Кіріспе

Венгрия Ұлттық Ассамблеясының орны

Венгрия Парламенті ғимараты ([[:wiktionary:Országház , ), орналасқан жеріне байланысты Будапешт Парламенті деп те аталады. Бұл Венгрияның танымал нысаны және Будапешт қаласындағы танымал туристік орын. Ол қаланың Пешт бөлігіндегі Коссут алаңында, Дунайдың шығыс жағалауында орналасқан. Оны венгр сәулетшісі Имре Штайндл нео-готикалық стильде жобалап, 1902 жылы ашқан. Венгрия Парламенті ғимаратының сәулет стиліне Вена қалалық ғимаратының готикалық стилі әсер еткен, ал купол сияқты Ренессанс элементтері Венадағы Мария вом Сиге шіркеуінен шабыттандырылған.

Тарих

Будапешт 1873 жылы Буда, Обуда және Пест қалаларының бірігуінен құрылды. Жеті жыл өткен соң, парламент жаңа, өкілді парламент ғимаратын салу туралы шешім қабылдады, бұл елдің егемендігін көрсететін болды. Ғимарат Дунай өзеніне қаратылып жоспарланды. Халықаралық конкурс өткізіліп, Имре Штайндл жеңіске жетті; ал кейін екі басқа қатысушының жоспарлары да Парламент ғимаратына қарап тұрған Этнографиялық мұражай және Венгрия Ауыл шаруашылығы министрлігі нысандары ретінде іске асырылды. Штайндлдің ұсынысының таңдалған себебінің бірі – оның неоготикалық жоспарлары Лондонның Вестминстер сарайымен үлкен ұқсастықтарға ие болды. 19 ғасырдың жетекші венгр саясаткерлері елдің жаңа парламент ғимараты Батыс Еуропаға, әсіресе Ұлыбританияға деген адалдығын көрсететінін маңызды деп санады, өйткені венгр реформаторлары Ұлыбританияны саяси үлгі ретінде қарастырды. Жеңімпаз жоба бойынша құрылыс 1885 жылы басталды, ал ғимарат елдің болжамды 1000 жылдығында 1896 жылы салтанатты түрде ашылды. Ғимараттың кілті 1902 жылы тапсырылса да, толық құрылысы 1904 жылға дейін аяқталмады. Сәулетші алдымен көзі көрмей қалды, кейін ғимарат аяқталмас бұрын қайтыс болды. Құрылысқа шамамен 100 мың адам қатысты, олар 40 миллион кірпіш, жарты миллиондан астам құнды тастар және алтын пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері заң шығару органы біржарық болды, ал бүгінде үкімет ғимараттың шағын бөлігін ғана пайдаланады, ал екінші жартысы кейде іс-шаралар өткізу үшін қолданылады. Венгрия Халық Республикасы кезінде күмбездің үстінде қызыл жұлдыз орналастырылған, бірақ 1990 жылы коммунизм құлағаннан кейін ол алынып тасталды. 1989 жылдың 23 қазанында Матьяс Сюрош Коссут Лайош алаңына қараған балкондан Венгрия Республикасын жариялады.

Ерекшеліктері

Парламент ғимараты готикалық жаңарту стилінде салынған; оның симметриялық қасбеті мен орталық күмбезі бар. Күмбез – Ренессанс стиліндегі сәулет өнерінің туындысы. Парламент ғимараты ішкі жағынан да симметриялық, ғимараттың қарама-қарсы жақтарында екі бірдей парламент залы орналасқан. Екі залдың бірі бүгінге дейін Венгрия Ұлттық Ассамблеясының сессияларын өткізу үшін, екіншісі – рәсімдерге, конференцияларға және экскурсияларға пайдаланылады. Ол ұзын және кең. Ішкі кеңістігінде 10 аула, 13 жолаушылар және жүк лифтісі, 27 қақпа, 29 баспалдақ және 691 бөлме (оның ішінде 200-ден астам кеңсе) бар. Биіктігі 96 метр болатын бұл ғимарат 2021 жылы MOL кампусы салынысқанға дейін Будапешттегі ең биік екі ғимараттың бірі еді. 96 саны елдің 1896 жылғы мыңжылдық мерекесімен және 896 жылы Венгрия Корольдығының жаулап алынуымен байланысты. Басты қасбеті Дунайға қарап тұр, бірақ ресми кіреберіс ғимараттың шығыс жағындағы алаңнан. Ішкі және сыртқы қабырғаларында барлығы 242 мүсін орналасқан. Қасбетте Венгрия билеушілерінің, Трансильвания басшыларының және танымал әскери қайраткерлердің мүсіндері бейнеленген. Терезелердің үстінде патшалар мен герцогтардың гербтері көрсетілген. Шығыс баспалдағының екі жағында екі арыстан тұр. Парламент ғимаратына кіргенде, келушілер әсем безендірілген баспалдақпен көтеріліп, төбедегі фрескаларды тамашалай алады және қабырғадағы нишада архитектор Имре Штайндлдің бюстінің қасында өтеді. Басқа мүсіндердің ішінде Арпад, I Степан және Янош Хунядидің мүсіндері бар. Ғимаратта Микса Рот жасаған боялған әйнектер мен әйнек мозаикалары орналасқан. Ғимараттың ең танымал бөліктерінің бірі – он алты қырлы орталық зал, оған іргелес үлкен залдар: Төменгі палата және Жоғарғы палата. Қазіргі Ұлттық Ассамблея бірпалаталы және Төменгі палатада отырыс өткізеді, ал Жоғарғы палата конференциялар мен кездесулер үшін қолданылады. Венгрияның гербінде бейнеленген Венгрияның қасиетті тәжі 2000 жылдан бері орталық залда қойылған. Үлкен ауданы мен егжей-тегжейлі қолөнерінің арқасында ғимарат көбінесе жөндеу жұмыстарында болады.

Қолжетімділік және көршілес

Парламентке Будапешт метросының 2-желісі және Будапешт трамвай жүйесінің 2-желісі арқылы, Коссут Лайош алаңы станциясынан жетуге болады. Ғимараттың шығыс жағында 1956 жылғы Венгрия революциясына арналған ескерткіш, сондай-ақ әсерлі Коссут ескерткіші және Франциск II Ракоцидің атқа мінген мүсіні орналасқан. Атилла Йожефтің "Дунай бойында" өлеңінде сипатталған отырған мүсіні оңтүстік газонның бір бөлігін алып жатыр. Шейіттер алаңы (Vértanúk tere) Коссут алаңына тікелей іргелес орналасқан, онда Имре Нагидің мүсіні тұрғызылған.

Пошта маркалары

Ғимарат 1917–1921 жылдары Венгрия тарапынан шығарылған 50-ден астам пошта маркасында бейнеленген, соның ішінде 1917, 1919, 1920 және 1921 жылғы маркаларда да.