Кіріспе
Chikuma (筑摩) – Жапон императорлық теңіз күштерінің ауыр крейсерлер класының екінші және соңғы кемесі болды. Кеме Нагано префектурасындағы Чикума өзенінің құрметіне аталған. 1939 жылы қызметке түсіп, Чикума Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тынық мұхитында шайқасты, Үнді мұхитында шағын одақтас кемелерін іздеді және Жапония мен АҚШ арасындағы көптеген ірі ұшақ тасымалдағыш шайқастарында эскорттық миссияларда қызмет етті. 1944 жылдың 25 қазанында ол Самар шайқасында болды, онда USS Gambier Bay эскорт тасымалдағышын батырған болуы мүмкін (бірақ қазіргі көптеген деректер тасымалдағыштың батуын Yamato линкоріне жатқызады) және USS Heermann эсминцін зақымдады, ал USS Samuel B. Roberts эсминецінен келген оқтардан қирап, әуе шабуылынан батып кетті.
Chikuma (筑摩) was the second and last vessel in the of heavy cruisers in the Imperial Japanese Navy. The ship was named after the Chikuma River in Nagano Prefecture. Entering service in 1939, Chikuma saw battle during World War II in the Pacific, hunting small allied ships in the Indian Ocean and serving in many escorting missions throughout many large scale aircraft carrier battles between Japan and the United States. On the 25 of October 1944, she served in the Battle off Samar where she possibly sank the escort carrier USS Gambier Bay (though most modern sources attribute the carrier's sinking to Battleship Yamato) and damaged the destroyer USS Heermann, before being crippled by gunfire from the destroyer escort USS Samuel B. Roberts and sunk by air attacks.
Өмірбаян
Чикума ұзын қашықтықтағы барлау миссиялары үшін жобаланған және үлкен гидроұшақ сыйымдылығына ие болған. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе кемесінің топтық күштерімен бірлесіп немесе өзінің бауырлас кемесі, жапон крейсері "Тоне"мен бірге крейсерлік эскадрильяның құрамында кеңінен қолданылды. "Тоне" класындағы крейсерлер бастапқыда бесінші және алтыншы кемелер ретінде қарастырылған. Алайда, құрылыс басталған кезде, 1935 жылғы Төртінші флот оқиғасынан кейін "Могами" класының корпусының дизайнындағы қатысты кемшіліктер анықталды. Жапония енді Лондондық теңіз келісімінің шектеулеріне бағынуға міндетті болмағандықтан, жаңа жоба жасалып, жаңа құрылыс тәсілдері қолданылды. Сыртқы өлшемдері "Могами" класына ұқсас болғанымен, дизайны мүлдем өзгеше болды: көпірдің алдына төрт екі оқты 203 мм (8 дюйм) негізгі батарея мұнаралары орналастырылды, екінші мұнара біріншісінің үстінен атып, бүкіл кор жағын үлкен гидроұшақ ангары ретінде қалдырды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінен айырмашылығы, жапондарда шабуыл мен барлауды бірге атқаратын ұшақтар болған жоқ. Жапондық авианосецтерге барлау бөлімдері бекітілмеді және авианосецтік соғыстың осы аспектісіне көңіл аз бөлінді. Оның орнына жапондар барлық авианосец ұшақтарын шабуылдық міндеттерге жұмылдырды. Барлау жұмысы крейсерлерде тасымалданатын гидроұшақтарға жүктелді. "Чикума" авианосецтердің әуе флотына қажетті ұзын қашықтықтағы барлау ұшақтарымен қамтамасыз етуді көздеді. "Чикума" жапон крейсерлері арасында ең ауыр бронямен жабдықталған. Ол цитадельдің үстінен 145 мм (5,7 дюйм), ал машина бөлімінің үстінен 150 мм (5,9 дюйм) негізгі белдеуден тұрды. Сонымен қатар, ол оқ-дәрілер, машиналар және рульдік бөлімдерде 65 мм (2,55 дюйм), ал қалған жерлерде 30 мм (1,2 дюйм) қалыңдықты палубамен жабдықталған. Ол кемеге қабілетті және жылдамдығына байланысты теңізде саяхаттауға мүмкіндік берді.
Ерте мансап
Чикума 1939 жылғы 20 мамырда Мицубиси Нагасаки кеме құрылысшылық зауытында құрастырылып аяқталды. Бірнеше айдан кейін Екінші флоттың CruDiv6 (Sentai 6) құрамында болғаннан соң, 1939 жылдың қараша айында CruDiv8 құрамына ауыстырылды. Жапон суларындағы әскери жаттығуларға қатысудан басқа, 1940 жылдың наурызынан 1941 жылдың наурызына дейін үш рет Қытайдың оңтүстік жағалауында операциялар жүргізді.
