Кіріспе
Неміс саясаткері және генерал Оскар Вильгельм Роберт Пол Людвиг Хеллмут фон Бенекендорф унд фон Гинденбург (31 қаңтар 1883 – 12 ақпан 1960) – неміс генерал-лейтенанты. Генерал-фельдмаршал және Рейх президенті Пауль фон Гинденбургтің ұлы және көмекшісі 1933 жылғы қаңтарда Адольф Гитлерді Германия канцлері етіп тағайындауға елеулі әсер етті.
Oskar Wilhelm Robert Paul Ludwig Hellmuth von Beneckendorff und von Hindenburg (31 January 1883 – 12 February 1960) was a German Generalleutnant. The son and aide de camp to Generalfeldmarschall and Reich President Paul von Hindenburg had considerable influence on the appointment of Adolf Hitler as German chancellor in January 1933.
Ерте өмір
Оскар фон Гинденбург Шығыс Пруссияның Кенигсберг қаласында (қазіргі Калининград, Ресей) Пауль фон Гинденбург (1847–1934) пен оның әйелі Гертруд Вильгельмина (1860–1921) отбасында жалғыз ұл ретінде дүниеге келді. Оның екі қарындасы болды: Ирменгард Паулина (1880–1948) және Аннемари (1891–1978). 1921 жылы ол Маргарет фон Маренхольцке (1897–1988) үйленді, олардың төрт баласы болды.
Әскери мансап
Ол әкесінің ізімен Пруссия армиясына қадам басқалы жатып, 1903 жылы 3-ші гвардиялық полкке қосылды, онда Курт фон Шлейхермен танысып, дос болды. Бастапқыда оның мансабы өркендемеді, себебі Гинденбургтің жоғары лауазымды офицерлері оны қабілетсіз деп есептеді. Дегенмен, оның әкесі Танненберг шайқасында Бірінші дүниежүзілік соғыстағы батыр ретінде танылғаннан кейін, Оскар фон Гинденбургтің мансабы әкесінің тегінің арқасында жылдам дамуға бастады. Соғыс кезінде Армия жоғарғы бас штабындағы офицер болған ол 20-шы дивизияда гауптман (капитан) шеніне жетті. Соғыстан кейін ол жаңадан құрылған неміс Рейхсверінде мансабын жалғастырды, онда майор болып тағайындалды және әкесінің байланыс офицері қызметін атқарды. 1925 жылы әкесі Веймар Республикасының рейхспрезиденті болғаннан кейін майор фон Гинденбург әкесінің жеке көмекшісі болды. Әкесінің ең жақын досы және кеңесшісі ретінде ол президентке кіруді бақылап, көлеңкеде зор ықпалға ие болды. Аға Гинденбургтің жас Гинденбургпен болған достығының арқасында Шлейхер канцлер болып, аға Гинденбургтің ең жақын кеңесшілерінің біріне айналды.
Гитлердің тағайындалуы
1933 жылғы 22 қаңтарда Франц фон Папен мен Мемлекеттік хатшы Отто Мейснердің айналасындағы "камарилья"мен болған кездесуде Оскар фон Гинденбург, әкесі сияқты, Гитлердің канцлер болуына ұзақ уақыттан бері қарсы болған болатын. Ол Гитлерді тағайындау жоспарын қолдауға көндірілді, бірақ фон Папен вице-канцлер ретінде оны көлеңкеде бақылауды қамтамасыз ету шартымен. Сонымен қатар, Оскар Шығыс көмегі (Osthilfe) деп аталатын үлкен дауға қатысты, ол Веймар Республикасының Шығыс Германияның аграрлық экономикасын дамытуға бағытталған бағдарламасымен байланысты болды. Бұған қоса, ол Нюдектегі имениесіне байланысты қысымға ұшырады, оны Германия үкіметі, Элард фон Ольденбург Янушаудың бастамасымен, неміс өнеркәсіпшілерінен алынған үлкен қаржылық үлестер арқылы 1927 жылғы 2 қазанда президент Гинденбургке 80 жылдық мерекесіне сыйлаған. Президент саяси қарсыластарының пікірінше, мұралық салықтан қашу үшін бұл құжатты ұлы Оскардың атына тіркеген. Гитлер тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Гинденбург пен оның ұрпақтары заңмен салықтан босатылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1934 жылы генерал-майор шенімен әскери қызметтен босатылған Оскар фон Гинденбург Неудек имениесіне зейнетке шықты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оскар фон Гинденбург тағы да Шығыс Пруссияда генерал-командир болып тағайындалды, онда ол бірнеше тұтқын лагерлерін қадағалады. 1942 жылы генерал-лейтенант шеніне көтерілген ол, ақырында, отставкаға кетуге рұқсат сұрады, себебі бұл лауазымды өзінің бұрынғы әскери және мемлекеттік қызметтерімен салыстырғанда төмендету деп есептеді. Фюрер резервінің мүшесі ретінде ол соғыстың аяғына дейін Неудекте тұрды, бірақ Қызыл Армия күштерінің шабуылы оны Медингендегі туысқандарына қашуға мәжбүр етті. Бұрын ол әкесінің 1914 жылы Ресейдегі жеңісін құрметтеу үшін салынған Танненберг ескерткішін бұзуды бақылады. Сондай-ақ ол ата-анасының күлдерін батысқа көшірді. 1950 жылдары польша билігі бұл жерді қиратты, сондықтан онда аз ғана із қалды.
