Кіріспе

Венадағы сарай, Австрия

Шёнбрунн сарайы (Schloss Schönbrunn) – Габсбургтер әулетінің билеушілерінің негізгі жазғы резиденциясы, Вена қаласының Хиецинг ауданында орналасқан. «Шёнбрунн» атауы («әдемі бұлақ» деген мағынаны білдіреді) – сарай тұрғындарының су ішкен артезиан құдығынан бастау алады. 1441 бөлмелі барокко стиліндегі сарай – елдің ең маңызды сәулеттік, мәдени және тарихи ескерткіштерінің бірі. Сарай мен оның кең саябақтарының тарихы 300 жылдан астам уақытты қамтиды, ол Габсбургтер монархтарының әр кезеңіндегі өзгеріп отыратын талғамдарын, қызығушылықтарын және ұмтылыстарын көрсетеді. 1950 жылдардың ортасынан бері бұл маңызды туристік орын болып табылады.

Тарих

1569 жылы Киелі Рим императоры Максимилиан II Мейдлинг пен Хиецинг арасындағы төбешік астындағы Вена өзенінің үлкен су тасқынына ұшырайтын жазығын сатып алды. Бұрынғы иесі 1548 жылы Каттербург деп аталатын сарай салған. Император осы аумақты қоршаумен қоршап, фазандар, үйректер, еліктер мен қабан сияқты аңдарды орналастыруға бұйрық берді, осылайша ол сарайдың аң аулау және демалыс орнына айналды. Аумақтың шағын бөлек бөлігінде түркия құсы және тауыс сияқты «экзотикалық» құстар ұсталды. Балық шаруашылығына арналған тоғандар да салынды. Келесі ғасырда бұл жер аң аулау мен демалыс үшін пайдаланылды. Аң аулауды ұнататын Элеонора Гонзага көп уақытын осында өткізіп, күйеуі Фердинанд II қайтыс болғаннан кейін осы аумақты жесір резиденциясы ретінде мұраға алды. 1638–1643 жылдары ол Каттербург сарайына сарай қосты, ал 1642 жылы шот-фактурада «Шёнбрунн» атауы алғаш рет кездеседі. Шёнбрунн цитрус шатырының бастауы да Элеонора Гонзагамен байланысты болуы мүмкін. Шёнбрунн сарайы қазіргі түрінде 1740–50 жылдары император Мария Терезияның тұсында салынды және қайта жаңартылды. Франц I сарайдың сыртқы жағын неоклассикалық стильде қайта безендіруді тапсырды. Австрияның ең ұзақ билік еткен императоры Франц Иосиф Шёнбруннда дүниеге келіп, өмірінің көп бөлігін осында өткізді. Ол 1916 жылғы 21 қарашада 86 жасында осында қайтыс болды. 1918 жылғы қарашада Габсбург монархиясы құлағаннан кейін сарай жаңадан құрылған Австрия Республикасының меншігіне өтті және мұражай ретінде сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Австрияның одақтас әскерлердің басқаруында болған кезеңде (1945–55) Шёнбрунн сарайы Австрия үшін одақтастар комиссиясына британдық делегациясының кеңсесі және Венадағы шағын британдық әскери гарнизонының штабы үшін пайдаланылды. 1955 жылы Австрия Республикасы қайта құрылғаннан кейін сарай тағы да мұражайға айналды. Ол кейде маңызды шаралар үшін қолданылады, мысалы, 1961 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди мен Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущевтің кездесуі. 1992 жылдан бері сарай мен бақтарды «Шёнбрунн мәдениет және шаруашылық» компаниясы басқарады. m. b. H., толықтай Австрия Республикасының меншігіндегі жауапкершілігі шектеулі компания. Компания мемлекеттік субсидиясыз барлық сарай мүліктерін сақтау және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізеді. ЮНЕСКО 1996 жылы Шёнбрунн сарайын және оның бақтарын әлемдік мұра тізіміне енгізді, оны көрнекті барокко кешені және өнердің синтезінің (Gesamtkunstwerk) мысалы ретінде таныды.

