Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайн және Уэрдегі римдік форт, Англия
Roman fort in Tyne and Wear, England
Сегедунум – бүгінгі Уоллсенд қаласындағы, Солтүстік-Шығыс Англиядағы Солтүстік Тайнсайдта орналасқан римдік форт. Форт Адриан қабырғасының шығыс соңында, Тайн өзенінің жағасына жақын жерде салынған. Ол шамамен 122 жылдан 400 жылға дейін, 300 жылға жуық пайдаланылды. Бүгінде Сегедунум – Адриан қабырғасы бойындағы ең мұқият қазба жұмыстары жүргізілген форт және «Сегедунум римдік форты, моншалары және мұражайы» ретінде жұмыс істейді. Ол ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енген Адриан қабырғасының бір бөлігі болып табылады.
Segedunum was a Roman fort at modern day Wallsend, North Tyneside in North East England. The fort lay at the eastern end of Hadrian's Wall near the banks of the River Tyne. It was in use for approximately 300years from around 122AD to almost 400. Today Segedunum is the most thoroughly excavated fort along Hadrian's Wall, and is operated as Segedunum Roman Fort, Baths and Museum. It forms part of the Hadrian's Wall UNESCO World Heritage Site.
Этимология
Сегедун деп аталатын бес жер Рим империясында болған, олардың әрқайсысы Британияда және Германияда, ал үш жері Галлияда орналасқан. Сегедуном атауы 4 ғасырға жатқан Notitia Dignitatum еңбегінен белгілі, бірақ оның мағынасы туралы бір пікірге келмейді. Әр түрлі болжамдар бар, мысалы, "келт тілінен шыққан, 'күшті' немесе 'жеңіске жеткен' деген мағынаны білдіреді", "[келт] сөздері сего ('күш') және дунум ('бекітілген орын') арқылы алынған", "рим-британдық Сегедунум 'күшті бекініс'", және "келттік sechdun немесе 'құрғақ төбе'". Атаудың бірінші бөлігі Галлияда, Испанияда, Германияда және Италияда кеңінен кездеседі, ол индоевропалық түбір сегтен шыққан, ол кейінгі еуропалық тілдерде ұқсас мағыналарда көрінеді: ирландтық seg, segh 'күш, қуат', валлийлік hy 'батылдық, ерлік', неміс тіліндегі Sieg 'жеңіс' және т.б. Жер атауларына қатысты қолданылғанда, бұл "күшті орын" немесе "жеңіс орны" деген мағынаны білдірген болуы мүмкін. Екінші элемент – дунум – келттік термин, ол Британия мен Галлияда кеңінен қолданылып, әдетте қамал дегенді білдіреді. Осылайша, Сегедунум "күшті бекініс" немесе "жеңіс бекінісі" деген мағынаны білдірген болуы мүмкін.
Five places named Segedunum are known to have existed in the Roman empire, one each in Britain and Germany and three in Gaul. The name Segedunum is known from the Notitia Dignitatum of the 4th century, but there is no consensus on its meaning. The various conjectures include "derived from the Celtic for 'powerful' or 'victorious'", "derived from the [Celtic] words sego ('strength') and dunum ('fortified place')", "Romano British Segedunum 'Strong fort'", and "Celtic sechdun or 'dry hill'". The first element of the name is attested widely in Gaul, Spain, Germany and Italy, and derives from the Indo European root segh , which is reflected in various later European languages with similar meanings: Irish seg , segh 'strength, vigour', Welsh hy 'daring, bold', German Sieg 'victory', and so on. As applied to place names, it appears to have had the meaning of "place of strength" or "place of victory". The second element, dunum, is a Celtic term widely attested across Britain and Gaul and typically meant a fort. Thus Segedunum probably had the meaning of "strong fort" or "victory fort".
