Кіріспе

Тал комитеті - 1999 жылы 22 тамызда Израиль қорғаныс күштерінде міндетті әскери қызметтен ерекше босатуды қарастырған Израильдің ultra Orthodox яһудилеріне берілген, Бен-Гурионнан бастап статус-кво болған, сондай-ақ Израиль арабтарына міндетті әскери қызмет көрсетуді кеңейткен Израильдің қоғамдық комитеті. Комитет Премьер-министр Эхуд Баракпен тағайындалды және бастапқыда Жоғарғы соттың бұрынғы судьясы Цви Тал басқарды. Комитетке кейіннен Йоханан Плеснер басқарды, ол ресми түрде 2012 жылдың 2 шілдесінде, өзінің есебін тапсырудан екі күн бұрын таратылды, сондықтан Плеснер комитеті деген термин. Комитет ұсыныстарының негізінде 2002 жылдың 23 шілдесінде Кнессет уақытша Тал заңын қабылдады, ол бес жылдан кейін күшін жойды және қайта жаңартылды. Заң бойынша ешива студенттеріне де заңдағы талаптарға сәйкес төлемақы төлеуден босатуды жалғастыруға рұқсат етіледі. Заңға сәйкес, 22 жасқа толғанда ешива студенттері "шешімді жыл" өткізеді және бір жыл бойы азаматтық ұлттық қызметпен қатар ақылы жұмыс немесе қысқартылған 16 айлық әскери қызмет пен болашақтағы резервтегі қызмет арасында таңдау жасай алады. Заңға қарсы бес арыз Жоғары сотқа берілді, олар теңдік қағидатын бұзады деп мәлімдеді. 2005 жылы мемлекет Жоғарғы Сотқа берген өтінішіне жауап ретінде Тал заңының ультра-православтық яһудилердің әскерге шақыру шараларын өзгерте алмағанын мойындады, өйткені соның нәтижесінде бірнеше ондаған ғана әскерге шақырылды. 2007 жылы бұл заң тағы бес жылға ұзартылды. 2012 жылдың 21 ақпанында Жоғарғы сот заңның конституциялық емес екендігін анықтады.

Тарих

Ешива студенттері әскери қызметтен босатылмаса да, олардың әскери қызметке жазылуы жыл сайын жасы немесе ата-аналарының босатуын алғанға дейін кейінге қалдырылды. Бұл жағдай Исраилдің алғашқы күндерінен бастап іс жүзінде болғанмен, көптеген адамдар оны демократиялық емес, әділетсіз және теңсіз деп қарады. Израильдегі кейбір топтарға (бедуиндер, арабтар және басқалар) әскери қызметтен босату туралы заңнан айырмашылығы, бұл министрлік бұйрыққа негізделген және заңда нақты көрсетілмеген. 1974 жылы Торато Оманутоның шарты бойынша, сол жылы әскерге шақырылған сарбаздардың тек 2,4% -ы ғана ешива мүшелері болғандықтан босатылды. Бұл көрсеткіш 1999 жылы 9,2%-ға жетті, ал 2012 жылға қарай бұл көрсеткіш 15%-ға жетеді деп күтілуде. Салыстырмалы түрде 2025 жылы Израильдегі православиелік сектор жалпы халықтың 12,4% -ына жетеді деп күтілуде, ал осы сектордың балалары 22,4% -ға жетеді. 1999 жылы 30 414 ешива студенті босатылған, ал 2005 жылы олардың саны 41 450-ге жетті. Ешкімге Ешиваның босатылған студенті ретінде танылу үшін екі шартқа сай келу керек: бүкіл уақытын танылған Ешива институтында Тораны зерттеуге арнау және жалақы алатын ешқандай жұмысқа орналаспау. Израиль Қаржы министрлігі салықтан босатылған жас жігіттердің санының орынсыз өскенін көрсететін деректерді ұсынды. Осы деректерге сәйкес, студенттер саны 1985-1998 жылдар аралығында 237% өсті, ал жас ерлер санының өсуі сол кезеңде 354% құрады. Израиль халқының басқа да топтарына экономикалық және қауіпсіздік жағынан ауыртпалық әкелетін бұл шамадан тыс өсім Израиль Жоғарғы Сотына шағымдануға әкелді. Тал комитеті Жоғарғы Сот қорғаныс министрінің ультра-православ иешива студенттеріне әскери қызметтен босатудың көлемін анықтау билігі жоқ деп шешкеннен кейін тағайындалды. Сондай-ақ, сот шешімінде мәселенің барлық аспектілерін қарастыратын заңнамалық шешімнің қажеттігі туралы айтылды.