Бау-бақшалар

Сарай мен Нептун фонтаны арасындағы мүсіндік бақ кеңістігі Ұлы Партер деп аталады. 1695 жылы Жан Трех, Андре Ле Нотрдың шәкірті, француз бағын жобалады. Кешенде сол кездегі еуропалық сарайлардың көптеген көрнекті сән-салтанаттары бар, соның ішінде Тиргарден, 1755 жылы салынған оранжерея және пальма үйі (парктің батыс бөлігіндегі онға жуық бұрынғы және кіші шыны үйлерді 1882 жылы алмастырған). Мейдлингер Вертифунг (ағылшын тілінде Meidlinger Vertiefung деп аталады) деп аталатын аймақ 19 ғасырда Габсбургтер балалары үшін ойын алаңына және жаттығу алаңына айналды. Осы кезде саябақтарды жас ханзадаларға әскери білім беру үшін пайдалану кең таралған. Осы мақсатта салынған шағын бастион қазір жоқ, бірақ баспана ретінде пайдаланылған бақша павильоны әлі де сақталған. 1927 жылы ол кафеге айналдырылды және 2013 жылдан бері Ландтманның Яузен станциясы деп аталады. Батыстың шетінде, бұрынғы арборетумға негізделген ботаникалық бақ 1828 жылы қайта ұйымдастырылды, осы жылы Ескі Пальма үйі салынды.

Глориет

Бақ осі 1775 жылдан бері Глориет құрылысымен безендірілген төбеге қарай бағытталған. Мария Тереза Глориеттің Габсбургтердің билігін және Әділ соғысты (қажеттілік тудырған соғыс, бейбітшілікке жеткізетін соғыс) даңқтап көрсету үшін салынғанын қалап, құрылысшыларға Schloss Neugebäude сарайының жартылай қиратылуынан қалған "басқаша қолданыссыз тасты" қайта пайдалануды бұйырды.

Рим қираған жерлері

Бастапқыда Карфагеннің қирауы деп аталған Рим қирауы – сәулетші Иоганн Фердинанд Гетцендорф фон Хогенберг жобалаған және 1778 жылы толығымен жаңа сәулеттік элемент ретінде тұрғызылған, әртүрлі архитектуралық ескерткіштердің жиынтығы. 18 ғасырдың ортасынан кейін Романтизм қозғалысының дамыған кезінде кең таралған көркемдік қираған үйлерге деген сұраныс, бір кездері қуатты мемлекеттердің құлдырауын және батырлардың тарихының қалдықтарын сақтауды бейнелейтін болды. Рим қирауы – бүйірлік қабырғалары бар үлкен аркамен қоршалған төртбұрышты су қоймасынан тұрады, бұл көне ғимараттың жерге астау болып құлап бара жатқандай әсер қалдырады.

Шонбрунндегі бүгінгі іс-шаралар

Шёнбрунн – Венаның ең танымал туристік орны, 2017 жылы оны 3,8 миллион адам барып көрген. 2009 жылы Шёнбрунн кешені, оның ішінде Tiergarten Schönbrunn, Palmenhaus, Wüstenhaus, Wagenburg және Шёнбрунн сарайындағы концерттер 5 миллионнан астам келушіні қабылдады. Ресми сайттан экскурсияларға билеттерді алдын ала сатып алуға болады. Экскурсиялар мен тур пакеттерінен өзге, Моцарт және оның замандастарының музыкасымен көптеген классикалық концерттерді тамаша залдарда, Оранжереяда немесе Шлосттеатрда көбірек уақыт өткізу мүмкіндігімен бірге тамашалауға болады. Жыл сайын Шёнбрунн аумағында жазғы түнгі концерт өтеді.

