Кіріспе

IWC Schaffhausen ретінде жұмыс істейтін сағат компаниясы.

Шаффхаузен (; ; ; ; ), ағылшын тілінде тарихи түрде Шаффхаус деп аталған, тарихымен байланысты қала, Солтүстік Швейцариядағы муниципалитет және осы аттас кантонның астанасы; 2016 жылғы мәліметтер бойынша, шамамен 36 000 тұрғыны бар. Қала Жоғарғы Рейн өзенінің жағасында орналасқан; ол Рейннің солтүстік жағында орналасқан төрт швейцариялық қаланың бірі, сондай-ақ Неухаузен-ам-Райнфолл, тарихи Нойнкирх және ортағасырлық Штайн-ам-Райн қалаларымен шектеседі. Ескі қалада сыртқы фрескалармен және мүсіндермен әсем безендірілген Ренессанс дәуіріне жататын көптеген ғимараттар, сондай-ақ ескі кантондық бекініс – Мунот орналасқан. Шаффхаузен – Швейцария және Германия теміржол желілерінің маңызды торабы. Желілердің бірі қаламен жақын жердегі Рейн сарқырамасымен (Еуропадағы ең ірі сарқырама) байланыстырады, ол туристер арасында танымал орын. Шаффхаузеннің ресми тілі – (швейцариялық стандартты) неміс тілі, бірақ басты қолданылатын тіл – швейцариялық неміс диалектісінің жергілікті түрі.

Атауы

Қала алғаш рет 1045 жылы Вилла Скафхусун ретінде тіркелген. Осы атаудың шығу тегіне қатысты кем дегенде екі теория бар:

Бірі – 1050 жылы алғаш рет айтылатын Рейн өзеніндегі "переправа" туралы. Бұл "переправа", шын мәнінде, Констанцтан келетін тауарларды Рейн сарқырамасы бойында түсіру үшін қолданылған скафа немесе қайық болуы мүмкін. Сонда Скафхусун атауы сол жерде пайда болған скафадан туындаған. Екінші теория бойынша, Скафхусун – «шаф» (қой) сөзінен шыққан, себебі қошқар (қазіргі қой) қаланың ежелгі гербін (1049 жылға дейін жететін) құрады, ол қаланың негізін қалаушылар – Неленбург графтарының гербінен алынған.

Елтаңба

Қалалық гербтің сипаттамасы: Жасыл негізден сол жақтан шығатын күміс жартылай қамал, мұнарасы мен кіреберісі бар, кіреберісінен қара қойдың жартылай бейнесі шығып тұр. Герб атаудың екінші түсіндірмесіне, қой үйіне сілтеме жасайды.

