Кіріспе

Хартбиспорт қаласы бөгет қабырғасына жақын орналасқан, ал Космос, Мелоди, Ифафи, Мирхоф, Ковс, Пеканвуд, Вестлейк және басқа да бірнеше элиталық аудандар оның жағалауы бойында орналасқан. Шомансвилл қаласы 19 ғасырда осы жердің иесі болған генерал Хендрик Шоманның құрметіне аталған.

Тарих

1906 жылы үкімет Магалиесбергтің Хартбиеспортында суару дамбасын салудың мүмкіндігін зерттеуді тапсырды. Зерттеуді жүргізген ирригация департаментінің инженері үкіметке және Хартебистпорт заңының 32-ші нөміріне оң баға берді, ол Парламентте қабылданды. 1909 жылдың өзінде, осындай алып дамба салуға тау жыныстарының жарамдылығын анықтау үшін өзеннің түбінде сынақ тесіктері бұрғыланды. Су жиналатын алаптың көлемі есептелді, су ағыны өлшенді және суғаруға болатын жерлердің мөлшері бағаланды. Бар болған су ағынына қатысты төмен жатқан талаптар анықталды. Порттың құрылыс жобасына сәйкес келуін бағалау үшін өзен жағалауының және тау жыныстарының топографиясы зерттелді. Дамбаның құрылысы 1916 жылдың тамызында ресми түрде басталды. Алғашқыда жұмыс генерал Хендрик Шоман мен аты-жөні белгілі Маршевин мырзаның мүлкін экспроприациялау туралы сот шешімін күтіп, кейінге шегерілді. Дау кейін шешілді, бірақ экспроприацияны жеңілдету үшін асығыс қабылданған заңнан кейін наразылық қалды. Бертус де Бердің "Agter die Magalies" кітабында үкімет дамба құрылысына байланысты туындаған бірқатар мәселелерді шешуде қатаң әрекет еткені айтылады. Табиғаттың әсерінен су тасқыны болды, ол құрылысты одан әрі кешіктірді. 1914 және 1918 жылдары өзенге көп мөлшерде құрылыс ағашы ағып түсті және оны қайта табу мүмкін болмады. 1915 жылы өзеннің жоғары жағындағы Гелденхуйсдамның қабырғасы бұзылып, құрылыс алаңының суға батуына себеп болды, бұл да кешіктіруге әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан туындаған қиындықтар және африканерлердің көтерілісі құрылысты одан әрі кешіктірді. Содан кейін, су тасқыны мен кешіктірулерден туындаған қаржылық шығындарға байланысты алғашқы компания таратылды. 1921 жылы екінші компания жобаны қолға алып, инженер Ф.В. Скотты тағайындады, ол жобаны жаңа күшпен бастады. 1923 жылдың сәуірінде, барлық кешігулер мен саяси дүрбелеңнен кейін жоба аяқталды. Сол жылдың қыркүйегінде дамбаның үстінен және туннель арқылы өтетін жол көлік қозғалысына ашылды. Дамба 1925 жылдың наурызында алғаш рет толып кетті. Дамба бір кезде бур генералы Хендрик Шоманға (1840–1901) тиесілі болған Хартебистпорт шаруашылығында салынған. Шаруашылық және оған іргелес жерлер 1912 жыл шамасында оның ұлы Йохан Шоманның (1887–1967) көмегімен мемлекетке өткен. Дамбаның салынысы Магалиесбергтің солтүстігіндегі ауыл шаруашылығы жерлерін, әсіресе каналдар мен Крокодил өзеніне жақын жерлерді одан да құндырақ етті.

Құрылыс

Бөгеттің қабырғасы ұзын және биік, Магалиесбергті кесіп өтетін шатқалға салынған. Су қоймасы Крокодил өзені мен Магалиес өзенінің суларымен толысады және шамамен , орташа тереңдігімен және ең тереңдігімен , бетінің ауданы , ал оның жылдық су деңгейінің қалыпты ауытқу диапазоны құрайды. Су қоймасы мономиктикалық типтес. Бір қатарлы, асфальтталған жол су жиегінің солтүстік жағымен бойлай өтеді; жолында 56,6 метрлік туннельден өтеді, сондай-ақ бөгеттің қабырғасынан да өтеді.

Қолдану

Хартбиспорт бөгеті ұзақ каналдар желісі арқылы темекі, бидай, люцерна, жеміс-жидектер мен гүлдер өсірілетін ауылшаруашылық жерлерге суару суын жеткізеді. Су сапасының нашарлауы, ең бастысы микроцистин токсинінің болуы. Хартбиспорт Йоханнесбург және Претория тұрғындары үшін өте танымал демалыс орнына айналды; ол солтүстік Гаутенгтің негізгі су спорты аймағы болып табылады және бөгетте көптеген түрлі су спорты түрлерімен айналысады. TYC яхт клубы бөгет салынған 1923 жылдан бері қызмет етеді. Бөгетте орналасқан NSRI 25-ші станциясы – Ұлттық теңіз құтқару институтының үш ішкі станциясының бірі және бөгетте су құтқару қызметін ұсынады.

Су сапасы

Хартбиспорт бөгеті XX ғасырдың ортасынан бері нашар су сапасымен әйгілі. 2003 жылы бөгет Крокодил өзеніндегі жоғары фосфат және нитрат концентрацияларының салдарынан қатты эвтрофикацияға ұшырады. Негізгі ластану көздері – Гаутенгтен шығатын өнеркәсіптік және тұрмыстық ағынды сулар. Су жиналатын аймаққа Жүкіскей өзеніндегі Брума көлі және Хеннопс өзеніндегі Центурион көлі кіреді. Бұл Йоханнесбург қаласын сумен қамтамасыз ететін көптеген канализациялық станциялардың нашарлауына байланысты, бұл қала, ерекше жағдай ретінде, көл, өзен немесе теңіз жағасында емес, континенттік суайдынында орналасқан. Хартбиспорт бөгеті су экожүйесінің тұрақты, бірақ қажетті күйінен тұрақты, бірақ қажетсіз күйге ауысуының, ондаған жылдар бойы ең жақсы ғылыми араласуларға қарсы тұратын, күтпеген салдарының айқын мысалы болып табылады. Бұл Оңтүстік Африкадағы су ресурстарын басқаруды қамтамасыз ететін деректерді жинау және өңдеу жүйелерінің нашарлауымен байланысты. Оңтүстік Африканың Су істері және орман шаруашылығы департаменті су сапасының проблемаларын шешу үшін «Harties metsi a me» (Хартиз, менің суым) бағдарламасын іске қосты. 2004 жылдан 2015 жылға дейін бөгет пен оның су жиналатын аймағын тазалау және қалпына келтіруге, сондай-ақ осыған байланысты қоғамдық жобаларға жұмсалған бюджеттік шығын 900 миллион ранд құрады. Хартбиспорт сияқты бөгеттерде қолданылатын кейбір биоманипуляция әдістері ғылыми тұрғыдан зерттелді. 2020 жылы Родс университетінің Биологиялық бақылау орталығы Megamelus scutellaris және су гиацинтінің Neochetina eichhorniae және N. bruchi қоңыздарын Оңтүстік Африкадағы бөгеттерде, соның ішінде Хартбиспорт бөгетінде су гиацинтін биологиялық бақылау үшін жаппай өсірді.