Кіріспе
Фин дәрігері (1870-1949) Эрик Адольф фон Виллебранд (1 ақпан 1870 12 қыркүйек 1949) - гематологияға үлкен үлес қосқан фин дәрігері. Фон Виллебранд ауруы мен фон Виллебранд факторының есімі оның атымен берілген. Сондай-ақ ол зат алмасу, семіздік және гит туралы зерттеулер жүргізді және диабеттік команы емдеу үшін инсулинді қолданған алғашқы фин дәрігерлерінің бірі болды. Фон Виллебранд 1896 жылы Хельсинки университетінен медицина мамандығы бойынша біліктілік алды, онда докторлық дәрежесін алды. 1899 жылы қайтыс болған. Ол 1900 жылдан 1930 жылға дейін Хельсинки университетінде жұмыс істеді. 1908 жылдан 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Хельсинкидегі Диаконна ауруханасының медицина бөлімінің меңгерушісі болды, 1922 жылдан 1931 жылға дейін бас дәрігер болды. 1924 жылы фон Виллебранд қан кету ауруына шалдыққан жас қыз туралы кеңес алды. Ол бұл ауруды 1926 жылы сипаттап, оны гемофилиядан ажыратты. Бұл ауруға оның аты беріліп, фон Виллебранд ауруы деп аталды. Кейіннен аурудың себебі қанайтатын белдіктің жетіспеушілігі екені анықталды.
Erik Adolf von Willebrand (1 February 1870 – 12 September 1949) was a Finnish physician who made major contributions to hematology. Von Willebrand disease and von Willebrand factor are named after him. He also researched metabolism, obesity and gout, and was one of the first Finnish physicians to use insulin to treat a diabetic coma. Von Willebrand qualified in medicine in 1896 from the University of Helsinki, where he received his Ph. D. in 1899. He worked at the University of Helsinki from 1900 until 1930. From 1908 until his retirement in 1933, he was the head of the department of medicine at the Deaconess Hospital in Helsinki, where he also was physician in chief from 1922 to 1931. In 1924, Von Willebrand was consulted about a young girl with a bleeding disorder. He described this disorder in 1926, distinguishing it from hemophilia. The disorder was named after him, becoming known as von Willebrand disease. The cause of the disease was later discovered to be a deficiency of a protein, now known as von Willebrand factor, that enables hemostasis.
Ерте өмір және білім
Виллебранд 1870 жылы 1 ақпанда Ресей империясының Финляндия Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Николаинкаупунки қаласында дүниеге келген. Фон Виллебранд Вааса лицейіне оқуға түседі, онда ол ботаника, химия және зоологиядан ерекшеленеді. Осы уақыт ішінде ол жазды ботаникалық, лепидоптериологиялық және орнитологиялық үлгілерді жинаумен, ал қысты Ботния шығанағын зерттеумен өткізді. 1890 жылы бакалавриатты бітіргеннен кейін ол Финляндиядағы Император Александр Университеті деп аталатын Хельсинки университетінде білім алуды бастады. 1896 жылы дәрігерлік біліктілігін алғанға дейін фототерапиямен айналысқан, көмірқышқыл газы мен судың теріден шығарылуын өлшейтін аппарат ойлап тапқан. Алайда фон Виллебрандтың ішкі медицинаға деген қызығушылығы бальнеология мен физиотерапияға деген қызығушылығынан асып түсті. 1907 жылы ол Хельсинкидегі қалалық аурухананың бас дәрігері лауазымына орналасты. 1908 жылы Хельсинки университетінде ішкі медицинаның доценті болып тағайындалды. Осы тағайындалумен қатар ол Хельсинкидегі Диаконс ауруханасының медицина бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол гематологиялық қызметтерімен танымал болған Диаконс ауруханасының зертханасын да басқарып отырды. Бұл жағдайда ол зат алмасу, семіздік және гидратты зерттеді. 1912 жылы ол несепте кетон денелерін өлшеу әдісін әзірледі, ал келесі жылы диабетті диеталық емдеуді талқылады. 1918 жылы, өзінің соңғы газетінен кейін екі онжылдыққа жуық уақыт өткеннен кейін, фон Виллебранд гематологиялық еңбектерді жариялауды қайта бастады, апластикалық, гипохромдық және зиянды анемия туралы зерттеулер жариялады. Ол сондай-ақ 1867-1916 жылдары Хельсинкиде жүргізілген 10 000-нан астам аутопсиялардың деректеріне негізделген жүрек клапандарының жағдайы туралы зерттеу жариялады және 1922 жылы диабеттік комаларды емдеуде инсулинді қолданудың ізашарсы болды. 1924 жылдың ақпан айында ол Финляндияға жеткізілген гормонның алғашқы партиясын қолдана отырып, инсулинді қолдану арқылы диабеттік комадан өлі науқасты табысты шығарды. Фон Виллебранд 1930 жылға дейін Хельсинки университетінде болды. 1922-1931 жылдары Диаконс ауруханасының бас дәрігері болды, 1930 жылы құрметті профессор болды. Ол 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Диаконс ауруханасының медицина бөлімінің меңгерушісі болды. Фон Виллебранд зейнетке шыққаннан кейін де мақалалар жариялауды жалғастырды. 75 жасқа толған күні ол өзінің соңғы еңбегін шығарды, оның атауы "Аланд аралдарындағы генетикалық қан ауруы" ("En genetisk blodsykdom blant innbyggerne på Åland") болды.
