Кіріспе

Браницкий сарайы (Pałac Branickich) – Польшаның Белосток қаласындағы тарихи ғимарат. Ол 18 ғасырдың бірінші жартысында бұрынғы ғимарат орнында, Польша-Литва одағының бай гетманы Ян Клеменс Браницкийдің Польша патшасы болу амбициясына лайық резиденцияға айналдырылды. Саябақтар, павильондар, мүсіндер, шаруашылық ғимараттары және басқа да құрылыстармен бірге, шіркеулер, қалалық әкімдік және монастырь бар қалалық кешен француз үлгісімен дерлік бір уақытта салынды. Осының нәтижесінде қала 18 ғасырда «Версаль де ла Польша» (Польшаның Версалі) деп, ал кейін «Версаль де ла Подлахия» (Подлахияның Версалі) деп аталды.

Тарих

Сарай поляк аристократиясының француздық ортасында өскен, Ұлы тәж ханы және өнер мен ғылымның меценаты граф Ян Клеменс Браницкий үшін салынған. Ол 1726 жылы бастағанда, бұрынғы үйді үлкен поляк ақсүйегінің сәйкес келетін салтанатты резиденциясына айналдырды, Виланув сарайына бәсекелес етіп жасады. Сонымен қатар, ол 18 ғасырда үлкен болмаған, үшбұрышты базары бар Белосток қаласының орталық бөлігін де жоспарлады. Бұл жерде орналасқан Рацковичтер отбасының бастапқы ағаштан салынған үйі 16 ғасырда Пётр Висиоловский кіші үшін екі қабатты кірпіштен тұрғызылған сарайға айналдырылды. Архитекторы – Иооб Бреффус, ол ормен және топырақ қоршауларымен готикалық жаңартылған құрылысты салды, оның ішінде баспалдаққа бейімделген мұнарасы бар. Келесі қайта құру кезінде жақынғы қосалқы ғимараттар жақсартылды, негізгі кіреберіс үстінде иондық колоннада орнатылды және құрылымның барлығы мүсіндермен әшекейленді. Сарайды одан әрі кеңейтуді Ян Клеменс Браницкий және оның әйелі Изабелла Пониатовская жүзеге асырды. 1728 жылдан бастап сарайды қайта құруға Иоганн Зигмунд Дейбел жетекшілік етті. Бастапқы (авант-кур) және құрметті аула арасындағы қоршау 1757 жылы Редлердің «Геркулес айдаһармен күреседі» және «Геркулес гидрамен күреседі» атты екі монументальді мүсінімен әшекейленді. Ішкі безендіруді Симон Чехович, Людвик Мартео, Августин Мирис, Жан Батист Пиллемент, Георг Вильгельм Неюнгерц (1738 ж.) және Антони Герлицка сияқты фреска суретшілері, сондай-ақ штукатур шеберлері Сэмюэл Контессе мен Антони Вогт жасады. Француз, ағылшын, түрік және орыс елшілері, итальяндық актрисалар келіп кетті. Польшаның үшінші бөлінісі кезінде сарай Пруссия Корольдігіне, ал 1807 жылдан кейін Ресейге қарады. 1920 жылдың жазында сарай қысқа мерзімге Польша уақытша революциялық комитетінің штаб-пәтері болды. Браницкий сарайы немістердің бомбалауынан және өрттен зардап шекті, жалпы зиян шамамен 70% құрады. Ұлттық мақтанышқа ие болып, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жаңартылды. Бүгінде сарайда Белосток медицина университеті орналасқан.

Сарайдың аумағы

Сарайдың ортасымен өтетін түзу даңғыл өзен арқылы үш аркалы көпірмен өтеді, ол терең тас бөгет қабырғаларымен шектелген, үлкен жабық тас төселген алаңға дейін созылады. Орталық бөлігінде жоғары аркалы қабаты бар екі қабаттан тұрады, ал оның орталық бөлігінде Браницкийдің елтаңбасы бейнеленген және екі қабатты шаршы күмбездері бар қанаттары орналасқан. Шатыр сызығы төменгі мансарда қабатын жасыратын итальяндық балюстрададан тұрады, ал осының бәрін биік тұрған Атластың қаһармандық мүсін тобы толықтырады. Сарайдың айналасында кең аумақ бар. Бақтың алдыңғы жағында бағаналармен көтерілген терраса орналасқан, ол француздық стильде жасалған партерді – негізгі орталық аллеямен және француз сфинкстерімен – көруге арналған тұғыр қызметін атқарады, сондай-ақ ағылшын саябағымен үйлесетін, табиғи стильде жасалған ағылшын пейзаж бағы да бар. Орталық ось қонақ павильонына дейін жалғасады. Басқа ғимараттардың ішінде Арсенал (1755), Оранжерея, итальяндық және тоскан павильондары бар.