Тынық мұхит соғысының алғашқы кезеңдері
1941 жылдың соңында Чикума өзінің бауырласы "Тон" кемесімен бірге CruDiv 8 құрамына қосылды және Перл-Харборға шабуыл жасаудағы маңызды күштердің бірі болды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында "Тон" мен "Чикума" әрқайсысы Оаху үстіндегі соңғы ауа райының барлауы үшін бір "Аичи E13A1" типті 0 "Джейк" гидропланын ұшырды. Сағат 06:30-да "Тон" мен "Чикума" әрқайсысы қысқа қашықтықтағы "Накадзима E4N2" типті 90 2 барлау гидропланын ұшырып, соққы тобының оңтүстігінде күзетшілікке және патрульдеуге кірісті. "Чикуманың" гидропланы тоғыз американдық соғыс кемесінің (мүмкін, "Юта" кемесін де соғыс кемесі ретінде санап) тік тұрғанын хабарлады. Одан кейін болған шабуылда "Аризона", "Оклахома", "Батыс Вирджиния" және "Калифорния" линкорлары батып, "Невада", "Пенсильвания", "Теннесси", "Мэриленд" және басқа да кіші кемелер зақымдалды. 16 желтоқсанда CruDiv 8-ге Уэйк аралына екінші шабуыл жасауға көмектесуге бұйрық берілді. "Чикумадан" келген барлаушы ұшаққа зениттік артиллериядан зақым келді, ол мәжбүрлі түрде суға қонды, бірақ экипаж құтқарылды. Уэйк аралы түскеннен кейін CruDiv 8 Куреге қайтып келді. 1942 жылдың 14 қаңтарында CruDiv 8 Каролин аралдарындағы Трукта орналасып, Рабаулға (Жаңа Британия), Лае мен Саламауаға (Жаңа Гвинея) жапон әскерлерінің қондырылуын және шабуылдарын қамтамасыз етті. 24 қаңтарда "Чикуманың" гидропландары Адмиралтейство аралдарына шабуыл жасады. 1 ақпанда вице-адмирал Уильям Холсидің "Энтерпрайз" ұшақ тасымалдағышынан жасалған Кваджалейнге жасалған әуе шабуылынан кейін "Чикума" сәтсіз қуып жете алмаған Carrier Striking Force-пен бірге Труктан шықты. "Чикума" мен "Тон" кейінірек 19 ақпанда Австралияның Дарвин портына жасалған шабуыл кезінде ұшақ тасымалдағыштарды сүйреп жүрді, нәтижесінде 11 кеме әуе шабуылынан зардап шекті. 1942 жылдың 25 ақпанынан бастап "Чикума" Яваға жапондықтардың басып кіруіне қолдау көрсетуге қатысты.
Ява теңізіндегі шайқас
1942 жылдың 1 наурызында Чикуманың гидросамолеты 8 806 тонналық голланд жүк кемесі "Моджокертоны" Джилатжаптан Австралияға қашып кетуге тырысқанда анықтады. Чикума, Тоне, және жапон эсминецтері Касуми мен Ширануи жүк кемесін тоқтатты және түске дейін батырды. Сол күні түстен кейін CruDiv 8 Christmas аралынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 250 миль (402 км) жердегі ескі эсминец Edsall-ды байқады. Чикума 18 шақырымдай қашықтықтан 8 дюймдік зеңбіректермен атыс ашты, бірақ барлық оқтар өтпеді. Чикумаға жапондық Hiei және Kirishima соғыс кемелері қосылды, олар да 14 дюймдік бас қаруларымен атыс ашты, бірақ Edsall соғыс кемелерінен келген 297 14 дюймдік, 132 6 дюймдік снарядтардан және крейсерлерден қосымша 844 8 дюймдік және 62 5 дюймдік снарядтардан қашқан ғана емес, сонымен қатар, эсминец 4 дюймдік зеңбіректермен Чикумаға да атыс жасады. Hiei, Tone және ұшақ тасымалдаушылар "Сору" мен "Акагиден" келген бомбалаушы ұшақтардың шабуылы ақырында Edsall-ды тоқтатты, ал Чикума оны аяқтады. 4 наурызда Чикума 5 412 тонналық голланд сауда кемесі Enggano-ны батырды (бұрынғыда япондық Takao крейсерінің гидросамолетымен зақымдалған). 5 наурызда Тоне мен Чикумадан келген гидросамолеттер Джилатжапқа қарсы шабуылға қатысты. Голландиялық Шығыс Үндістан капитуляциялағаннан кейін Чикума Үнді мұхиты операцияларына жіберілді.
