Кіріспе
Аэроаппараттар арқылы тұқым себу – бұл дрондар, ұшақтар немесе тікұшақтар сияқты механикалық құралдармен тұқымды шашырату арқылы себу әдісі. Орманды қайта жаңарту мақсатында қолданылса, бұл әдіс әуедегі орманды қайта жаңарту деп аталады. Аэроаппараттар арқылы себу – себудің жалпы сиптеу әдісіне жатады. Ол көбінесе өрт салдарынан вегетациялық жабынға мұқтаж үлкен аумақтарға түрлі шөптер мен бұршақтарды тарату үшін қолданылады. Ірі өрттер өсімдіктердің кең аумағын жойып, эрозия қаупін тудырады. Тікелей сиптеу әдісінің мәселелері – тұқымның өніп шығуы, зиянкестер және кеміргіштердің немесе басқа да жабайы жануарлардың тұқымды жеуі. Көшеттерді өсімдіктер бағынан егістікке отырғызу – тиімдірек себу әдісі. Аэроаппараттар арқылы себудің өнімділігі төмен, бірдей нәтижеге қол жеткізу үшін бұрғылау арқылы себуге қарағанда 25%-тан 50%-ға дейін көбірек тұқым қажет. Аэроаппараттар арқылы себу көбінесе жабын дақылдарын егу үшін де қолданылады. Осы әдіспен жиі себілетін өсімдіктер: көп жылдық қара бидай (тимофей, қызыл феску, қызыл жоңқа, көк шөп), судан шөбі, соя, қара бидай, шашты ветч, жүгері, астық бидай, қысқы бидай, сұлы, мамонт немесе орташа қызыл қызылша, тәтті қызылша, берсем қызылшасы және қызыл қызылша (тимофей). Осы ертедегі тұқым шаңдату әдісі аэроаппараттар арқылы себуге бастап әкелді. 1930 жылдары әуедегі орманды қайта жаңарту, аэроаппараттар арқылы себудің бір түрі, апаттан кейін орманды жерді қайта жаңарту үшін қолданылды. Ұшақтар Гонолулудағы таулы аймақтарға тұқым себу үшін пайдаланылды, бұл аймақтар орман өрттерінен кейін дәстүрлі әдістермен қолжетімсіз болды. Бұл тәжірибелер тұқымның нашар таралуына байланысты көбінесе сәтсіз аяқталды: тұқым топыраққа ену үшін жеткілікті кинетикалық энергияны ала алмады және нәтижесінде көптеп желінді. Бұл Гавайиде кеміргіштердің көбеюіне әкелді. 1946 жылы Орегон штатында 500 акрдан астам Дуглас шыршасы мен Порт Орфорд кедрінің тұқымын себу үшін, сондай-ақ 100 акр шалғынды жер мен өртенген басқа да ағаштар үшін аэроаппараттар арқылы себу қолданылды. 1947 жылы Crown Zellerbach Corporation компаниясы Орегон штатында 1000 акр жерге тұқым септі. Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған ұшақтар аэроаппараттар арқылы себу үшін пайдаланылды, ашық кабинасы бар Стирман бипланы жиі қолданылды. Көптеген ардагерлер осы ұшақтарды ұшуға білгендіктен, көптеген адамдар аэроаппараттарды қолдану бизнесін құруға мүмкіндік алды. Бүгінде кәсіби мамандар турбовинттік қозғалтқыштармен жабдықталған және жақсырақ дәлдік үшін GPS жүйесімен басқарылатын ұшақтарды