Кіріспе

Норман Твид Уитакер (Norman Tweed Whitaker; 1890 жылдың 9 сәуірі – 1975 жылдың 20 мамыры) – американдық шахмат шебері, заңгер, мемлекеттік қызметкер және шахмат туралы жазбалар авторы. Ол бірнеше қылмыс жасағаны үшін сотталды, заңгерлік тәжірибеден шеттетілді және бірнеше рет түрмеде жазасын өтеді. Оның ең әйгілі қылмыстық әрекеті – 1932 жылы Линдбергтің ұрлануына қатысты алаялық.

Ерте өмір, отбасы және білім

Уитакер Филадельфияда дүниеге келіп, жоғары орта тапқа жататын, қоғамда танымал отбасында өсті. Оның әкесі, доктор Герберт Уитакер, Пенсильвания университетінде математикадан докторлық диссертациясын қорғаған құрметті математика мұғалімі болса, анасы – вист ойынының шебері ретінде белгілі болды. Норман сол жердегі орта мектепті 1908 жылы бітіріп, көптеген сабақтан тыс іс-шараларға қатысты. Уитакер Пенсильвания университетін неміс әдебиеті мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен аяқтады. Содан кейін ол Джорджтаун университетінде заңгер мамандығын бітірді.

Қожайынның күш-қуатына жету

Уитакердің алғашқы шынайы күшті Мастер турнирі 1913 жылғы Нью-Йорк Ұлттық дөңгелек турнирі болды; турнир аталымына қарамастан, оның ресми ұлттық чемпионат мәртебесі болған жоқ, тіпті бірнеше мықты американдық емес ойыншылар да қатысты. Турнирде болашақ әлем чемпионы кубалық Хосе Рауль Капабланка (турнирді жеңіп алды), американдық чемпион Франк Маршалл және бұрынғы әлем чемпионатының финалисі француз Давид Яновски, сондай-ақ өте күшті Шарль Джаффе мен Оскар Чажес сынды әлемнің үш үздік ойыншысы өнер көрсетті. Уитакер осы тәжірибелі бес ойыншыдан жеңіліп қалды, бірақ қалғандарымен өзінің деңгейін сақтап, 13 партияда 5.5 ұпай жинап, 8-9 орындарды бөлісті. Бұл нәтиже оның сол кезде күшті Мастер екенін анық көрсетеді. 1914 жылдың басында Уитакер Маршаллға АҚШ чемпионатының титулы үшін матч ұсынды, бірақ екеуі де қаржылық мәселелерде келісе алмады. Уитакер студенттік жылдарында және одан кейін Батыс Ашық турнирінде жиі және сәтті өнер көрсетті; Батыс шахмат қауымдастығы ұйымдастырған бұл турнир сол дәуірде елдегі ең күшті турнирлердің бірі саналды. Бұл турнир кейін АҚШ Ашық шахмат чемпионаты деп аталды. Ол кезде бұл турнир дөңгелек форматта өткізілді. Осы кезеңдегі маңызды нәтижелері: 16-шы Батыс Ашық, Миннесота штаты, Экселсиор, 1915 – 10 партияда 8.5 ұпай, екінші орын, жеңімпаз Джексон Шоуолтер; 17-ші Батыс Ашық, Чикаго, 1916 – 19 партияда 13.5 ұпай, 4-5 орындарды бөлісті, жеңімпаз Эдвард Ласкер. 1918 жылға қарай ол елдегі ең күшті ойыншылардың біріне айналды, бұрынғы АҚШ чемпионы Шоуолтерді +4 – 1 =3 есебімен жеңді. Бұл екеуінің арасындағы екінші матч болды: Шоуолтер 1916 жылы +6 – 1 =0 есебімен олардан басым түскен еді. 1920 жылы Уитакер Вашингтон, округ Колумбия атынан Чикагоға қарсы өткен, алғашқы американдық қысқа толқынды радиоарнасымен ұзақ қашықтықтағы шахмат матчында өнер көрсетті. Ол өте тәжірибелі шебер Эдвард Ласкермен кездесті. Матчқа белгіленген үш сағаттық уақыт ішінде 25 жүрістен кейін нәтиже шығарылмады, Уитакердің аз ғана басымдығы болды, ал Капабланка бұл позицияны Уитакердің жеңісі деп бағалады.

