Кіріспе

Цюрихтегі шіркеу, Швейцария

Гросмюнстер (; "үлкен мұнара") – Швейцарияның Цюрих қаласында орналасқан роман стиліндегі протестант шіркеуі. Бұл қаладағы төрт маңызды шіркеудің бірі (қалғандары – Фраумюнстер, Предигеркирхе және Санкт-Петерскирхе). Оның қауымы Цюрих кантонының Евангелистік реформаланған шіркеуінің бір бөлігін құрайды. Қазіргі ғимараттың ядросы Лиммат өзенінің жағасына жақын жерде, Каролингтік шіркеу орнында салынған, аңыз бойынша, бұл шіркеу бастапқыда Шарльменге тапсырылған. Қазіргі құрылыс шамамен 1100 жылы басталды және 1220 жылы ашылды. Гросмюнстер – орта ғасырлар бойы Лиммат өзені арқылы орналасқан Фраумюнстермен үстемдік үшін күрескен монастырь шіркеуі. Аңыз бойынша, Гросмюнстерді Шарльменге негіздеген, оның жылқысы Цюрихтің қасиетті әулиелері – Феликс, Регула және Экзуперантиус қабірлерінің үстінде тізе бүккен. Бұл аңыз Фраумюнстерге қарағанда артықшылыққа ие екенін дәлелдейді, себебі Фраумюнстер Шарльменнің немересі Людовик Неміс құрған. Жақында жүргізілген археологиялық зерттеулер осы жерде римдік зират болғанын растады.

Тарихи маңызы

1520 жылы Хульдрых Цвингли Гросмюнстердегі пасторлық қызметінен Швейцарияда швейцариялық-неміс реформациясын бастады. 1523 жылы Цвингли биліктің алдында өткен бірқатар пікірсайыстарда жеңіске жетті, нәтижесінде жергілікті азаматтық билік шіркеудің Рим папасынан бөлінуіне рұқсат берді. Цвингли бастаған және оның ізбасары Генрих Буллингер жалғастырған реформалар шіркеудің қарапайым интерьеріне себеп болды. 1524 жылы иконаға қарсы шыққан реформаторлар орган мен діни мүсіндерді алып тастады. Оразаны тоқтату, қасиетті миссаның орнына басқа шаралар енгізу, дін қызметкерлерінің бойдақ болудан бас тартуы, ораза күндері ет жеу, лекционарийдің орнына жеті жылдық Жаңа өсиет циклын енгізу, шіркеу музыкасына тыйым салу және басқа да маңызды реформалармен бірге бұл өзгерістер шіркеуді реформация тарихындағы ең маңызды орындардың бірі және швейцариялық-неміс реформациясының басталу орнына айналдырды.

Сәулет

Гросмюнстердің екі мұнарасы Цюрихтің ең танымал нысаны саналады. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, шіркеу роман стилінде салынған және Империялық Рим сәулетінен бергі алғашқы жалпан-еуропалық сәулеттік үрдістің бір бөлігі болып табылады. Роман стиліне сәйкес, Гросмюнстерде ортағасырлық бағаналары бар және капительдерін гротесктермен әшекейленген үлкен ойылған портал бар. Роман стиліндегі крипт 11-13 ғасырларға дейін сақталып қалған. Құрылысқа Боллингер құмтасы қолданылды. Екі мұнара алғаш рет 1487 және 1492 жылдар аралығында салынған. Бастапқыда оларда биік ағаш шпильдері болған, бірақ олар 1763 жылы өртте қирады, содан кейін қазіргі неоготикалық төбелер қосылды (1787 жылы аяқталды). Рихард Вагнер бұл шіркеудің сыртқы түрін екі бұрышқа ұқсатып әжуалады. Қазіргі уақытта шіркеуде швейцариялық суретші Аугусто Джакометтидің 1932 жылы орнатқан заманауи әйнек суреттері бар. Отто Мюнх жасаған солтүстік және оңтүстік порталдардағы әсем қола есіктер 1935 және 1950 жылдары қосылды. Шіркеудің монастырь бөлігінде Реформация мұражайы орналасқан. Монастырьға жалғанған ғимаратта Цюрих университетінің теологиялық мектебі орналасқан.

Монастыр

Бұрынғы Гросмюнстер Хорхерренстифтің монастыры 12-ші ғасырдың соңына жатады және 1832 жылы таратылған канондар (Чорхерренстифт) орнында қыздар мектебі Carolinum ашылды. Монастырь бөлшектелгеннен кейін жаңа ғимаратқа енгізілді. Қайта құру архитектураның бастапқы элементтеріне негізделген, бірақ көптеген интерпретацияларды қамтиды. 2009 жылы монастырь қайта жаңартылып, құмтас элементтері тазартылды және ProSpecieRara қорымен бірлесіп ішкі бақ қайта жобаланды. Мәдени және тарихи сәндік өсімдіктер жинағы табиғаттанушы және ғылымнің көп саласын білетін Конрад Гесснерден шабыт алды, ол осы монастырьда мәңгілік демалыс тапты.

Каролинум және ұлттық маңызы бар мұралық нысан

Бұрынғы Гросмюнстер Хорхерренстифтің монастыры 12-ші ғасырдың соңына, біздің заманымыздың 12-ші ғасырының аяғына жатады және 1832 жылы таратылған канондар (Хорхерренстифт) орнындағы қыздар мектебі Carolinum ашылды. Гросмюнстер шіркеуі Цюрих кантонының меншігінде, ал бұрынғы монастырь болған қосымша ғимарат Цюрих қаласының меншігінде. 1976 жылдан бері ол Цюрих университетінің теология факультетіне жалға берілген.