Тарих
Римдік қабырға бастапқыда Понс Элий (Ньюкасл-апон-Тайн) бекінісімен аяқталды, ол 122 жылы салынған. Кейіннен, шамамен 127 жылы, қабырға шығысқа қарай ұзартылды, мүмкін, Понс Элийдегі өзен арқылы өтуді қорғау мақсатында, қазіргі Байкерден Сегедунумның жаңа бекінісіне дейін. Қабырғаның жаңа бөлігі бұрынғыларына қарағанда тар болды, ені 2 метр, ал негізі 2 метрді құрады. Қалған қабырғадан өзгеше, бұл ұзартудың оңтүстік жағында Валлум ор және бөгеті болған жоқ. Бұл жерде қажеттілік болмады, өйткені оның қызметін Тина өзені атқарды. Сегедунум бекінісі солтүстіктен оңтүстікке қарай 138 метр, ал шығыстан батысқа қарай 120 метрді құрады, жалпы ауданы шамалы. Бекіністің барлық жағынан кең ор және топырақ бөгетімен қоршалған. Онда шығыс, батыс және солтүстік қақпалары қабырғаның сыртында, ал оңтүстік қақпасы ғана қабырғаның ішінде ашылатын екі қабатты төрт қақпасы болды. Қабырға батыс қақпаның оңтүстігіндегі бекіністің батыс қабырғасына жалғасты. Бекіністің оңтүстік-шығыс бұрышынан 2 метр енді қабырға өзен жағалауына дейін созылып, кемінде төмен су деңгейіне дейін жетті. 1929 жылы бекіністің контурын тіркеген қазба жұмыстары жүргізілді. Жергілікті билік бұл контурды ақ төсеніш тастарымен белгіледі. 1970 жылдары осы жерде орналасқан үйлер бұзылды.
The Roman wall originally terminated at the fort of Pons Aelius (Newcastle upon Tyne) begun in 122AD. Subsequently, in about 127AD, the wall was extended further east by , possibly to protect the river crossing at Pons Aelius, passing through present day Byker to the new fort of Segedunum. The new section of wall was narrower than those previously built, being 7 feet (2 m) wide on a foundation of 8 feet (2 m). Unlike the rest of the wall, the extension had no Vallum ditch and embankment on the south side. It was apparently not needed here because its role was performed by the River Tyne. The fort of Segedunum measured 453 feet (138 m) from north to south and 393 feet (120 m) from east to west, covering an area of A wide ditch and an earth embankment surrounded the fort on all sides. It had four double gates with the east, west and north gates opening outside the wall and only the south gate opening within the wall. The wall joined to the west wall of the fort just south of the west gate. From the southeast angle of the fort, a 6 feet (2 m) wide wall ran down to the riverbank and extended at least as far as the low water level. In 1929 some excavations were carried out which recorded the outline of the fort. The local authority marked out this outline in white paving stones. In the 1970s the terraced houses covering the site were demolished.
Бүгін
Қазіргі уақытта қамалдың орнында алғашқы қамалдың іргетасы сақталған ғимараттардың қазба қалдықтары, сондай-ақ Виндоланда және Честерс қамалдарында табылған үлгілерге сүйенген қайта құрылған римдік әскери моншасы бар. Мұражайда қазба жұмыстары кезінде табылған қызықты заттар жиналған. Мұражайдан көше арғы бетінде қабырғаның бір бөлігі және оның толық келбетінің реконструкциясы көрініс тапқан. Адриан қабырғасының орталық бөлігі Уин-Силл үстінде салынған, бұл геологиялық құрылым солтүстіктен келген шабуылшылар мен көшпенділерге қарсы табиғи топографиялық қорғаныс қызметін атқарған. Дегенмен, қабырғаның шығыс жағында басты топографиялық қорғаныс – Тине өзені болды, ал қабырғаның соңғы бөлігі Сегедунум қамалынан өзен жағасына дейін созылды. Қабырғаның соңғы нүктесін белгілейтін мүсін немесе ескерткіш болған болуы мүмкін, бірақ ол болған жағдайда, қазір сақталмаған. Солтүстік Тайнсайд кеңесі, қазба жұмыстарынан тазартылған жердегі үйлердің иелеріне жаңа салынған Батл Хилл Естейтінде тұруға жағдай жасады. Уолсенд атауы Сегедунумның Адриан қабырғасының шығыс ұшында орналасқандығынан шыққан, ал батыс ұшы Солвейдегі Боунесс қаласында.
The site of the fort now contains the excavated remains of the buildings' foundation of the original fort, as well as a reconstructed Roman military bathhouse based on excavated examples at Vindolanda and Chesters forts. A museum contains items of interest that were found when the site was excavated, and a large observation tower overlooks the site. A portion of the original wall is visible across the street from the museum, and a reconstruction of what the whole wall might have looked like. The central section of Hadrian's Wall was erected atop the Whin Sill, a geological formation that offers a natural topographic defence against invaders or immigrants from the north. However at the eastern end of the wall, the main topographic defence was the River Tyne itself, and the very final stretch of the wall ran down from Segedunum fort to the river's edge. There may have been a statue or monument to mark the very end of the wall, but if there ever was, it no longer exists. North Tyneside Council provided accommodation in the newly built Battle Hill Estate for the owners of all the houses demolished when the site was cleared. The name Wallsend comes from Segedunum being at the easternmost end of Hadrian's Wall; the westernmost end is at Bowness on Solway.