Тарих

Шаффхаузен орта ғасырларда қала-мемлекет болған, 1045 жылдан бастап өз монеталарын соққандығы туралы құжаттар сақталған. 1050 жылы Неленбург графы өздерінің Бенедикттік Әулиелер монастырының негізін қалады, ол қаланың орталығына айналды. Бұл шамамен 1190 жылға дейін, ал әлбетте 1208 жылға дейін, қала императорлық еркін қала мәртебесіне ие болды, ал ең алғашқы мөр 1253 жылға дейін сақталған. Аббаттың билігі бірте-бірте шектелді және 1277 жылы император Рудольф I қалаға бостандықтар хартасын сыйлады. 1330 жылы Бавария императоры Людовик қаланы Габсбургтерге кепіл ретінде берді. 15 ғасырдың басында Габсбургтердің қалаға билігі әлсіреп, ықпалы төмендеді. 1349 және 1401 жылдары (Шаффхаузен қырғыны) қалада екі қырғын орын алды. 1411 жылға қарай, қала гильдиялардың басқаруында болды. Содан кейін, 1415 жылы Габсбург герцогы Фридрих IV Австрия Констанц соборында Антипапа Иоанн XXIII жағына шығып, император Зигмундтан тыйым салынды. Бұл тыйым мен Фридрихтің қаржыға мұқтаждығы салдарынан, Шаффхаузен 1418 жылы Габсбургтерден тәуелсіздігін сатып ала алды. 1454 жылы қала Швейцария конфедерациясының алты мүшесімен одақтасып, 1479 жылы тағы екеуімен (Ури және Унтервальден) бірікті. 1501 жылы Шаффхаузен Ескі Швейцария Конфедерациясының толық құқықты мүшесі атанды. Реформация алғаш рет 1524 жылы, ал толығымен 1529 жылы қабылданды. Қала Отыз жылдық соғыс кезінде швед (протестант) және бавариялық (рим-католик) әскерлерінің өтуінен ауыр зардап шекті, соның салдарынан маңызды көпір өртеп жіберілді. Қаланың тоқтап қалған өнеркәсіптік дамуы тек 19 ғасырдың басында ғана қайта жанданды. Шаффхаузен Швейцария аумағында орналасқан, үш жағынан Германиямен қоршалған. 1944 жылдың 1 сәуірінде Шаффхаузен АҚШ Әскери-әуе күштерінің бомбалау шабуылына ұшырады, олар навигациялық қателерге байланысты Германияның әуе кеңістігінен бейтарап Швейцарияға бұрылып кетті. Әуе шабуылы сигнализациясы бұрын да жиі естілген, бірақ нақты шабуыл болмағандықтан, көптеген тұрғындар сол күні оған мән бермеді. Шабуылдың салдарынан 40 азамат қаза тапты. Президент Франклин Делано Рузвельт Шаффхаузен мэріне жеке кешірім хаты жіберді, ал АҚШ тез арада 4 миллион АҚШ долларын өтемақы ретінде ұсынды.

Топография

Шаффхаузен қаласы Рейн өзенінің оң жағалауында орналасқан. Оның ауданы (2004/09 жылғы мәліметтер бойынша) құрайды. Осы ауданның шамамен 20,2%-ы ауыл шаруашылығына пайдаланылады, ал 53,4%-ы орманмен жабылған. Қалған жердің 24,8%-ы құрылыс және жолдарға бекітілген, ал 1,6%-ы өнімсіз жер болып табылады. Соңғы екі онжылдықта (1979/85 – 2004/09) бекітілген жер көлемі артты, ал ауыл шаруашылығы жері азайды. 1947 жылы ол Бухтален бұрынғы муниципалитетімен біріктірілді. Оның ауданы 1964 жылы Герблинген қосылғанда және 2009 жылы Хемменталь муниципалитетке қосылғанда тағы кеңейді. Шаффхаузен Германияның Бюсинген-ам-Хохрейн ауылымен халықаралық шекара бөліседі, бұл ауыл Швейцариямен толық қоршалған анклав болып табылады.

Климат

Шаффхаузенде жылына орташа есеппен 122,5 күн жаңбыр немесе қар жауады және орташа жауын-шашын мөлшері байқалады. Ең көп жауын-шашын жауатын ай – шілде, осы кезеңде Шаффхаузенде орташа жаңбыр жауады. Бұл айда жауын-шашын орташа есеппен 11,3 күнге созылады. Жылдың ең құрғақ айы – ақпан, орташа 8,4 күн бойы жауын-шашын байқалады.

Халық саны

Шаффхаузеннің 2014 жылғы халқының 27,9% - шетелдік азаматтар. Шетелдік халықтың 21% (2008 жылғы мәлімет бойынша) Германиядан, 13,3% - Италиядан, 8,8% - Хорватиядан, 13,3% - Сербиядан, 6% - Македониядан, 9% - Түркиядан және 28,6% - басқа елдерден келген. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде сөйлейді (84,3%), екінші ең көп таралған тіл – серб-хорват тілі (3,4%), үшінші орында итальян тілі (3,2%) тұр. Соңғы төрт жылда (2010–2014 жылдар) халық саны 2,82% өсті. 2014 жылы муниципалитетте туу көрсеткіші 9,6 болса, өлім көрсеткіші мың тұрғынға 10,1 адамды құрады. 2014 жылы Шаффхаузенде 16 723 жеке шаруалық үй тіркелген, орташа отбасы мөлшері 2,10 адамды құрады. 2000 жылы муниципалитеттегі 5863 тұрғын үйдің шамамен 51,5% жеке үйлер, 29,7% көппәтерлі үйлер еді. Бұған қоса, ғимараттардың шамамен 22,1% 1919 жылға дейін, ал 7,6% 1991 мен 2000 жылдар аралығында салынған. 2013 жылы 1000 тұрғынға шаққандағы жаңа тұрғын үйлердің құрылыс деңгейі 1,29 құрады. 2015 жылы муниципалитет бойынша бос тұрғын үйлердің көрсеткіші 0,71% болды.