Үнді мұхиты рейдтері
1942 жылдың 5 сәуірінде Чикума британдықтар бақылауындағы Сейлон аралындағы Коломбоға қарсы 315 ұшақтан тұратын ірі күштер тобының құрамында болды. Эсминец, қаруланған сауда кемесі және 27 ұшақ жойылды, ал портта 500-ден астам адам қаза тапты, сондай-ақ крейсерлер теңізде батып кетті. Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің қалдықтарын іздегеннен кейін, Үнді мұхиты күштері 9 сәуірде Тринкoмалидегі британдық теңіз базасына қарсы 91 "Aйчи D3A1 "Вал" бомбалаушы ұшағы мен 41 "Мицубиси A6M2 "Зике" истребителін жөнелтті. Олар портты бос тапты, бірақ базаның инфрақұрылымын қиратты, тоғыз ұшақты атып түсірді, кейіннен авианосец, эсминец, корвет, май құю кемесі және базадан 105 шақырым (65 миль) қашықтықтағы жөндеу кемесін батырды. Чикумамен бірге күштер тобы 1942 жылдың сәуір айының ортасында Жапонияға оралды, онда олар Дулиттл шабуылынан кейін адмирал Холсидің 16.2 күштерінің, соның ішінде "Хорнет" авианосесін ұстауға дерлік бірден жіберілді.
Мидуэй шайқасы
Мидуэй шайқасында Чикума мен 8-ші крейсер дивизионы вице-адмирал Чуичи Нагумоның авианосецтік соққылау тобының құрамында болды. 4 маусымда Тоне мен Чикума әрқайсысы екі Аичи E13A1 "Джейк" ұзын қашықтықтағы барлау гидросамолетін 483 км радиуста американдық авианосецтерді іздеу үшін ұшырды. Тонеден ұшқан гидросамолет американдық кемелерді тапты, бірақ бұл флоттың авианосецтер тобы екенін анықтамады, бұл шешуші қателікке айналды. Чикумадан ұшқан гидросамолет "Йорктаун" авианосецін тапты және келесі үш сағат бойы оны бақылап, сол күні кешке "Йорктаунға" шабуыл жасаған бомбалаушыларды бағыттады. Чикумадан тағы екі гидросамолет түні бойы ауыр зақымдалған "Йорктаунды" қадағалап, сол кезде бір ұшақ пен экипажы жоғалып кетті. Содан кейін Чикума келесі күні таңертең "Йорктаунды" тауып батыруды субмаринаға бұйырды. Чикума мен Тоне вице-адмирал Боширо Хосогаяның Алеут аралдарына жасалған шабуылды қолдау үшін жіберілді. Алайда, күтілген американдық қарсы шабуыл болған жоқ. 8-ші крейсер дивизионы солтүстік суларда оқиғасыз жүзіп өтті. Чикума 24 маусымда Оминато портына қайтып келді. Контр-адмирал Чуичи Хара 1942 жылдың 14 шілдесінен бастап 8-ші крейсер дивизионына қолбасшылық етті. АҚШ-тың Гуадалканалға шабуыл жасауымен Чикума мен Тонеге 16 тамызда авианосецтермен бірге қайта оңтүстікке бару бұйырылды: жапондық авианосецтер "Шокаку", "Зуикаку", "Зуихо", "Дзюнъё", "Хиё" және "Рюжо". Оларға "Хейи", "Кирисима", жапондық ұшақ тасымалдаушы "Читосе", және крейсерлер "Атаго", "Мая", "Такао", "Нагара" қосылды.
Шығыс Соломонның шайқасы
1942 жылдың 24 тамызында CruDiv 7-нің жапон крейсері Кумано және жапон крейсері Сузуя Гуадалканалға күшін жеткізу флотына қосылу үшін келді. Келесі күні таңертең PBY Catalina гидросамолеті Рюджонін байқады, бірақ "Энтерпрайзден" ұшырылған SBD және TBF ұшақтары оған шабуыл жасауға сәтсіз тырысты. Америка флотын табу үшін "Тоне" мен "Чикумадан" жеті гидросамолет ұшырылды. "Чикуманың" бір ұшағы американдықтарды байқады, бірақ хабарын жеткізбей тұрып атып түсірілді. Дегенмен, екінші гидросамолет табысқа жетті, жапондықтар "Энтерпрайзге" шабуыл жасап, үш бомбамен соғып, оның ағаш палубасын өртке ұқты. Алайда, осы уақыт аралығында американдықтар жапон флотын тауып алды және "Саратога" авианосецінің ұшақтары Рюджоні батырды. "Чикума" бұл шайқаста зардап шекпеді және қауіпсіз түрде Трукқа оралды. Қазан айы бойы "Чикума" мен "Тоне" Соломон аралдарының солтүстігінде күзетте болды, жапондықтардың Хендерсон-Филдті қайта басып алу жайлы хабар күтіп.
