Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Каспий маңы алабы (; Прикаспи́йская ни́зменность, ,) немесе Каспий/Пери Каспий маңы алабы/Төмендік – Каспий теңізінің солтүстік бөлігін қамтитын, Жер шарындағы ең ірі жабық су қоймасын қамтитын, тегіс жазық аймақ. Бұл Арал және Каспий теңіздері төңірегіндегі кеңірек Арал-Каспий маңы алабының үлкен солтүстік бөлігі. Каспий теңізінің деңгейі теңіз деңгейінен төмен, бірақ маңы алаптың бірнеше аймақтары одан да төменде жатыр, олардың ішінде Актау қаласының жанындағы Қарақия – TOC бойынша ең төменгі нүкте.
Low lying flatland region encompassing the northern part of the Caspian Sea
The Caspian Depression (; Прикаспи́йская ни́зменность, , ) or Pricaspian/Peri Caspian Depression/Lowland is a low lying flatland region encompassing the northern part of the Caspian Sea, the largest enclosed body of water on Earth. It is the larger northern part of the wider Aral Caspian Depression around the Aral and Caspian Seas. The level of the Caspian sea is below sea level, however several areas in the depression are even lower, and among them Karagiye near Aktau is the lowest at
TOC
География
Бұл шұңғыма Шығыс Еуропа жазығының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және Қазақстан мен Ресейдің бір бөліктерін қамтиды. Қазақстанда Атырау облысының, Батыс Қазақстан облысының және Маңғыстау облысының аумақтарына таралады. Ресейде Дагестан, Калмыкия, Саратов облысы, Волгоград облысы, Астрахан облысы және Ставрополь өлкесінің бөліктерін қамтиды. Солтүстікте Общы Сырт таулы жотасымен, батыста Волга жотасы, Ерген және Ставрополь жотасымен, ал шығыста Ұстюрт және Орта Урал жазықтарымен (сондай-ақ, Урал алды жазығы, Алды Урал жазығы, Урал етегі жазығы) шектеседі. Рын шөлімен елеулі жақындыққа ие. Волга және Орал өзендері осы аймақ арқылы Каспий теңізіне құяды. Орал және Волга өзендерінің сағалары кең ылғалды жерлерді құрайды. Волга мен Орал өзендерінен басқа, жазық жерлердегі негізгі өзендер – Ембі, Терек және Күміс. Сонымен қатар, Баскунчак, Индер, Аралсор, Қамыс Самар көлдері, Эльтон және Боткуль сияқты көптеген тұзды көлдер бар. Солтүстік Каспий шұңғымасы құрғақ немесе жартылай құрғақ шөлді биомның бір бөлігі болып табылады. Аймаққа жылына орташа есеппен белгілі бір мөлшерде жаңбыр жапады, ал аймақтың 10% -дан азы суарылады. Каспий шұңғымасы теңіз деңгейінен төмен жатыр және шығыс бөлігінде кең батпақты жерлерге ие. Бұл Орталық Азиядағы ең ірі жазық аймақтардың бірі, шамамен аумақты құрайды. Аймақ жер астындағы мұнай және газ қорларына өте бай, мұнай және табиғи газ құбырлары солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай өтеді. Көптеген геологтар Каспий теңізі мен шұңғыманың тектоникалық күштердің әсерінен пайда болғанына сенеді. Олардың кейбіреулері Солтүстік Каспий шұңғымасы ежелгі заманда ашық мұхиттан бөлініп, алып тұзды көлге айналғанын айтады. Бұл аймақ арқылы ежелгі Жібек жолының бір бөлігі өткен. Шұңғымадағы ең ірі екі қала – Ресейдегі Астрахан және Қазақстандағы Атырау. Бүгінде аймақ негізінен мал шаруашылығына пайдаланылады. Шұңғыма тұз дөңгелектерімен де белгілі, әсіресе Волгоград тұзы. Рын шөлінен Каспий теңізіне қарай сапарлаған сайын олардың саны күрт артады. Ресейлік спутниктік суреттер Батыс Қазақстандағы Каспий тұзының 1200-ге жуық үлкен тұз дөңгелектерін көрсетті. Бір дөңгелек, Челкар кен орны деп аталады, аумақты алып жатыр және шамамен тереңдікте орналасқан. Шұңғыманың оңтүстік бөлігі, немесе Каспий теңізінің солтүстік жағалауы, толқын құбылыстарының нәтижесінде пайда болған ылғалды жерлердің кең дамуымен сипатталады. Шұңғыма сонымен қатар көптеген жәндік түрлеріне мекен, Каспий теңізі маңындағы аймақта бірнеше мың түрлі түрлер тіршілік етеді. Зерттеулер көрсеткендей, көбінесе Волга өзенінен келетін судың ластануы Каспий шұңғымасының биоәртүрлілігіне қауіпті құбылады. Судың ластануына негізінен өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы және тұрмыстық қалдықтар себеп. Шұңғыманың ең биік нүктесі – Большое Богдо (теңіз деңгейінен 152 метр биіктікте).
The depression is in the northeastern part of the East European Plain and covers parts of Kazakhstan and Russia. In Kazakhstan it covers parts of Atyrau Region, West Kazakhstan Region, and Mangystau Region. In Russia it covers parts of Dagestan, Kalmykia, Saratov Oblast, Volgograd Oblast, Astrakhan Oblast, and Stavropol Krai. In the Horth it is bounded by Obshchy Syrt highland; in the West by Volga Upland, Yergeni, and Ставропольская возвышенность; in the east by Ustyurt Plateau and Sub Ural Plateau (a. k. a. Cis Ural Plateau, Pre Ural Plateau, Poduralskoe Plateau) It significantly overlaps with the Ryn Desert. The Volga River and the Ural River flow into the Caspian Sea through this region. The deltas of the Ural and Volga Rivers are extensive wetlands. The main rivers of the lowland beside the Volga and the Ural are the Emba, Terek and Kuma. There are also numerous salt lakes, such as Baskunchak, Inder, Aralsor, Kamys Samar Lakes, Elton and Botkul. The North Caspian depression is part of the continental or semi arid desert biome. The area receives of rain per year, on average, and less than 10% of the region is irrigated. The Caspian Depression is below sea level, consisting of large areas of marshlands in the eastern region. It is one of the largest flat lowland areas in Central Asia, covering approximately The area is very rich in underground oil and gas reserves, and oil and natural gas pipelines cross the depression from north to south and east to west. Many geologists believe the Caspian Sea and the depression were formed by tectonic forces. Some of them also believe that the North Caspian depression became separated from the open ocean in ancient times to form an enormous salt lake. Part of the ancient Silk Road ran through this region. The two largest cities in the depression are Astrakhan in Russia and Atyrau in Kazakhstan. Today, the region is used mainly for livestock raising. The depression is also noted for salt domes, particularly Volgograd salt. It increases dramatically as one travels from the Ryn Desert toward the Caspian Sea. Russian satellite photos have revealed huge deposits of salt domes (about 1,200), in the Caspian Depression in western Kazakhstan. One dome, called the Chelkar Deposit, covers an area of and is nearly deep. The southern region of the depression, or the north coast of the Caspian Sea, is characterized by the large development of damp sites resulting from tidal phenomena. The depression is also home to many insect species, with several thousand different species likely living in the region around the Caspian Sea. Studies have shown that water pollution, mostly coming from the Volga River, poses a serious threat to the biodiversity of the Caspian Depression. Water pollution is contributed mainly by industrial, agricultural, and household discharges. The highest point in the depression is Большое Богдо (152m above the sea level).