Ең жоғары өнімділік

1921 жылы Атлантик-Ситиде өткен Сегізінші американдық шахмат конгресінде ол екінші орынды алып, американдық шахматшылардың ішінде үздік атанды. 1857 мен 1923 жылдар арасында белгілі бір уақыт аралығымен өткізілген осы тоғыз турнир қазіргі АҚШ шахмат чемпионатының алға басушысы болды. Уитакер 11 партияда 8 ұпай жинап, жеңімпаз Яновскиден жарты ұпай ғана қалып қойды, ал Маршаллды екеуін де жеңіп озып кетті. Бұл, әрине, оның өміріндегі ең жақсы көрсеткіші болды. Уитакердің Маршаллмен АҚШ шахмат чемпионаты үшін матч ойнауы жоспарланған, бірақ ол матчқа келмеді. Ол 1921 жылдың қараша айында тұтқындалып, қылмыстық іс қозғалды (төменде қараңыз), бұл матчтың күшін жоюға себеп болды.

Батыс Ашық чемпионатында жеңіске жетті

Уитакер жыл сайын орта батыста, оңтүстікте немесе алыс батыста өткізілетін Батыс Ашық турнирінде үздік орындар үшін тұрақты түрде күресіп жүрді. 1921 жылы Кливлендте (22-ші Батыс) ол 8/11 есебімен төртінші орын алды; Эдвард Ласкер 9,5 есебімен жеңіске жетті. 1922 жылы Луисвиллде (23-ші Батыс) ол 9/11 есебімен екінші орын алды, чемпион Сэмюэл Фактордан жарты ұпай қалып қойды. 1923 жылы Сан-Францискода (24-ші Батыс) ол 9/11 есебімен Сташ Млотковскимен тең бөлісті. 1924 жылы Детройтте (25-ші Батыс) ол 11.5/16 есебімен 2-4 орындарды бөлісті, бірақ жас мексикалық Карлос Торре Репето 14 есебімен үстемдік етті. Дегенмен, осы титулдың иегері болғанына қарамастан, Уитакер келесі жылы Нью-Джерси штатындағы Брэдли Бич қаласында өткен чемпионатқа шақырылмады; Бұл партия кейіннен классикалық, жоғары бағаланған 1952 жылғы ең жақсы ойындар жинағына енді: Савиелли Тартаковер және Джулиус дю Монт жазған «500 шеберлік ойыны».

Таңдау туралы дау

Уитакер 1930 жылдардың басында шахмат әкімшілерімен дауға түсті. Ол 1930 жылғы Гамбургте өткен 3-ші шахмат Олимпиадасына (Гамбургте 0,5/2 көрсеткен Гарольд Мейер Филлипс немесе 6/17 көрсеткен Джеймс Аллан Андерсон орнына) немесе 1931 жылғы Прагада өткен 4-ші шахмат Олимпиадасына АҚШ командасына іріктелуі керек деп есептеді. Бұрынғы жарыс нәтижелеріне және Гамбургте жақсы өнер көрсеткен АҚШ командасында (6-орын) Филипс пен Андерсонның нашар ойын көрсетуіне сүйене отырып, Уитакердің талабы негізді болуы мүмкін. Бірақ оның өткен қылмыстық істері (төменде қараңыз) де шешімге әсер еткен болуы ықтимал. Ол тікелей FIDE президенті Александр Рубке хат жазып, FIDE-ге екі американдық шахмат ұйымын мүшелікке қабылдауды және екі американдық командаға рұқсат беруді ұсынды, ал басқа елдерде бір команда ғана болды, бірақ оның ұсынысы қабылданбады. Осы кезде Уитакерге қатысты ауыр қылмыстық айыптар қойылды (төменде қараңыз); ол ендігі командаларға шақырылмады. Уитакерсіз АҚШ командалары 1931, 1933, 1935 және 1937 жылдары Олимпиаданың командалық алтын медальдарын, сондай-ақ көптеген жеке медальдарды жеңіп алды. 1939 жылы Батыс шахмат қауымдастығы мен Ұлттық шахмат федерациясы бірігіп, АҚШ Шахмат федерациясын құрды.

