Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстағы теңіз шайқасы Сырттың бірінші шайқасы - Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жерорта теңізі шайқасы кезінде Британдық Жерорта теңізі флоты мен Регия Марина (Италия Корольдік теңіз флоты) арасында болған шайқас. Бұл ұрыс 1941 жылы 17 желтоқсанда Мальтаның оңтүстік-шығысында, Сирт шығанағында болды. Бұл екі жақ та өздерінің конвойын қорғаудың стратегиялық мақсатымен шектелгендіктен, тактикалық тұрғыдан нәтижелі болмады және сол себепті екеуі де шайқасқа күш салуды көздемеді. Келесі күндері Мальтада орналасқан екі Корольдік әскери-теңіз флоты Триполиден тыс итальяндық T мина өрісіне тап болды және Александрияда екі британдық линкерлік кеме итальяндық адаммен жабдықталған торпедалардан зақымдалды. Желтоқсанның аяғында Жерорта теңізіндегі әскери-теңіз күштерінің теңгерімі Италия флотының пайдасына ауысты.
The First Battle of Sirte was fought between forces of the British Mediterranean Fleet and the Regia Marina (Italian Royal Navy) during the Battle of the Mediterranean in the Second World War. The engagement took place on 17 December 1941, south east of Malta, in the Gulf of Sirte. It was tactically inconclusive as both forces were limited by the strategic goal of protecting a convoy of their own and as such, neither were looking to force battle. In the following days, two Royal Navy forces based at Malta ran into the Italian Minefield T off Tripoli and two British battleships were disabled by Italian manned torpedoes at Alexandria. By the end of December, the balance of naval power in the Mediterranean had shifted in favour of the Italian Fleet.
Өмірбаян
Британдық Сегізінші армиясы мен Солтүстік Африкадағы ось әскерлері 18 қараша мен 4 желтоқсан аралығында болған "Crusader" операциясының салдарынан болған шайқастарда қатысты. Оның мақсаты Африка корпусын жеңіп, Тобруктың қоршауын жеңілдету болды. Бұл қол жеткізілді және ось күштері кері шегінуді жүргізді; 13 желтоқсанға қарай олар Бенгазидің шығысында Газалада қорғаныс желісін ұстады. Оқпан әскерлері өздерінің күштерін қамтамасыз ету үшін қатты тырысты, олар Ливиядағы негізгі порты Триполиге және майдан шебінің ең жақын порты Бенгазиге азық-түлік жеткізуді көздеді. Мальта арал гарнизоны қоршауда болды және британдықтар өз күштерін аралда қамтамасыз еткісі келді.
M41/M42 конвойы
Италиялықтар 1941 жылдың 13 желтоқсанында Африкаға сегіз кемеден тұратын M41 конвойын жіберуге дайындалып отырды. Сол күні таңертең олардың бұрынғы қоректендіру әрекеті, Триполиге отын тасымалдайтын екі жылдам крейсер, Александрияға бара жатқан эсминктер күшінің Бон мысығы шайқасында батып кеткен кезде сәтсіз аяқталды. Сегіз сауда кемесі үш топқа бөлінді, оларды бес эсминец және алыстағы итальяндық линкер Литторио мен итальяндық линкер Витторио Венето, төрт эсминец және екі торпедалық қайық қорғайды. 13 желтоқсанда жүзіп шыққаннан кейін көп ұзамай М41 конвойының бір тобына британдық субмарина шабуыл жасап, екі кеме суға батты; сол күні екі кеме соқтығысып, базаға оралуға мәжбүр болды, ал алыстағы қорғану күшін субмарина байқады және Витторио Венето торпедамен зақымданды және портқа оралуға мәжбүр болды. Италияның әскери-теңіз флотының бас қолбасшысы Супермарина осы шығындардан және екі британдық линкерлік кеменің теңізде болғаны туралы хабардан қатты қобалжып, кемелерге күту үшін қайтуға бұйрық берді, бірақ "екі линкерлік кеменің күші" мина салушының айла-шарғы операциясы болды. 16 желтоқсанда төрт кемелі итальяндық конвой, конвой М42 деп аталды, Тарентодан шығып, жолда ертіп жүреді. Жақын жердегі эскортты жеті эсминц және торпедалық қайық қамтамасыз етті. Олар Сицилияға жеткен кезде олар итальяндық "Дюилио" атты жауынгерлік кеме, үш жеңіл крейсер және үш эсминцтен тұратын тығыз қорғаныс күштерімен бірге болды. Алыстағы қоршау күштері Литторио, итальяндық Андреа Дориа және итальяндық Джулио Цезаре, екі крейсер және 10 эсминкден тұрады.