пайдаланады. Бұл стандартты аэроаппараттар арқылы себудің өнімділігін жақсартуға бағытталған әрекет болды. Кенияда орманды қайта жаңарту үшін қарапайым тұқымдардың орнына тұқым шарларын қолдану жақсы нәтижелер берген сияқты. Seedballs Kenya (Chardust Ltd және Cookwell Jikos арасындағы ынтымақтастық) 2021 жылдың қараша айына дейін 16 миллионнан астам тұқым шарын сатқан және таратуын қадағалаған. Дегенмен, осы тұқым шарларының көпшілігі дәстүрлі әдіспен таратылуы мүмкін және аэроаппараттар арқылы себу арқылы тұқым шарларын пайдаланудың артықшылықтарын растайтын жарияланған деректер жоқ. Соңғы тұқым бомбалау әрекетін 2019 жылы құрылған DroneSeed компаниясы жүзеге асырды. Олар тұқымдарды жануарлардың жеуіне кедерілгі беретін және бір бомбада әртүрлі тұқымдардың қоспасын пайдаланып, ағаш отырғызу операцияларының өнімділігін арттыратын патенттелген тұқым бомбасын жасағандарын мәлімдеді. Компанияның апаттан зардап шеккендерге көмек көрсетуге бағытталғандығын ескеретін болсақ, олар жас бұталарды отырғызу тиімді шешім емес деп санайды, өйткені "балабақшаларды жабдықтаушылар үлкен орман өрттерінен кейін орманды қалпына келтіруге қабілетсіз – әсіресе қайталанатын өрттер болған жағдайда". Жастар тұқымдар берік және биоразлагаюшы материалдан жасалған контейнерлерге салынып, олар снарядтар ретінде жұмыс істейді және жоғары жылдамдықпен топыраққа еніп өтеді. Бұл қарапайым аэроаппараттар арқылы себуге немесе тіпті тұқым бомбалауға қарағанда жақсы өнімді қамтамасыз етуі мүмкін. Бұл жоба 1999 жылы Массачусетс штатының Ньютон қаласындағы Aerial Reforestation Inc компаниясымен әзірленген, бұл жоба ұшқыш Джек Уолтерстің бастапқы идеясына негізделген. Компания әскери көлік ұшағын пайдалануды жоспарлап отырды C 130, дәстүрлі түрде жауынгерлік далада миналарды орнату үшін қолданылады. Басқа зерттеушілер әлі де осы "әуедегі жас бұталардың жебелерінің" әлеуетін зерттейді, олардың аэродинамикасын жақсарту арқылы топыраққа жақсы ену және сол арқылы орманды қайта жаңартудың жоғары өнімділігін қамтамасыз етуді көздейді. Бұл ең аз уақытта кең аумақты тиімді жабуға мүмкіндік береді. Бұл дәстүрлі әдістермен себуге мүмкіншілік болмайтын жерлерде себуді жеңілдетеді, мысалы, ұшақсыз немесе топырақ жағдайы тым ылғалды болғандықтан қол жеткізу қиын жерлер. Егер дақылдар өсіріліп жатса, бұл әдіс қолданылуы мүмкін. Бұл өнімді жинағаннан кейін өсу маусымының соңы арасындағы уақыттың қысқа болуына байланысты, өйткені жинаудан кейін жабын дақылдарын себу салқын температура немесе ылғалдылық салдарынан нашар өсімдіктердің пайда болуына әкелуі мүмкін.