Кәсіби мансап

1916 жылы Уитакер Вашингтон қаласында заңгерлік қызмет атқаратын болды. Ол бірнеше жыл бойы АҚШ-тың патенттік және сауда белгілері кеңсесінің мемлекеттік қызметшісі, патенттік адвокат ретінде жұмыс істеді. Үш жылдан астам уақыт кешіктірулер мен шағымдарды аяқтағаннан кейін, 1925 жылы Уитакер екі жыл АҚШ-тың Левенворт түрмесінде болды. Екеуі бай, бірақ айлакер мұрагер әйелді, "Вашингтон Пост" газетінің бас редакторы Эвалин Уолш Маклинді ұрлаушылармен байланыста екендіктерін айтып, баланы аман-есен қайтаруды ұйымдастыра алатынына сендірді. Бұл Уитакерді бандит ретінде таныстырып, төлем ақшасын алу үшін, оны қапшыққа салуға тырысты, бірақ екеуі де тұтқындалып, ақырында сотталды. Уайткер шынымен "сатып алу әрекеті" үшін сотталған. Уитакердің көмегінсіз, Уитакерді екінші рет осындай тақырыппен алдап, 104,000 доллар ұрлаған. Уитакер Линдбергті ұрлап кеткендер 49 500 доллар төлем ақшасынан бас тартқанын мәлімдеді, өйткені ақшаның сериялық нөмірлері жарияланды. Сондықтан ол әйелден 35000 доллар көлемінде ақша талап етті, ал ол үшін баламен қоса 49500 долларды қайтаруға уәде берді. Ол екінші рет ақша төлемей қалды, сосын, Федералды тергеу бюросы шақырылды. Сәбиді 1932 жылы мамыр айында, оны ұрлағаннан екі ай өткен соң, әкесі Чарльз Линдберг өлі күйінде тапты. Уитакер 1933 жылы елордада өткен сот процесінде, ол ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында қызу талқыға түсті, ол ақшаны ешқашан алған жоқ және ақшаға не болғанын сұрағанда, Уитакер: "Білмеймін және білгенімді қалаймын" деп жауап берді. Мейнс алғашқы сәтсіз алаяқтық пен қайтадан сатып алу әрекеті үшін 15 жылға сотталды және түрмеде қайтыс болды. Ол бірнеше сенім схемаларын қолданған, олардың ішінде жеке тұлға ретінде танылу және жалған тұтқындау. Оның жоғары білімділігі, жоғары ақыл-ойы, шет тілдерін білуі, қымбат киім киюі, қолма-қол ақшасы мол болуы, шахмат ойнау шеберлігі және өзін сенімді ұстануы көптеген бейхабар адамдарды алдауға көмектесті. Уайтакер өмір бойы бірнеше қосымша ауыр қылмыстар үшін, соның ішінде пошта арқылы морфин жіберу және кәмелетке толмағандарды жыныстық қорлау үшін (1950) сотталды.

Шахматқа қайта оралу

Уайткер шартты түрде босатылғаннан кейін және түрмедегі әртүрлі мерзімдер арасында қайтадан турнирлік шахматшы болды және бірнеше жыл бойы Америка мен Еуропаның ең белсенді бәсекелес ойыншыларының бірі болды. Жарыстардағы ойындарды жинақтайтын деректер базасы Уайткердің 1931 жылдан 1947 жылға дейінгі 16 жылдық үзілісін көрсетеді; ол 1947 жылы Техас штатының Корпус-Кристи қаласында өткен АҚШ Ашық турнирінде ойнап қайтадан көзге түсті. Алайда, ол 1948 жылғы АҚШ чемпионатының іріктеу кезеңінен сәтті өтіп, тұңғыш рет қатысты. Финалда Уайткер Нью-Йорк штатының Саут-Фолсбург қаласында 20 ойыншының арасында 16-орынды ғана иеленді; Chessmetrics тобы бүкіл әлем бойынша тарихи шахмат шеберлерінің деңгейін ретроспективті түрде анықтайды. АҚШ математикалық статистика әдістеріне негізделген ресми ұлттық рейтинг жүйесін енгізген алғашқы елдердің бірі болды, бірақ бұл 1940-шы жылдарға дейін іске аспады. Халықаралық шахмат рейтингтерін ФИДЕ 1970 жылы енгізді, ал шахмат өнерлері үшін ресми халықаралық атақтарды ФИДЕ 1950 жылы тағайындады. Он жылдан астам күш-жігер жұмсағаннан кейін Уайткер 1965 жылы ФИДЕ-ден Халықаралық шебер атағын алды, бұл шешім оның ондаған жыл бұрынғы күшті турнирлік нәтижелеріне негізделді. Әрине, оның 1921 жылғы Атлантик-Сити және 1927 жылғы Каламазуодағы күшті қарсыластармен өткен бәсекелестік нәтижелері IM деңгейінде болды. ФИДЕ-нің әлемнің әртүрлі елдерінен шыққан тарихи шахмат чемпиондарының ұқсас жағдайларын шешу үшін көп жылдар қажет етуі жиі кездесетін жағдай емес. Өмірінің соңғы жылдарында ол USCF-де әдетте Мастер-эмеритус ретінде тіркелді, бірақ 1972 жылдың қаңтарында (ол 81 жасқа толғанда) Chess Life журналы оның рейтингін 2142 деп көрсетті. 2200 рейтингі АҚШ-тағы Ұлттық шеберлік стандартын білдіреді.