Достасқандардың конвойы
Британдықтар Мальтаға тез жүретін сауда кемесі Бреконширді қолдана отырып, крейсерлер мен эсминстердің күшінің астында жеткізуді жоспарлады, ал Бон мысығынан келген эсминстер 15 желтоқсанда Мальтадан K және B күштерінің күшінің астында Александрияға барады. Британдық күш 14 желтоқсанда түн ортасынан сәл бұрын U 557 торпедамен ұрып, суға батып кеткен кезде сарқылып қалды. U 557 кемесі 48 сағаттан кейін итальяндық "Орион" торпедалық қайығымен апаттан кейін батып кеткен. 15 желтоқсанда Бреконшир Александриядан 3 крейсер мен 8 эсминецпен бірге контр-адмирал Филип Вианның қол астында 16 желтоқсанда 4-ші флотилияның 4 эсминецтері (командующиі Г. Стоукс) Мальтадан кетіп қалды, оларды K күш (капитан В. Г. "Билл" Агню) екі крейсер мен екі эсминец қамтыды. Италияның 30 әскери кемесі төрт жүк кемесін сүйретіп жүрді. Екі британдық топ теңізде де бір-біріне қарай жүзіп келе жатты. Қарсыласушы күштер 18 желтоқсанда Мальтаның шығысында бір-бірінің жолын кесіп өтуге тиіс еді.
Шайқас
17 желтоқсанда итальяндық барлау ұшағы Сиди Барранидің маңында ағылшындықтардың батысқа қарай ұшып бара жатқан құрамасын байқады, олар итальяндық конвойды тосқауылдау үшін Александриядан келе жатқан көрінеді. Британдық конвойды осьтік ұшақтар көлеңкелеп, түстен кейін шабуыл жасады, бірақ ешқандай соққылар жасалмады және Агню мен Стоукс батысқа қарай бара жатқан конвойды кездестірді. Түстен кейін итальяндық флот жақын жерде болды және ұрыс кемелерінен ұшқыштар британдық конвоймен байланыс жасады, бірақ ұшақтар Бреконширді ұрыс кемі деп қате анықтады. 17:42 сағатта екі флот бір-бірін байқады; итальяндық әскерлердің қолбасшысы адмирал Анджело Ячино өзінің конвойын қорғауға кірісті. Виан да ұрыс-керістен қашқысы келді, сондықтан британдықтар жер бергендіктен және итальяндықтар абайлап қуып келгендіктен, британдықтар оңай алыстан қашып құтыла алды. Күн батқаннан кейін британдық кемелер әуе шабуылынан отқа қарсы ұшаққа қарсы пулеметтерімен оқ атуды бастады, бұл итальяндық әскери-теңіз күштеріне оларды байқауға мүмкіндік берді. Ячино алыстан келген қорғаныс күшін жинап алып, британдықтардың қару-жарағынан тыс жердегі жерге оқ ашты. Виан дереу түтін тастап, шабуылға шықты, ал Бреконшир жойғыштармен бірге кетіп қалды. Радарсыз және Матапан мысығы шайқасындағы түнгі іс-әрекеттегі жеңіліске ұшыраған итальяндықтар түнгі жекпе-жектен аулақ болғысы келді. Италиялықтар тек 15 минуттан кейін ғана атысты тоқтатып, M42 конвойын қорғайтын батысқа қарай қайта оралды. бір мичманды жоғалтып, кейбір зақымданулар болды, өйткені олар итальяндық крейсердің атылған болуы мүмкін, итальяндық крейсер Гориция немесе британдық ресми есептер бойынша Андреа Дориа мен Джулио Цезареден шыққан снарядтардың сынықтары, сымсыз антенналарды құлатып, корпусты, суперструктураны және кеменің қайықтарын тесіп кетті. Италиялық дереккөздерге сәйкес, Австралия Корольдік Әскери-теңіз флотының (RAN) эсминшісі итальяндық эсминші Maestrale-дің қатерлі ісігімен зақымдалған. Британдықтар басқа да соғыс кемелерінің сынықтардың кесілгенін айтады.
