Кіріспе

Индонезия саясаткері және журналисі (1907-1948) Әмір Сжарифуддин Харахап (EVO: Amir Sjarifoeddin Harahap; 27 сәуір 1907 - 19 желтоқсан 1948) - Индонезияның екінші премьер-министрі болып қызмет еткен индонезиялық саясаткер және журналист. Индонезия Ұлттық революциясы кезінде солшылдардың жетекшісі, ол бұған дейін 1945 жылдан 1946 жылға дейін Ақпарат министрі және 1945 жылдан 1948 жылға дейін Қорғаныс министрі қызметін атқарған. Әмір Суматра аристократиясының отбасында дүниеге келіп, Лейден университетінде білім алған. Лейденде ол Гарлемдегі гимназия студенттері қауымдастығының басқарма мүшесі болды және батак студенттері ұйымы Жонг Батакқа қатысты. Ол отбасылық қиындықтарға байланысты Индонезияға оралды, бірақ білімін Батавиядағы Rechts Hogeschool-да жалғастырды. Мектепті бітіргеннен кейін әдеби және журналистік ортада белсенділік танытып, "Панорама" газетінің редакциясына кірді. Ол солшыл саясатта да белсенділік танытып, жас марксистердің бір тобын Индонезия халық қозғалысын (Гериндо) құруға жетекшілік етті. 1933 жылы саяси қызметіне байланысты Әмір түрмеге қамалып, Бовен Диголь концлагеріне айдалып кетуі мүмкін еді, егер оның ағасы мен мұғалімі күш салмаса. Жапондық Ост-Индияны жапондықтар басып алған кезде Әмір Жапонияға қарсы белсенді күрескен бірнеше танымал индонезиялық саясаткерлердің бірі болды. Индонезияның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, ол президент Сукарноның президенттік кабинетінде ақпарат министрі болып тағайындалды. Кейіннен ол Суприядидің жоқ болғанынан кейін қорғаныс министрі болып тағайындалды. Шахрирдің кабинеті құлағаннан кейін Әмір кең коалицияның қолдауымен жаңа кабинетке жетекшілік етуге таңдалды. Ол Ренвилл келісімін ратификациялау туралы кабинет шешімінің кері әсеріне ұшырады және ол премьер-министрлік қызметтен кетті, оның орнын вице-президент Мохаммад Хатта бас министр болып алды. Ол қуылғаннан кейін Халықтық демократиялық майданға (FDR) араласты. Мадиун ісі басталғаннан кейін Әмір және басқа да Рузвельт басшылары жаңа құрылған "Ұлттық майдан" үкіметін басқаруға асықты. Келесі апталарда Силиванги дивизиясының басшылығымен үкіметті жақтаған күштер солшыл күштерді кері итермелей бастады. Ұрыстар кезінде Әмір тұтқындалып, Йогьякартада тұтқындалды. Республика күштерінің "Краай" операциясынан кейін кері қайтқаннан кейін ол елу басқа солшыл тұтқынмен бірге өлтірілді.