Фон Виллебранд ауруы
1924 жылдың сәуірінде фон Виллебрандты ауыр қан кету жағдайы бар бес жасар қыз Хьордис Сандблом туралы кеңестер сұралды. Хьордис Аланд аралдарының бірі Фёглодан шыққан отбасының 11 баланың тоғызыншысы еді. Ол, алты бауыры сияқты мұрыннан, еріннен, тіс емінен және теріден үнемі қан кетуден зардап шегеді. Оның үш әпкесі осы аурудан қайтыс болды, ал сегіз жылдан кейін Хьордис меноррагиядан қайтыс болды. Хёрдис Фон Виллебрандтың Хельсинкидегі зертханасына әкелінді және ол өзі Фоглоға бармады, бірақ жергілікті мектеп мұғалімінің көмегімен отбасылық тұқым тегі туралы картаға түсірді. Ол бұл аурудың үш ұрпақта да, Хьордис отбасының екі жағында да бар екенін анықтады. Талдалған 35 әйелдің 16- сінде бұл ауру (жеңіл немесе ауыр дәрежеде), ал 31 еркектің 7- сінде (жеңіл дәрежеде) болған. Мұрагерлік факторларды талдау фон Виллебрандты тұқым қуалаушылықтың басым екенін болжауға мәжбүр етті, бұл рецессивті ауру деп танылған гемофилиядан айырмашылығы бар. Бұл аурудың гемофилиядан айырмашылығы - әйелдер де ерлерге қарағанда жиі ауырады. Ол 1926 жылы ауру туралы швед тілінде Hereditär pseudohemofili ("Тұқым қуалайтын псевдогемофилия") деген мақала жариялады. Ол 1876-1922 жылдар аралығында алты басылымға сілтеме жасап, қан кету диатезінің 19 жағдайы туралы жазды. Алдыңғы авторлар бұл жағдайды гемофилияға (тіпті әйелдер жағдайында да) немесе тромбопатияға байланысты деп санайды, ол бұдан біраз бұрын бұрын геморрагикалық пурпура немесе Верлоф ауруы деп аталатын аурудың себебі ретінде ашылған. Фон Виллебранд сонымен қатар Хьордис пен оның кейбір отбасы мүшелеріне гематологиялық зерттеулер жүргізді. Ол Гланзманның тромбастениясынан айырмашылығы, нормальды немесе аздап азайтылған тромбоциттер санын және бұзылмаған тромбтың кері тартылуын тіркеді. Қан кету уақыты (Duke) өте ұзақ, кейде 2 сағаттан асады, ал қанның құю уақыты қалыпты диапазонға кіреді. Ол бұл аурудың жаңа түрін немесе капилляр эндотелийдің жағдайын анықтады. 1931 жылы фон Виллебранд Hereditär pseudohemofili атты неміс тіліндегі нұсқасын жариялады, бұл ауру бойынша халықаралық назарды аударды. Қанның үлгілері Балтимордағы Джонс Хопкинс ауруханасының зерттеушілеріне және Еуропадағы бірнеше зерттеушілерге, соның ішінде Лейпцигтегі Рудольф Юргенске (медицина қызметкері) жіберілді. Бұл ақуыз 1971 жылы сипатталған және фон Виллебранд факторы деп аталады. Фон Виллебранд факторының екі функциясы бар. Біріншіден, бұл VIII фактордың, антигемофильді фактордың тасымалдаушы молекуласы. Екіншіден, ол тромбоциттердің жиналуын және қан тамырларының қабырғасына жабысуын қамтамасыз етеді. Ол 1900 жылы Вальборг Мария Антеллге үйленді және екі қызы болды. Финляндиядағы швед тілінде сөйлейтін азшылықтың мүшесі ретінде ол швед тілінде сөйлейтін финдерге әлеуметтік қамқорлық пен денсаулық сақтауды насихаттаған Оссян Шауманның Folkhälsan ұйымының қолдаушысы болды. Ол Аланд аралдарының қан кету жағдайы туралы зерттеулерін ерекше қызықтырды, өйткені бұл швед тілінде сөйлейтін азшылықты зардап шеккен тұқым қуалайтын ауру болды. 1933 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол бау-бақшаға құмар және табиғатты қорғауды қолдай бастады. Фон Виллебранд 1949 жылы 12 қыркүйекте 79 жасында қайтыс болды. 1994 жылы ол Аланд аралдарымен бірге маркамен аталып өтті. Марка екі данадан тұратын топтаманың бірі болды: екіншісі гепарин туралы іскерлік жұмысымен танымал болған Эрик Йорпестің есімімен атап өтілді.
Жарияланымдар
Төмендегі басылымдар тізімі Лассила, Р.; Линдберг, О. (2013 ж.) "Эрик фон Виллебранд" Гемофилия. 19 (5): 645.