Lacking radar and mindful of their defeat in the night action at the Battle of Cape Matapan, the Italians wished to avoid a night engagement. The Italians fired for only 15 minutes before disengaging and returning westwards to cover convoy M42. suffered the loss of one midshipman and some damage due to a near miss either from an shell, possibly fired by the Italian cruiser Italian cruiser Gorizia or as stated by British official reports by shell splinters from Andrea Doria and Giulio Cesare, that knocked down wireless aerials and holed the hull, superstructure and ship's boats. According to Italian sources, the Royal Australian Navy (RAN) destroyer was also damaged by near misses from the Italian destroyer Maestrale. British reports tell of other warships punctured by splinters.
Т миналы алаңы
Қараңғы түскеннен кейін Виан Стокспен бірге Александрияға қайтып, Агнюді Бреконширді Мальтаға әкелуге қалдырды, оған B күш, бір крейсер (екіншісі жөндеуде) және екі эсминец қосылды. Бреконшир мен оның ертіп жүретін жасағы 18 желтоқсанда сағат 15:00-де Мальтаға келді. Түске қарай итальяндық күштері де бөлініп, үш кеме жақын қорғаныс күштерімен бірге Триполиге қарай бет алды, ал неміс жабдықтау кемесі Анкара Бенгазиге қарай бет алды. Алыстағы қорғаныс күштері Сидра шығанағында кешке дейін қалып, базаға оралды. Британдықтар қазір итальяндықтардың бұл аймақта конвойы бар екенін түсінді; Виан Александрияға оралғанда оны сәтсіз іздеді. Түстен кейін Триполи тобының орны анықталды; 18:00 Мальтадан "B" күшінің бір крейсері мен екі эсминецтері және "K" күшінің екі крейсері мен екі эсминецтері (крейсердегі капитан О'Коннор) тосқауылға шығады. Қарулы күш 19 желтоқсанның таңертеңгісін Триполидің маңында мина өрісіне (Minefield T) тап болды. Аңшылдар ағылшындықтарды таңғалдырды, өйткені судың тереңдігі 182,88 м болды, олар миналар үшін тым терең деп ойлады. Нептун төрт минаға соқтығысып, суға батып кетті, жойғыш минаға соқтығысып, келесі күні батып кетті. "Аврора" крейсерлері қатты зақымдалды, бірақ Мальтаға қайта оралды. 830-ға жуық одақтас теңізшілер, олардың көбі Нептуннан келген жаңа зеландиялықтар қаза тапты. 1941 жылдың басым бөлігінде Ливияға Акустикалық елдердің кеме қатынасына қауіп төндірген Мальталық соққы күштерінің тиімділігі едәуір төмендеді және кейін Гибралтарға кері шегінуге мәжбүр болды.
Александрияға шабуыл
Александрияға қайтып бара жатқанда Вианның күштерімен бірге жойғыш белгісіз су асты кемесіне сәтті шабуыл жасағанын хабарлады. Александриядан тыс жердегі жалғыз осьтік су асты кемесі итальяндық Sciré су асты кемесі болды, ол алты итальяндық бақашы коммандос тобымен, соның ішінде Луиджи Дюран Де Ла Пенне, адаммен жабдықталған торпедалармен жабдықталған. Вианның күштері Александрияға келгеннен кейін көп ұзамай, 18 желтоқсан түнінде итальяндықтар портқа кіріп, флотқа шабуыл жасады. Джервис зақымдалды, үлкен норвегиялық танкері жарамсыз болды және соғыс кемелері қатты зақымдалды. Бұл стратегиялық тағдырдың одақтастарға қарсы өзгеруі болды, оның әсері бірнеше ай бойы Жерорта теңізінде сезілді.
Нәтижелер
Екі жақ та өздерінің стратегиялық мақсаттарына қол жеткізді; британдықтар Мальтаға жеткізілім алды, ал осьтіктер өз кемелерін Триполи мен Бенгазиге жеткізді, бірақ Бенгази бес күннен кейін, 24 желтоқсанда Сегізінші армияның қолына түсті.