Ерте өмір

Әмір Сжарифуддин Харахап 1907 жылы 27 сәуірде Голландияның Шығыс-Индия (қазіргі Индонезия) штатындағы Медан қаласында дүниеге келген. Ол Суматра аристократиясының отбасында дүниеге келген. Оның бабасы Мангаража Монанг - батактар әміршісі, христиан дініне шомылдыру рәсімінен өтіп, Ефрем деп аталып, Сутан Гунгун Туа деген атақ алған. Әмірдің әкесі Джаммин де сол кездегі солтан Сорипада Харахап атағымен дворян болған, бірақ кейіннен ол дінді тастап, мұсылман болып, Әмірдің анасы Басуну Сирегарға, малай ислам қауымының жақсы сыйлы отбасынан шыққан адал мұсылман әйелге үйленгеннен кейін мұсылман болды. Әмір жеті баланың ең үлкені болғандықтан, оған Сутан Гунгун Суалун атағы берілді. Ол прокурорлар отбасынан шыққан, оның ата-бабасы да, әкесі де осы кәсіппен айналысқан. Әмір 1914 жылы Медан қаласындағы Europeesche Lagere мектебінде білім алуды бастады. Алайда 1916 жылы ол Сиболғадағы басқа ЕЛС-ге баруға мәжбүр болды, өйткені оның әкесі сол жерге ауыстырылды. 1921 жылы тамыз айында ол өзінің аға ағасы Тодунг Сутан Гунунг Мулиямен бірге Нидерландыға кетті. Ол Харлемде Сминк отбасымен бірге Лейденнің солтүстігіне қарай 29 шақырым жерде тұратын. Ол білімін Гарлемдегі гимназияда жалғастырды, бірақ Мулия Индонезияға оралды, өйткені ол мектепті бітірген болатын. Гарлем гимназиясында бір жыл оқығаннан кейін Лейден мемлекеттік гимназиясына ауысты. Лейденде Әмір 1913 жылы Тана-Торажада қаза тапқан евангелист және миссионер Антони Арис ван де Лосдрехттің жесірі Антони Арис ван де Лосдрехттің үйінде тұрды. Ол батактардың "Жонг Батак" студенттік ұйымына қосылып, мәсіхшілікті және Киелі кітапты көбірек ұната бастады. Студент кезінде ол болашақ Индонезия вице-президенті Мохаммад Хаттаның басшылығымен "Индонезияның Перхимпоэнан" ("Индонезия қауымдастығы") мүшесі болды. Лейденде болған кезінде ол Миребо графына, Оноре Габриэль Рикетиге және Максимилиан Робеспьерге құлшылық ете бастады. Ол Индонезияға отбасылық қиындықтардан кейін оралды, өйткені оның әкесі бас прокурор лауазымынан айырылды, өйткені ол тұтқынды ұрып-соқты. Ол білімін Rechts Hogeschool-да жалғастырды, кейіннен ислам дінінен 1931 жылы христиан дініне айналды, Батавиядағы Хурия шіркеуінде шомылдыру рәсімінен өтті. Ол шіркеуде уағыз айтатын.