Реакциялар

ШАС басшысы және Ішкі істер министрі Ели Ишай Жоғарғы соттың "Тал" заңын конституциялық емес деп жариялауынан кейін "Кнессет жазғы сессиясының аяқталуына дейін екінші және үшінші оқылымда "Тал" заңына алмастырушы заңды ұсынатынын" айтты. Мен әскери қызметке шақырудан бас тартқан Йешива студенттеріне қарсы санкциялардың кез келген түріне қарсымын". Мофаз Нетаньяхуге мәселені шешу үшін қосымша уақыт беру керектігін айтты. Нетаньяхудің кеңсесі бұл хабарға жауап ретінде: "Құрал алудан қашқандарды әскери қызметшілер сияқты қабылдамайды" деген мәлімдеме жасады. Ол сондай-ақ, айдың соңында Кнессетке ұсынылатын заң жобасы "харемиттер үшін қиын болады" деді. Нетаньяху екі жаңа команда құрылатынын да мәлімдеді, бірақ Мофаз бұл қадамдарды қабылдамады және Плеснер комитетінің ұсыныстарын қабылдауға мәжбүр болды, бұл Ликуд Кадима қатынастарында жарылыс тудырды. Алайда, Haaretz газетінде "қатаңдылық - субъективті нәрсе" және "ақыр соңында, бәрі саяси. Бірақ саясаттан тыс, мән-мағына да бар. Бұл баяндама - әскери қызметтен бас тартқан харемиттер мәселесі бойынша жазылған ең толық, маңызды және шынайы құжат. Бұл - комитет құрылғанға дейін басталған ұзақ айлар бойы жүргізілген жұмыстың нәтижесі. Бұл тарихи әділдікті жүзеге асырады және ондаған жылдар бойы "қан мен қан" арасындағы ашулы және қорқынышты кемсітушілікке тоқтатады. Бұл Плеснердің ең керемет сәті екені сөзсіз. Нетаньяхудың да болуы мүмкін. "Jerusalem Post" газетінің редакторлық мақаласында Плеснердің ұсыныстары қорғалып, "көпшілігі жасырынған жерінен шығарылады" деп жазылған. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл мәселені Израиль қоғамындағы жанжалдың символы ретінде қарастырды. Онда "осы егжей-тегжейлі мәселелер туралы пікірталастар әлі жас мемлекеттегі дамушы жеке басының, "халық әскерінің" ұзақ уақыт бойы айқындаушы қағидасы болған және оның тайпалары арасындағы өсіп келе жатқан ажырым туралы" маңызды және түйткілді мәселені жасырады. 17 мамырда мыңдаған қатал православиелік яһудилер заңның күшіне енуіне қарсы наразылық білдірді.

Басқа мәселелер

2012 жылдың 1 тамызында заңның қолданылуының аяқталуына байланысты белгісіздіктің нәтижесінде, Haaretz сонымен қатар харедеми еріктілердің "рекордтық санын" атады. "Кэмп-сукерлер" қозғалысы алға жылжуда, ондаған мың наразылық білдірушілер шілде айының басында харедемистер мен Израиль арабтарына арналған жалпыға бірдей қызмет көрсетуді қолдаған митингтерге қатысты. Намазға қатысушылар арасында Израиль қорғанысының резервтегі әскерилері, мүгедек ардагерлер, әлеуметтік белсенділер мен саясаткерлер бар. Times of Israel газетінің хабарлауынша, митингке 50 мың адам қатысты. IDF 2012 жылдың тамызында резервте тұрғандардың үштен бірінен астамы Батыс жағалаудағы қоныстанушылар екенін көрсеткен статистиканы жариялады.