Aerial seeding is a technique of sowing seeds by spraying them through aerial mechanical means such as a drone, plane or helicopter. When the purpose is reforestation, it is known as aerial reforestation. Aerial seeding is considered a broadcast method of seeding. It is often used to spread different grasses and legumes to large areas of land that are in need of vegetative cover after fires. Large wildfires can destroy large areas of plant life resulting in erosion hazards. Problems with direct broadcast include germination, pests and seed predation by rodents or other wild animals. Transplanting seedlings from a plant nursery to the field is a more effective sowing technique. Aerial seeding has a low yield and require 25% to 50% more seeds than drilled seeding to achieve the same results. Aerial seeding is also often used to plant cover crops. Some plants often seeded by this method are perennial rye (Timothy, Red Fescue, Red Top, Bluegrass), Sudan grass, soy beans, buckwheat, hairy vetch, corn, cereal rye, winter wheat, oats, mammoth or medium red clover, sweet clover, berseem clover and crimson clover (Timothy). This early crop dusting led to aerial seeding. Aerial reforestation, a type of aerial seeding, specifically to repopulate forest land after some type of disaster was being used as early as the 1930s. Planes were used to seed mountain areas in Honolulu that were inaccessible to traditional methods after forest fires. These experiments were largely unsuccessful, because of poor seed dispersal: seeds failed to obtain enough kinetic energy to enter the soil and as a result were massively predated. This in turn generated an infestation of rodents in Hawaii. By 1946 aerial seeding was being used in Oregon to seed more than 500 acres of Douglas fir, and Port Orford cedar as well as 100 acres of grassland and other trees that were burned by fire. In 1947 the Crown Zellerbach Corporation seeded over 1000 acres in Oregon. Surplus planes from World War II were initially used for aerial seeding, with the open cockpit Stearman biplane used frequently. Because many veterans were trained to fly these planes, this led the way for many people to develop a business around aerial applications. Today professionals use planes powered by turboprop engines and are navigated by GPS for better accuracy. This was an attempt to improve the yield of standard aerial seeding. The use of seed balls, instead of simple seeds, to perform aerial reforestation in Kenya seems to have produced desirable results. Seedballs Kenya (a collaboration between Chardust Ltd and Cookwell Jikos) has sold and overseen distribution over 16 million seedballs, as per November 2021. It is likely, though, that the majority of these seed balls are deployed traditionally instead than via aerial seeding and there is no published data to support the benefits of using seed balls via aerial seeding. The most recent attempt at seed bombing was performed by DroneSeed, a company that opened in 2019. They claim to have devised a proprietary seed bomb that is able to deter animals from eating the seeds and, by using a mix of different seeds in the same bomb, to maximize the yield of the tree planting operations. Given the focus of this company on disaster relief, they have considered sapling darts not to be an effective solution since "nursery suppliers lack capacity to reforest after sizeable wildfires — especially repeat fires." Saplings would be encased in sturdy and biodegradable containers which would work as projectiles and pierce the ground at high velocity. This would likely guarantee a better yield when compared to simple aerial seeding or even seed bombing. This project was being developed in 1999 by a company called Aerial Reforestation Inc, in Newton, Massachusetts, based on an original idea by pilot Jack Walters. The company was planning to use military transport aircraft C 130, traditionally used to lay out landmines on combat fields. Other researchers are still investigating the potential of these "aerial sapling darts", by improving their aerodynamics to achieve better soil penetration and therefore higher reforestation yields. It achieves the most efficient coverage of a large area in the least amount of time. It facilitates seeding in areas that otherwise would be impossible to seed with traditional methods, such as land that is too hard to reach by non aircraft or ground conditions being too wet. It may be used when existing crops are already planted. This is important when living in an area where there is a small window between harvesting the crop and the end of the growing season, because seeding cover crops after harvest can cause poor stand establishment due to cold temperatures or moisture.
Топырақ жағдайы
Жердің ылғалдылығы әуеден себудің сәттілігінде маңызды рөл атқарады. Тұқымның өніп, жайғасуы үшін жоғарғы 0,5–1 дюйм топырақ ылғалды болуы керек. Бұл жағдайлар себу кезінде немесе себуден кейін 10 күн ішінде сақталуы тиіс. Егер осы уақытта қажетті ылғал болмаса, тұқымдар жәндіктер мен басқа жануарлардың жеміне түсуі мүмкін. Топырақтың ылғалдылығымен қатар, жер бетінің жағдайы да әуеден себудің және тұқымның жайғасуының сәттілігіне әсер етеді. Парапланмен тарату әдісі Кенияда сынақтан өтіп жатыр және төмен құн, жылдамдық және биіктік арқасында үлкен аумақты қайта ормандыруға үміт береді, тіпті тұқым себу жылдамдығы ірі ұшақтармен салыстырғанда баяу болса да.