Журналистика және Екінші дүниежүзілік соғыс

1930 жылдары Әмір әдеби және журналистік ортада белсенді болды, ол Лием Коэн Хиан, Сануси Пане және Мохаммад Яминмен бірге "Панорама" газетінің редакциялық кеңесінде болды. 1933 жылы Әмір голландтар "Акси Масса" ("Көпшілік іс-әрекет") эссесі үшін тұтқындады. Бұл эссе "Бантенг Партиндо" журналында жарияланып, халықты отарлаушы басқыншыларды қуып шығаруға шақырды. Бірақ шын мәнінде бұл эссе Мохаммад Яминнің қолынан шыққан, ал Амир тек жарияланған нұсқада автор ретінде көрсетілген. Әмір екі жылға түрмеге қамалып, 1935 жылы 5 маусымда босатылды. 1936 жылдың ортасында Әмір өзінің әріптестері Лием, Пане және Яминмен бірге Кебангоэн деген тағы бір газетті бастады, ол Панорама сияқты Фуа Льонг Гидің Сианг По баспасында жарық көрді. 1937 жылы Голландия билігінің соңына таман Әмір жас марксистердің бір тобын бастап, Индонезия халық қозғалысын (Гериндо) құрды. Әмірдің басшылығымен партия коммунизм идеологиясының ықпалынан шыққан радикалды солшыл антифашистік саяси партия болып саналды. Кеңес Одағының Димитров доктринасы фашизмге қарсы ортақ майданға шақырды, бұл Индонезияның тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін Голландияның отарлаушылық әкімшілігіне қатысты ынтымақтастыққа бағытталған индонезиялықтардың санын көбейтуге көмектесті. Геранда Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары маңызды кооперативтік партиялардың бірі болды, оның мақсаттары Индонезияның толықтай заң шығарушы құрамын қамтиды; Соғыстан бұрын Сжарифуддин кездескен Сукарно мен Мохаммад Хатта сияқты голландиялық радикалды ұлтшылдарды басқарған голландиялықтарға қарағанда кішігірім мақсаттары болды. 1940 жылы голландиялық барлау қызметі оны коммунистік жер асты қозғалысына қатысы бар деп күдіктенді. Жапон империясының күшейген күшін және ықпалын көрген ол соғыстан бұрын фашизмнің қаупі туралы ескерткен бірнеше индонезиялық басшылардың бірі болды. Неміс басқыншылығына дейін Әмірдің өзі Жапониямен сауда-саттыққа қарсы бойкотқа жетекшілік еткен. Жапония колонияға басып кіргенде, оның осы науқандардағы көрнекті рөлі голландиялық барлау қызметінің басшысын Әмірге жер асты қарсылық қозғалысын ұйымдастыру үшін 25000 гульдер беруге итермеледі. Жапония Шығыс Үндістікті басып алғаннан кейін, жапондықтар өздерінің билігіне қарсылық білдіргендердің бәрін толықтай жойған. Индонезия басшыларының көпшілігі "таралықсыз бақылаушы" болып немесе белсенді түрде ынтымақтастық орнату арқылы осы міндетке бағынды. Әмір Жапонияға қарсы белсенді күрескен бірнеше танымал индонезиялық саясаткерлердің бірі болды. Жапондықтар 1943 жылы Сжарифуддинді тұтқындады, ал ол Сукарноның араласуына байланысты ғана жазадан құтылды, оның Индонезиядағы танымалдылығы және содан кейін жапондықтар соғыс күш-жігерінің маңыздылығын мойындады. 1945 жылы Әмір саясаткер ретінде танылып, құрметке ие болды. Ол "заңсыз" Индонезия Коммунистік партиясымен (ПКИ) байланыста болғанмен, 1935 жылы партияны қайта құрған "жасырын" және танымал емес марксистерді жек көреді. Оның ең жақын әріптестері "заңсыз ПКИ" жер астынан және соғыс алдындағы Индонезия халық қозғалысынан (Гериндо) шыққан. 1945 жылы 1 қарашада олар Индонезия социалистік партиясын (Парси) құрды. 16-17 желтоқсанда екі партияның конференциясында Әмірдің парсысы Шахрирдің саяси тобы, Социалистік халық партиясымен (Парас) бірігіп, Социалистік партияны (ПС) құратыны жарияланды. Шахрир төраға, Әмір вице-президент болып қызмет етеді. Социалистік партия тез арада, әсіресе, Йогьякарта мен Шығыс Явада, ең күшті үкіметті қолдаушы партияға айналды. Партия Әмірдің және оның басқа да басшыларының социализмді жүзеге асыруға уақыт жетпегенін, тәуелсіздік үшін қажетті халықаралық қолдау іздеу керектігін және тәртіпсіз құрамға қарсы тұру керектігін мойындады. Партияның батысқа бейімделген басшылары индонезиялық халықтың революциялық құлшынысына қарағанда Нидерландтың солшыл күштеріне көбірек сенім білдірді, бұл партияның қарсыластарының арасында наразылықтың көзі болды.

