Кіріспе

Кеңес және орыс ақыны және аудармашысы Николай Алексеевич Заболоцкий (Никола́й Алексе́евич Заболо́цкий; 7 мамыр 1903 – 14 қазан 1958) – көрнекті кеңес және орыс ақыны және аудармашысы.

Өмір және жұмыс

Николай Алексеевич Заболоцкий 1903 жылғы 7 мамырда Кизическая слободасында (қазіргі Қазан қаласының бір бөлігі) дүниеге келген. Оның балалық шағы Сернур (қазіргі Мари-Эль Республикасы) және Уржум (қазіргі Киров облысы) қалаларында өткен. 1920 жылы Заболоцкий отбасын тастап Мәскеуге көшіп, бірден Мәскеу мемлекеттік университетінің медицина және филология факультеттеріне қабылданған. Бір жылдан кейін Петроградқа (қазіргі Санкт-Петербург) көшіп, Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтының педагогикалық институтына түскен. Осы кезде Заболоцкий өлең жаза бастаған. Оның қалыптасу кезеңінде Владимир Маяковский мен Велимир Хлебниковтың футуристік туындыларының, Александр Блок пен Сергей Есениннің лирикалық өлеңдерінің, сондай-ақ Павел Филонов пен Марк Шагалдың өнерінің ықпалы болған. Осы кезеңде ол болашақ әйелі Е. В. Клыковамен танысқан. 1928 жылы Заболоцкий Даниил Хармс және Александр Введенскиймен бірге авангардтық «Обериу» тобын құрған. Топтың атауы «Нағыз өнер қауымдастығы» (орыс тілінде «Объединение реального искусства») дегенді білдіреді. Осы кезеңде Заболоцкий өлеңдерін жариялай бастады. Оның тұңғыш өлеңдер жинағы «Столбцы» (1929) Владимир Лениннің Жаңа экономикалық саясаты (НЭП) салдарынан туған өмірге арналған гротесктік суреттер жиынтығы болды. Онда «Зодиак белгілері» («Меркнут знаки зодиака») поэмасы да бар, ол 67 жыл өткен соң, 1996 жылы орыс эстрадалық хиттің мәтініне айналды. 1937 жылы Заболоцкий екінші өлеңдер жинағын шығарды. Бұл жинақта Заболоцкийдің шығармашылығының тақырыбы әлеуметтік мәселелерден элегиялар мен табиғат лирикасына қарай өзгергенін көрсетті. Бұл кітабы пантеистік тақырыптарды қамтығанымен ерекшеленеді. Заболоцкийдің поэзиясында діни тақырыптарға арналған туындылар да болған. Олар оның ерте балалық шағындағы діни тәрбиесіне байланысты және революцияға дейінгі шаруалардың православиесін көрсетеді. Ресми өмірбаяндық мәлімдемелерде ол саяси тұрғыдан таза және идеологиялық тұрғыдан дұрыс совет ақыны ретінде бейнеленгенімен, жарияланған еңбектері оның рухани және интеллектуалды тереңдігін көрсетті. 1930 жылдары Заболоцкий поэтикалық стилін «социалистік реализмге» қарай өзгертіп, қабылдануға лайық идеологиялық мазмұн жасауға тырысты. Иосиф Сталиннің өнерге қатысты цензурасын күшейткен кезде Заболоцкий Ұлы тазалаудың құрбаны болды. 1938 жылы тұтқындалып, азапталды және басқа ленинградтық (Санкт-Петербург) жазушылармен, соның ішінде Николай Тихонов, Константин Федин және Самуил Маршакпен бірге контрреволюциялық құлпынайға қатысқан деп айыпталды. Алайда, олардың ешқайсысы тұтқындалған жоқ. Ол бес жылға Сібірге айдалды. Бұл мерзімі соғыс аяқталғанға дейін ұзартылды. 1944 жылы апелляциясы қабылданғаннан кейін күзеттен босатылды, бірақ жазасын Қарағандыда сүргінде жалғастырды. Сібірде ол шығармашылық жұмысын жалғастырып, «Игорь жорығының сөзі» дастанының аудармасымен шұғылданды. 1945 жылы босатылды. 1946 жылы Мәскеуге оралғаннан кейін Заболоцкий Совет жазушылар одағының мүшесі болып қайта қабылданды. Ол сондай-ақ бірнеше грузин ақындарының (соның ішінде Шота Руставелидің «Пантера терісімен киінген батыр» эпосын, Важа Пшавела, Григол Орбелиани, Давид Гурамишвили сияқты заманауи грузин ақындарының туындыларын) аударды және Грузияға жиі саяхаттады. Заболоцкий өзінің түпнұсқа өлеңдерін жазуын да қайта бастады. Алайда, жер аударылғаннан кейінгі жылдары оның әдебиеті стильдік өзгерістерге ұшырады. Оның поэзиясы көбінесе Тютчевтің туындыларымен салыстырылатын дәстүрлі, консервативті формаға көшті. Заболоцкийдің соңғы жылдары аурумен күресті. 1956 жылдан бастап көп уақытын Таруса қаласында өткізді. 1958 жылғы 14 қазанда Мәскеуде тағы бір жүрек ұстамасынан көз жұмды.