Кейінгі өмір және өлім

Өмірінің соңғы жылдары ол Volkswagen Beetle көлігімен елді аралап, Оңтүстік АҚШ-тағы жеңіске үміт болатын нашар шахмат турнирлерінде ойнады. Уитакер классикалық стильде ойнады, қара түсті кейіптермен симметриялық қорғанысқа басымдық берді; ол 1920 жылдан бастап Арон Нимзович, Александр Алекхин, Ричард Рети, Эрнст Грунфельд, Савиелли Тартаковер және Ефим Боголюбов сияқты өзінің буынының жетекші ойыншылары дамытқан гипермодернизм стилін ешқашан толық қабылдаған жоқ. Ол ойын соңында өте күшті болды.

Белгілі шахмат ойындары

Норман Уайтакер Джексон Шоуолтермен, «Уэстерн Опен», «Экселсиор 1915», «Руй Лопес», Штайниц қорғанысы кейінге шегерілген, C79, 1 0 Бұрынғы АҚШ чемпионына қарсы жарқын тактикалық шешім. Норман Уайтакер Фрэнк Маршаллға қарсы, 8-ші американдық шахмат конгресі, Атлантик-Сити 1921, Руй Лопес, Айырбас, C68, 1 0 Ерте кездерде патшайымдарды айырбастағаннан кейін Уайтакер АҚШ чемпионынан позициялық тұрғыдан басымдық алып, өзінің артықшылығын тамаша ойын соңы техникасымен пайдаланды. Давид Яновски Норман Уитакерге қарсы, 8-ші американдық шахмат конгресі, Атлантик-Сити 1921, Колле жүйесі, Харвиц қорғанысы, A40, 0 1 Бұрынғы әлем чемпионатының финалисі өзінің сүйікті екі пілдік жұбын алады, бірақ Уайтакердің нақты қорғанысы одан да күшті екенін көрсетеді. Сэмюэл Решевский Норман Уитакерге қарсы, Ұлттық шахмат федерациясы конгресі, Каламазу 1927, Королева гамбиті қабылданбады, Кембридж Спрингс қорғанысы, D52, 0 1 Жасөспірім Решевский көп тәжірибелі Уайтакерден біртіндеп жеңіледі. Айзек Кашдан Норман Уитакерге қарсы, АҚШ Ашық чемпионаты, Форт-Уорт 1951, Королева гамбиті қабылданбады, Православ қорғанысы, D60, 0 1 Кашдан орта ойында бірнеше көзге көрінбейтін қателіктер жібереді, оларды Уайтакер ептілікпен пайдаланды.

Жазбалар

365 Ausgewählte Endspiele: Eines Für Jeden Tag Im Jahr (Deutsch) 365 Таңдалған аяқталулар: Жылдың әрбір күніне біреуі (ағылшын тілінде) Норман Т. Уитакер және Гленн Э. Хартлеб, 1960, Американдық шахматта алпыс бес жыл, Норман Т. Уитакер, 1969 жылғы желтоқсан, Chess Life, 502–504 беттер.