Министрлер кабинеті

1945 жылы 15 тамызда Жапонияның берілуінен және екі күннен кейін Индонезияның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Республика 4 қыркүйекте өзінің алғашқы министрлігін жариялады. Он жеті мүшелі кабинет негізінен "коллаборационистік" ұлтшылдардан құралған; Әмір жаңа кабинетте Ақпарат министрі болып тағайындалды, бірақ сол кезде оның тағдыры белгісіз болды, өйткені ол жапондықтардың тұтқындауында болды. Ақыры ол 1945 жылы 1 қазанда босатылып, көп ұзамай қызметке кірісті. Әмірдің ақпарат министрі қызметіне тағайындалуы оның екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын журналистика саласында жұмыс істегендігіне байланысты. Революцияның басында Әмір елдің бірінші премьер-министрі Сутан Шахрирмен тығыз жұмыс істеді; екеуі Индонезияның жаңа үкіметін оның халқымен байланыстыратын шараларды тиімді қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 30 қазанда Әмір Сукарно мен Хаттамен бірге шығыс Яванның Сурабая қаласына ағылшын күзетуші әкімшілігімен ұшып келді. Үшеуі республикашылдар мен британдық үнді күштерінің арасындағы ұрысты басуы мүмкін болатын жалғыз индонезиялық басшылар ретінде қаралды, онда британдық бригада үмітсіз жеңілді және жойылуға ұшырады. Отты тоқтату дереу сақталды, бірақ екі жақтың арасындағы араласудың бұзылуы мен сенімсіздіктен кейін шайқас қайта басталды, бұл Сурабая шайқасына әкелді. 1945 жылы 16 қазанда Шахрир мен Әмір Индонезияның Орталық Ұлттық Комитетін қолға алды. 11 қарашада парламент үкіметіне ауысқаннан кейін Әмір жаңа кабинетке тағайындалды. Президент Сукарно үкіметке президентке емес, Парламент ретінде әрекет ететін Индонезияның Орталық Ұлттық Комитетіне (KNIP) жауап беру ұсынысын қабылдады. Бұл оқиға он екі жыл бойы Сукарноның конституциясына қарсы тұрып, "либералды" немесе парламенттік үкімет формасын енгізді. Осылайша, жетекшілік "заманша" ойлы зиялыларға берілді, олар сол кезде Азияның болашақ басшылары деп саналды және Батыс үкімет идеяларына көбірек ұнамды болды. Бұрынғы үкімет формаларына қарағанда - индонезиялық, голландтық, жапондық және тіпті алғашқы қысқа мерзімді республикалық үкімет - бұл Ұлттық революция кезінде ұлттық деңгейдегі ең революциялық саяси өзгеріс болды. Әмір 1946 жылы 4 қаңтарда Ақпарат министрі лауазымын тастап, оның орнына Мұхаммед Насыр тағайындалды. Оның орнына Қорғаныс министрі болды. Министр ретінде оның басты міндеті - әскерді "үкімет саясатының тиімді және жауапты құралы" ету еді. Алайда оның министрлік лауазымы Халықтың қауіпсіздік күштері (ТКР) және олардың жаңа қолбасшысы Судирманмен, олардың кандидаты, Йогьякартаның султаны Хаменгкубувоно IX-мен тартысудың көзі болды. Алайда сол сұлтан бұл лауазымға қарсы шығуға асықпайтын. Әмір үкіметтің "фашистікке қарсы" бағдарламасының басты фигурасы болды, оның басты нысанасы армия болды, бұл одан әрі жанжал тудырды. Шахрир ПЕТА-ның әскери қызметкерлерін жапондықтармен ынтымақтасқан "сатушылар", "фашистер" және "жұмысшы иттер" деп атады. Әмір Қызыл Армияны үкіметке адал азаматтар армиясының үлгісі ретінде және социалистік идеалдарды ұстану ретінде танытты. 1946 жылы 19 ақпанда Әмір социалистік және Масюми саясаткері әскерге арналған "білім беру штабы" басқарды. Бұл орган мамыр айының соңында армия басшылығымен кеңеспей-ақ 55 "саяси офицерді" тағайындады. Бұл жаңа офицерлер ТРИ-дің әрбір бөлімшесін революцияның мақсаттары туралы оқытуға тиіс еді. Алайда ол мұндай идеалды бөлімше командирлеріне тиімді таңдай алмады, әсіресе Судирман мен басқа да PETA-ға оқытылғандар оларға "фашистік" деген лақап сөзді жек көретіндіктен. Әмірдің жаңа әскери академияларының марксистік көрінісі халықтық армияның саясаттың үстінде болу және ұлттық күресте біріктіруші рөл атқару қажеттілігімен қайшылыққа түсті; армия басшылығы, осыған байланысты, партизандық идеология мен сәйкестендіруді енгізуге тырысты. Үкімет пен PETA-ның машықтанған офицерлері арасындағы осы қарама-қайшылық Әмірді басқа жерден қарулы қолдау базасын табуға мәжбүр етті. Ол өзін кейбір дивизияларда, мысалы, Батыс Жавадағы "Силиванги" дивизиясында Нидерландта білім алған офицерлермен біріктірді, оның командалығын 1946 жылы мамыр айында KNIL лейтенанты А. Н. Насушон қабылдаған болатын. Жаңа кабинетті қолдауға тағы бір себеп - кабинеттің "фашистікке қарсы" ұстанымына жанашырлық танытқан білімді қарулы жамағат болды. Әмірдің сөзге тартымды болмысы мен сөзге сенімділігі болғандықтан, партия құруға Шахрирден артық уақыты мен қабілеті болды.

