуге тырысқанда, «Альбакор» субмаринасы шабуыл жасауға тырысты, бірақ «Ураказеден» келген тереңдік зарядтарымен тоқтатылды. «Носиро» және жеңіл крейсер «Нагара» 13-і күні оған көмекке жіберілді, ал оның әпкесі Ағаноны сүйреп әкелді. Сүйреу келесі күні үзілді және «Нагара» міндетті өз мойнына алды. Зақымдалған кеме 16 қарашада Трукке жетті.

Суға бату

Жапондық "Акаши" жөндеу кемесі келуімен бірден уақытша жөндеу жұмыстарын бастады, ол 1944 жылдың 15 ақпанына дейін жалғасты. Сол күні кешке ол жапондық "Оите" эсминецінің және CH 28 суасты қайық іздеуші кемесінің сүйемелдеуімен жапондық аралдарда тұрақты жөндеу үшін Труктан кетті. 16 ақпанның түстен кейін, Труктан солтүстікке қарай, "Агано" кемесіне "Скейт" суасты қайығы төрт торпеда атты. Екі торпеда сағат 16:44-те крейсердің оң жағына тиіп, №2 қазандық бөлімін су басты, нәтижесінде кеме 12 градусқа еңкейді және үлкен өрт шықты. Кеме прогрессивті түрде суға батып, "Оите" кемесі 20:00-ден 23:30-ға дейін 523 адамды құтқарып алды. "Агано" 17 ақпан күні сағат 01:50-де батып, 31 наурызда теңіз күштерінің тізімінен шығарылды. "Оите" келесі күні таңертең Трукке жақындағанда, 58-ші жедел әскер тобының Grumman TBF Avengers ұшақтарымен батып, бірнеше минут ішінде суға кетті, өзінің экипажының жиырмадан басқа барлығын бірге алып кетті. "Агано" кемесінің бастапқыда құтқарылған барлық экипажы жоғалып кетті.