Санта-Крус шайқасы
1942 жылдың 26 қазанында Гуадалканалдан солтүстік-шығысқа қарай 250 миль (402 км) жерде контр-адмирал Хироаки Абэнің әскер тобы Гуадалканалдың оңтүстігін барлау үшін жеті суатқыш ұшақты ұшырды. Олар американдық флотты анықтады, ал Абэ шабуыл жасап, «Хорнет» кемесін батырып, «Саут-Дакота» линкор және «Сан-Хуан» крейсерін зақымдады. Бірақ «Хорнеттен» ұшырылған «Дуглас SBD Даунтлес» секіру бомбалаушысы «Чикумаға» шабуыл жасады. Ол сондай-ақ екі басқа бомбаға да түсті, нәтижесінде ұшақ катапультындағы бір ұшақ жойылды. «Чикума» 190 адам қаза тапты, 154 адам жараланды, оның ішінде капитан Комура да болды. «Чикума» (япондық «Ураказе» және «Таниказе» эсминецтерімен бірге) шұғыл жөндеу үшін Труктікке қайтып келді, содан кейін зақымдалған «Зюйо» авиатасымалдауышпен бірге Куреге жіберілді. Жаңадан жөндеу және модернизация кезінде екі қосымша екітұмсықты 96 типті 25 мм зениттік пушка және 21 типті әуе іздеу радарі орнатылды. Жөндеу жұмыстары 1943 жылдың 27 ақпанында аяқталды. 1943 жылдың 15 наурызында контр-адмирал Киши Фукудзи 8-ші крейсер дивизиясының (CruDiv 8) басшылығын қабылдады, және «Чикумаға» Труктікке оралуға бұйрық берілді. Алайда, 17 мамырда «Чикума» мен «Тоне» адмирал Исороку Ямамотоның мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатысу үшін жапондық «Мусаши» линкорынмен бірге Токиоға аттанды. «Чикума» 15 шілдеде Труктікке оралды, маршрут бойы көптеген суасты қайықтарының шабуылдарынан сәтті қашып өтті. Шілдеден қарашаға дейін «Чикума» Рабаулға әскер тасымалдау және Маршалл аралдарында американдық флотты іздеуге қатысты. 1943 жылдың 5 қарашасында Рабаулда отын құю кезінде «Чикума» мен оның әскер тобына «Саратога» және «Принстон» авиатасымалдауыштарынан 97 ұшақ шабуыл жасады. «Атаго», «Такао», «Мая», «Могами», «Агано» және «Ноширо» крейсерлері зақымдалды. «Чикумаға» бір ғана SBD шабуыл жасады, нәтижесінде шағын зақымдар келді. 12 желтоқсанда Куреге оралған «Чикума» қосымша 25 мм зениттік пушкаларды алды, олардың жалпы саны 20-ға жетті. 1944 жылдың 1 қаңтарында 8-ші крейсер дивизиясы таратылды, ал «Тоне» мен «Чикума» екеуі де контр-адмирал Шодзи Нишимура басқаратын 7-ші крейсер дивизиясына (Сүдзуя және Куманомен бірге) қайта тағайындалды. 1 ақпанда жаңадан жөндеу жұмыстары аяқталды, «Чикума» 13 ақпанда Сингапурге, ал 15 наурызда Батавияға келді, бұл бір ай бойы Үнді мұхитында сауда кемелеріне шабуыл жасаудан кейін болды. 1944 жылдың 20 наурызында контр-адмирал Казутака Шираиси 7-ші крейсер дивизиясының басшылығын қабылдады, ал «Чикума» флагмандық кеме болды.