Премьер-министр

1947 жылы Әмір мен Премьер-министр Шахрирдің жақтастары арасындағы ажырым тез тереңдеді. Шаххрир мен 1946 жылы Нидерландыдан оралған коммунистер арасында ұзақ уақыт бойы өзара күдік болды; "фашистікке қарсы" істің әлсіреуі бұл күдіктерді айқын етті. Шахрирдің дипломатияға деген қызығушылығы, оның Жакартада революциядан физикалық оқшаулануы Орталық Яваға әсер етті, ал оның бұқаралық митингтерге деген жеккөрушілігі Мәскеудің марксистерге бейімделуіне мүмкіндік берді. 1946 жылдың маусым айында Шахрирдің коалициядан оқшаулануы қарсыластар тобының оны биліктен шығаруына себеп болды. Бұл топ Әмірді, яғни социалистік партияның басқа да көшбасшысын қолдады. 1947 жылы 26 маусымда Әмір, басқа екі Мәскеуге бейім министр Абдулмаджид Джоджоадинград және Викана солшылдардың көпшілігі қолдаған Шахрирге қолдау көрсетуден бас тартты. Олар Шахрирдің дипломатияға ұмтылуымен республиканы ымыраға келтірді деп мәлімдеді - бұл әр революциялық үкіметті құлатқан айып - және голландиялық соғысушылыққа қарамастан мұндай келісулер пайдасыз болып көрінді. Шахрир премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін жаңа үкімет құру қажет болды. 1947 жылы 30 маусымда президент Сукарно жаңа кабинет құру үшін Әмір, Аднан Капау Гани, Соекиман Вирхосанджожо және Сетиаджит Соегондоны тағайындады. Бұл келіссөздер барысында Әмір кең коалицияға қол жеткізді, бірақ мұсылмандық Масюмидің жаушылығы оның көшбасшысы Соекиманға, сондай-ақ бұрынғы кабинеттерден Шаххырға қолдау білдірген көптеген "дінге бағынатын социалистерге" жаңа кабинетке кіруге кедергі жасады. Басқа да ықпалды масюми фракциялары, мысалы Вондоамисено, қолдау көрсетті. Әмірдің коммунистік одақтастары 34-ші армияның шамамен 10% -ын Әмірдің қорғаныс министрлігімен бірге басқарып отырғанымен, бұл кабинет Революцияда коммунистік ықпалдың ең жоғары нүктесі болды. 1947 жылы 3 шілдеде Әмір өзінің бірінші Әмір Сжарифуддин кабинеті ретінде белгілі болатын кабинетімен бірге премьер-министр болып тағайындалды. Сондай-ақ, ол бір мезгілде министр болып қызмет етуін жалғастыра береді. Әмірдің премьер-министр болып тағайындалуы туралы, ол голландиялықтардың келіссөздерінде қажет болады деген пікірге негізделген, деген хабарлар тарады. Үкімет басқару кезінде ол сыртқы істермен айналысуда өзінің сенімді адамы ретінде Аднан Капау Ганиді тағайындады. Ренвилл келісімінің салдарынан, оның көп бөлігі Әмірге тиді, PNI және Масюми кабинетінің мүшелері 1948 жылдың қаңтар айының басында отставкаға кетті. 23 қаңтарда Әмір өзінің қолдау базасының жоғалуымен премьер-министрлік қызметінен кетті.