Кейінгі өмірі
Нюрнберг процесінде Оскар фон Гинденбург Франц фон Папенге қарсы куәлік берді. 1956 жылы ол Оңтүстік Германия баспасына қарсы сот ісін жеңіп алды, бұл баспа 1954 жылы барон Эрвейн фон Аретиннің "Корона мен шынжырлар" атты кітабын, қайтыс болғаннан кейін жариялаған болатын. Бавариялық дворянның естеліктерінде 1930 жылы Оскар фон Гинденбург Шығыс көмек бағдарламасынан заңсыз қаржы алғаны айтылған. Соғыстан кейін Оскар фон Гинденбург Батыс Германияның Мединген қаласында тұрды. 1960 жылдың басында жүрек талмасына ұшыраған ол Бад-Харцбург қаласындағы санаторийге барып, 1960 жылдың 12 ақпанында қайтыс болды. Ол Медингендегі Вальдфридхофқа жерленді.
Бағалау
Президент Гинденбургтің Оскардың қысымымен Гитлерді канцлер етіп тағайындады деген айыптамалар ешқашан толыққанды дәлелденген жоқ. Дегенмен, 1932 жылдың желтоқсанында Шлейхердің орнына келгенге дейін канцлер болып қызмет еткен Франц фон Папен, Гитлердің артында президенттік үкімет құрып, қайтадан канцлер болу үшін келіссөздер жүргізді, ол Веймар конституциясының 48-бабына сәйкес жарлық арқылы билік ететін болады. Ол, Оскардың әкесіне тигізген ықпалы болмаса, мұратындай болар еді. Басқа да маңызды факторлар бар, бірақ Клаус Фишердің пікірінше, Оскар мен мемлекеттік хатшы Майснердің көлеңкедегі ықпалы болмаса, Папен президент Гинденбургті «богемиялық ефрейтор» мен нацистік партияны үкімет құруға шақыруға көндіруге тым қиналған болар еді. Уильям Ширер өзінің «Үшінші рейхтің өрлеуі мен құлдырауы» атты кітабында Оскар фон Гинденбургтің президенттік және рейхс-канцлерлік лауазымдарды біріктірген плебисциттен кейін генерал-майор шеніне көтерілгенін және ол адал нацист болып қалғанын айтты. Ол плебисциттен кейін үшінші рейх тарихынан жоғалып кетті, бірақ Ширер Гитлердің билікті консолидациялаудағы соңғы қадамы өте маңызды болғанын және Оскар фон Гинденбургтің әкесіне Гитлердің атынан 1933 жылғы 28 қаңтарда канцлер фон Шлейхердің құлауынан кейін үкімет құруға шақыру туралы ұсыныс жасамағанда, Гитлер билікке көтерілмеуі мүмкін еді деп мәлімдеді. Гитлердің пайдасына әсер еткен тағы бір айқын фактор – консервативті Германия Ұлттық Халық Партиясымен (ДНВП) коалициялық үкімет құру мүмкіндігі болды. Бұл соңғы сәтте де күйреуге жақын болды, себебі коалициялық серіктестер болашақ кабинет мүшелерінің тағайындалуы туралы тартысқа түсті (нацистер кабинетте 8–3 есебімен аздық құрады), олар президент Гинденбургті Гитлерді канцлер етіп тағайындауға арналған кездесуге белгіленген уақыттан асып күттірді. Президент ашудан кездесуді тоқтатуға жақындады. Гитлердің канцлер болып тағайындалуы оның жарияланғанға дейін нақты болған жоқ, және Ширердің пікірінше, Оскар фон Гинденбург пен оның әкесімен бірлескен жұмысы Гитлердің пайдасына теңгерімді бұрды. Ширер сондай-ақ Оскардың Неудектегі иелігіне 5000 акр жер қосылғанын және Германия қарулы күштерінде жылдам өрлегенін мәлімдеді. Гюнтер фон Циршский и Богендорфтың сөзіне сенсек, ол соғыстар аралығындағы неміс дипломаты және кейін Ұлыбританияға қашқан аға Гинденбургтің серігі, президент Пол фон Гинденбургтің соңғы өсиеті мен мұрагерлік құқығында нацистерді сынап, демократияны қолдаған. Оскар фон Гинденбург, нацистерді қолдаушы болғандықтан, Гитлердің өтініші бойынша бұл құжатты тапсырған деп айыпталды. 1947 жылы ол «Егер Гинденбургтің қалаулары неміс халқына белгілі болғанда, Гитлер билікке келмеген болар еді және соғыс болмас еді» деді. Керісінше, Вольфрам Пита Оскардың әкесіне тигізген ықпалы шамадан тыс бағаланғанын, Гитлерді канцлер етіп таңдау мәселесінде президенттің ұлына бас ие алмайтынын және Гитлердің тағайындалуында Оскардың қандай да бір рөлі болғанына ешқандай дәлел жоқ деп мәлімдеді.
By contrast, Wolfram Pyta argues that Oskar's influence on his father has been overemphasised, that the selection of Hitler as chancellor was not a matter on which the President would have allowed himself to be led by his son, and that there is no evidence that Oskar played any role in Hitler's appointment.