Филиппин теңізіндегі шайқас
1944 жылдың 13 маусымында адмирал Соэму Тойода Мариана аралдарын қорғау үшін "A GO операциясын" іске қосты. Чикума вице-адмирал Джисабуро Озаваның мобильді флотының "С" күшіне қарастырылды, ол Висай теңізі арқылы Филиппин теңізіне, Сайпанға қарай бағыт алды. 20 маусымда американдық "Банкер Хилл", "Монтерей" және "Кабот" әуе кемелерінен келген авиация шабуыл жасағаннан кейін, жапондық "Харуна", "Конго" және "Чиода" ұшақ тасымалдағыштарына шабуыл жасалып, "Ұлы Мариан аралдарындағы атыс" кезінде жапондық әуе қорғанысының көп бөлігі жойылды. Содан кейін Чикума мобильді флотпен бірге Окинаваға қайтысты. Окинаваға әскер тасығаннан кейін, Чикума шілде айында Сингапурға қайта тағайындалды, "Атаго" жөндеуде болған кезде CruDiv 4-тің флагмандық кемесі болды.
Лейте шығанағы шайқасы
1944 жылдың 23 қазанында Чикума (Кумано, Судзуя және Тонемен бірге) вице-адмирал Такео Куританың Бірінші мобильді соққылау тобымен Брунейден Филиппинге қарай жорыққа шықты. Палаван бұғазы шайқасында "Атаго" мен "Мая" су асты қайықтарының шабуылынан батып, "Такао" зақымдалды. Келесі күні Сибуян теңізі шайқасында "Мусаши" батып кетті, жапон крейсері "Миоко" қирап, қауіпсіз жерге сүйретілуге мәжбүр болды, ал жапондық линкорлар "Нагато" мен "Харуна" зақымдар алды. 25 қазанда Самар түбіндегі шайқаста Чикума АҚШ эскорттық авиатасымалдағыштарымен шайқасты. Ол эскорт-авиатасымалдағыш "Gambier Bay"-ге 5 теңіздік мильге (5.8 миль; 9.3 км) дейін жақындап, 8 дюймдік (203 мм) зеңбіректермен оның ұшу палубасын көп рет атқылап, өртке тоғытты.
Чикуманың Гамбиер шығанағының жойылуындағы рөлі туралы пікірталас
Самар шайқасының ескі деректеріне сүйенсек, «Гамбиер шығанағының» батуы көбінесе «Чикумаға» жатқызылады, өйткені ол «Гамбиер шығанағы» өлімге әкелген зақымдар алған кезде оқ атқандығы белгілі. Ең маңыздысы, оның машина бөлімесі суға толып, жылдамдығы күрт төмендеді, тірі қалғанша тоқтады, және катастрофалық су тасқыны болды, әдетте 8 дюймдік крейсер снаряды деп есептеледі, мүмкін «Чикумадан». Алайда, жапондық деректер көрсеткендей, «Чикума» бұрын «Гамбиер шығанағына» оқ тигізгенімен, «Гамбиер шығанағы» өлімге әкелетін зақымдар алған кезде оқ атпаған, себебі ол бұрын «USS Heermann» эсминеціне атуын аударған. Сондай-ақ, басқа крейсерлер «Гамбиер шығанағының» батуына жауапкершілікті мойындаған жоқ. Дегенмен, «Ямато» линкоры «Гамбиер шығанағына» оқ тиген сәтте АҚШ «флот тасымалдаушысына» көптеген оқ тигізгенін мәлімдеді, олар «Гамбиер шығанағын» батырған соққылар ретінде қарастырылады, соның ішінде машина бөлімесін су басуға себеп болған шешуші соққы да бар. Теориялық тұрғыдан, крейсерлік және линкерлік снарядтардың айырмашылығы анық болуы керек еді, бірақ «Ямато», «Гамбиер шығанағын» толыққанды флот тасымалдаушысы деп қате санап, 46 см (18,1 дюйм) негізгі қаруларынан бронебойғыш снарядтарды атты, олар «Гамбиер шығанағының» брондалмаған корпусына жарылмай-ақ еніп кетті. «Samuel B. Roberts» эсминец эскорты «Чикумаға» барлық оқ-дәрісін жұмсады, көбінесе оқ-дәрісінен және толығымен торпедаларынан айырылып, кейін «Kongō» линкорымен батырылды. 1944 жылдың 26 қазанында «Nowaki» крейсерлері «Vincennes», «Biloxi» және «Miami» және DesDiv 103 тобынан «Miller», «Owen» және «Lewis Hancock» атқан оқтардан батырылды. Кеме Филиппиннің Легаспи қаласынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 65 миль (105 км) қашықтықта, 1400-ге жуық адаммен, соның ішінде «Чикуманың» барлық аман қалған экипажынан басқа біреуімен бірге батып кетті. «Чикумадан» аман қалған жалғыз адам – «Nowaki» кемесі көтермеген және өз күшімен жағаға жеткен экипаж мүшесі болды. «Чикума» 1945 жылдың 20 сәуірінде теңіз күштерінің тізімінен алынып тасталды.