Мадиун ісі және өлім

Оның екінші кабинеті құлағаннан кейін, 1948 жылы 26 қаңтарда вице-президент Мұхаммед Хата бастаған жаңа кабинет құрылды. Хата кабинетіне қарсылық білдірушілер Халықтық демократиялық майдан деп аталатын жаңа ұйымға бірігіп, Әмірдің кабинетке және Қорғаныс министрі лауазымына қайта оралуын талап етіп, демонстрациялар өткізуді бастады. Әмір бұл топқа қосылды және Хатаны және оның кабинетіне қатты сын айтты, оны "Масюми кабинеті" деп атады, өйткені онда Ислам Масюми партиясының мүшелері басым болды. Осы арада үкіметті қолдаған басқа да солшыл партиялар мен ұйымдар Халықтық революциялық қозғалысы (ХРК) деп аталатын қарсыластық ұйымға қосылды. Алайда, Әмірдің Хата кабинетін құлату жөніндегі күш-жігері бекер болды, өйткені Хата кабинеті өзінің төрт негізгі бағдарламасымен бірге жалғасты. Келесі айларда саяси жағдай шиеленісіп, экономикалық жағдай нашарлап, Ренвилл келісімінен кейін Нидерландымен қарым-қатынас жақсармайды. 1948 жылдың тамызында ПКИ-нің 1920 жылдардағы жетекшісі Муссо Кеңес Одағындағы жер аударылуынан Йогьякартаға келді. Әмір мен Халықтық демократиялық майданның басшылығы оның өкілеттігін дереу қабылдады, ал Әмір 1935 жылы жер асты ПКИ-ге мүшелігін мойындады. Муссоның жұмысшы класының бір партиясы туралы сталиндік ойлауына сәйкес, Фронттағы негізгі солшыл партиялар ПКИ-ге ыдырап кетті. Сол уақытта Суракартаның Делангу қаласында жұмысшылар ереуілі өтті. Шабуылдар коммунистік және үкіметті қолдаушы күштер арасындағы демонстрацияларға айналып, кейіннен ашық соғысқа айналды. 1948 жылы 18 қыркүйекте ПКИ жақтастарының бір тобы Мадиун аймағындағы стратегиялық нүктелерді басып алды. Олар үкіметті қолдайтын офицерлерді өлтіріп, радио арқылы жаңа "Ұлттық майдан" үкіметінің құрылуын жариялады. Коммунистік көшбасшылар, соның ішінде Әмір де, күдікті төңкеріс әрекетімен таңғалып, үкімет басқару үшін Мадиунға жүгірді. Келесі күні Республика үкіметі 200-ге жуық ПКИ және Йогьякартада қалған басқа да солшыл басшыларды тұтқындады. Сукарно радио арқылы Мадиун көтерілісшілерін айыптап, индонезиялықтарды Муссоға және оның кеңес стилідегі үкімет құру жоспарына қарсы жиналуға шақырды. Мұссо радио арқылы ақырына дейін күресетінін айтты, ал Бантен мен Суматрадағы Халықтық демократиялық майданның филиалдары көтеріліске қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Келесі апталарда Силиванги дивизиясының бастамасымен үкіметті жақтаған күштер Мадиунға қарай аттанды, онда ПКИ-ге қолдау білдіретін шамамен 5000 - 10000 сарбаз болды. Көтерілісшілер кері шегінгенде олар Масюми мен ПНИ басшылары мен лауазымды тұлғаларын өлтірді, ал ауылдарда сантри абанган желісі бойынша кісі өлтірулер болды. 30 қыркүйекте көтерілісшілер Мадиунды тастап кетті және оларды провинция арқылы үкіметті жақтаған әскерлер қуып кетті. Муссо 31 қазанда қамауға алудан қашуға тырысқан кезде қаза тапты. Әмір мен 300 көтерілісші сарбазды 1 желтоқсанда Силиванги әскерлері тұтқынға алды. Кейіннен 35000 адам тұтқындалды. Бұл оқиғадан 8 мың адам қаза тапқан. Республикаға қарсы екінші ірі әскери шабуыл аясында 19 желтоқсанда голланд әскерлері Йогьякарта қаласын басып алды және республика үкіметі тұтқындалды, оның ішінде Сукарно, Хатта, Агус Салим және Шаххир. Республикашылдар ауылға кері шегінді, Ван Мук сызығының екі жағында толыққанды партизан соғысы басталды. Әскер оларды босату қаупіне ұшырамай, Әмірді және тағы елу солшыл тұтқынды өлтіріп, сол күні кешке Жогьякартадан кері қайтты.