Шонбрунн сарайының концерттері

Шёнбрунн сарайының концерттерін Шёнбрунн сарайының оркестрі қамтамасыз етеді. 1997 жылы құрылған оркестрді 1998 жылдан бері бас опера дирижері Маэстро Гидо Манкузи басқарады. Ол Шёнбрунн сарайының концерттік сериясында Шёнбрунн камералық операсын да құрды. Венада олар әлемге әйгілі Моцарт пен Сальери арасындағы бәсекенің (1786) тарихи орнында күн сайын концерттер ұсынады. Олар әншілермен және балет бишілерімен жұмыс істеуде зор тәжірибе жинақтаған. Оркестр тұрақты түрде әлемдік гастрольдерге шығады.

Кино және теледидар өндірісі

Бақтар мен сарай көптеген фильмдер мен телешоулардың түсірілім орны болған, соның ішінде 1950 жылдардағы «Сисси» трилогиясы, София Лорен қатысқан «Скандалдың тынысы» және Бонд (Тимоти Далтон) пен Кара сарай бағы арқылы атқа шабатын «Жанды күн сәулелері» фильмі (сарай соңғы титрлерде де көрінеді). 1965 жылы «Ұлы жарыс» комедиясы осы жерде түсірілді. Жаки Чан «Құдайдың қаруы» фильміне қажетті сахналарды осы аумақта түсірді. Соңғы кезде Макс фон Тун мұрагер принц Родольф рөлінде, ал Клаус Мария Брандауер император Франц Йозеф рөлінде ойнаған «Тақ мұрагері» теледрамасы түсірілді. Австрияның «Коммисар Рекс» телесериалының бірнеше эпизоды осы жерде түсірілді. «Курошицудзи» сериалының 2-ші эпизодында: «Оның қызметшісі, Барлыққа күшті», Себастьян Михаэлис өзінің Шёнбрунн сарайындағы кештерге қонақ болғанын, Циэльмен келісімге келгенге дейін айтады, содан кейін ол жас шаһзадені билеуге үйретеді. Голландтық скрипкашы Андре Риу және Иоганн Штраус оркестрі, Opera Babes тобымен бірге 2003 жылы Еуропалық гимн «Қуанышқа ода» музыкалық шығармасының фон ретінде пайдаланды. «The Amazing Race 4» жарысының үшінші кезеңінде сарайда «Жылдам өту» (Fast Forward) тапсырмасы орындалды, онда бір команда вальс билеп жатқан жұптардың би залы арқылы шарап тостағандарымен толтырылған табақтарды алып өтуі керек болды. «The Amazing Race 23» жарысының алтыншы кезеңінде командалар бақтың лабиринті арқылы жарысып, Глориетте орналасқан «Пит-стоп» іздеуі керек болды. Диснейдің анимациялық телесериалы «Кішкентай Эйнштейндер» 2-ші маусымның «Шыныдан жасалған батиска» эпизодында Шёнбрунн сарайын көрсетті. Эпизодта 2003 жылғы Дисней/Pixar анимациялық фильмі «Немоны іздеу» негізінде апельсин түсті балық (Марлин мен Немо есімді клоун балықтары), Энди Уорхолдың суреті және Иоганн Штраус II-нің «Көк Дунай вальсі» музыкасы қолданылды, бұл 1950 жылғы Дисней анимациялық ертегісіндегі бас кейіпкер мен Шарль Перроның «Сүкірқұш» кітабына негізделген, алғаш рет 2007 жылдың қаңтарында көрсетілді.

Шенбрунн сарайының күміс монетасы

Шёнбрунн сарайы жоғары құнға ие естелік монетаның негізгі мотиві ретінде таңдалды: 2003 жылдың 8 қазанында шығарылған австриялық 10 евролық күміс монета. Монетаның бет жағында ашық алаңдағы үлкен фонтандардың бірінің фонында сарайдың фасадының орталық бөлігі бейнеленген.