Дін

2000 жылы халықтың 27,4 пайызы Рим-католик шіркеуіне, ал 43,6 пайызы Швейцария реформатор шіркеуіне жатты.

Білім

Шаффхаузенде халықтың 69,8%-ы (25–64 жас аралығындағылар) міндетті емес жоғары орта білім немесе жоғары білім (университет немесе қолданбалы ғылымдар университеті (Fachhochschule)) алған. 2014 жылы халықтың 1,3%-ы әлеуметтік жәрдем алды. 2015 жылы муниципалитетте 10 экраннан тұратын және барлығы 1,816 орындық екі кинотеатр болды. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, 102 мейрамхана және 445 төсек-орынға ие 11 қонақ үй бар. Шаффхаузендегі қосымша қызмет көрсету саласында 924 адам жұмыс істейді.

Қайық

Шиффлендтен шыға отырып, жылы маусымдарда Швейцариялық кеме қатынасы компаниясы Untersee und Rhein (URh) Рейн өзенінің (Жоғары Рейн) бойымен Штайн-ам-Рейн және Кройцлингенге (Констанц көліне) редовты кеме сапарларын ұсынады.

Жеке көлік

A4 автожолы Шаффхаузенді Цюрихпен байланыстырады. A4 солтүстікке қарай Германиядағы Донауэшинген/Зинген (Хоэнтвиль) қаласына дейін жалғасады. 1996 жылдан бері A4 қала орталығын айналып өтетін туннель арқылы жүреді. A4 бойында үш жақын шығу бар: Schaffhausen Süd, Schaffhausen Nord және Schaffhausen Schweizersbild. Hauptstrasse 13 Шаффхаузенді кантонның батыс бөлігіндегі ауылдармен (Клетгау) 2019 жылы ашылған Галгенбюк туннелі арқылы, сондай-ақ Шаффхаузеннің шығысындағы Рейн өзені бойындағы ауылдармен байланыстырады.

Экономика

Шаффхаузенде Георг Фишер (құбыр жүйелері, станок құралдары және автокөліктер), халықаралық тұрақты сағаттар өндірушісі (IWC), фармацевтикалық өнеркәсіп (Бернхард Йоос негіздеген Cilag) және BB Biotech (биотехнологиялар) сияқты танымал өнеркәсіптік компаниялар орналасқан. Tyco International, Garmin және киберқорғау компаниясы Acronis та Шаффхаузенде тіркелген.

Спорт

Қаланың екі футбол командасы бар: төртінші деңгейдегі швейцариялық 1-ші лигадағы SV Schaffhausen және екінші деңгейдегі швейцариялық Челлендж Лигасындағы FC Schaffhausen. Шаффхаузеннің Брейте ауданында 4200 адамдық футбол стадионы бар, ол Breitestadion деп аталады. Бұл стадион сонымен қатар жергілікті балалар футбол командаларының жаттығу орталығы болып табылады. Шаффхаузенде швейцариялық бірінші дивизионда ойнайтын гандбол командасы бар: Kadetten Schaffhausen. Олар Schweizersbildstrasse көшесіндегі BBC Arena-да орналасқан. Стадион 3600 адамға арналған және 2011 жылы салынған. Kadetten командасы өте табысты болды және SHL тарихында екінші ең көп титул жеңді.