Кіріспе

Сақтандыру полисін сатушылар мен сатып алушылар арасында делдалдық қызмет атқаратын адам немесе ұйым.

Сақтандыру брокері – клиент үшін сыйақы ала отырып, сақтандыруды сатуға, іздеуге немесе келісімдер жасауға уәкілделген делдал. Сақтандыру брокері сақтандыру агентінен өзгешелігі, брокер әдетте бірнеше сақтандыру компанияларымен келіссөздер жүргізу арқылы клиенттің мүддесін қорғайды, ал агент шарт бойынша бір немесе бірнеше нақты сақтандыру компанияларын өкілдік етеді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, әлемдегі ең ірі сақтандыру брокерлері – Marsh & McLennan, Aon plc, Willis Towers Watson, Arthur J. Gallagher және Hub International.

Австралияда

Австралияда барлық сақтандыру брокерлері 2001 жылғы Қаржылық қызметтер реформасы туралы заңға сәйкес, федералды үкіметтің Австралияның Бағалы қағаздар және инвестициялар комиссиясынан (ASIC) лицензия алуға міндетті. Австралиядағы беделді және тәжірибелі сақтандыру брокерлері, әдетте, қаржылық қызметтер саласында сертификат немесе диплом сияқты қосымша біліктіліктерге ие болады, бұл белгілі бір сала бойынша терең зерттеулерді аяқтауды талап етеді, ең көп таралғаны – жалпы сақтандыру немесе сақтандыру брокерлігі. Австралияда кәсіби тәжірибе мен адалдықтың жоғары стандарттарын сақтайтын және өз дағдылары мен білімдерін жаңартып отыратын мүшелеріне кәсіби аккредитация беретін бірнеше салалық ұйымдар бар. Екі негізгі аккредитация – Австралия және Жаңа Зеландия Сақтандыру және Қаржы Институтының (ANZIIF) «Сертификатталған сақтандыру маманы» (CIP) және Ұлттық Сақтандыру Брокерлері Ассоциациясының (NIBA) «Білікті тәжірибелі сақтандыру брокері» (QPIB) біліктіліктері. Көптеген клиенттер (әсіресе бизнес) Австралияда сақтандырушымен тікелей емес, сақтандыру брокерімен жұмыс істеуді мынадай себептермен таңдайды: «дүкенді аралап табуды» оңайлату; үлкен сақтандыру полистерін бірден емес, бөліп-бөліп төлеуге мүмкіндік беретін сыйлықақыны қаржыландыру мүмкіндігі; бірнеше сақтандырушымен тікелей жұмыс істеудің орнына, автомобиль сақтандыруынан бастап кәсіби жауапкершілік сақтандыруына дейінгі барлық полистер үшін бір брокермен жұмыс істеу; және клиент атынан сақтандырушымен тікелей байланысқан брокердің талаптарды басқаруын жеңілдету.

Канадада

Канадада сақтандыру брокерлері провинциялық және аумақтық деңгейде реттеледі. Кейбір провинцияларда, мысалы, Онтариода сақтандыру брокерлерінің лицензиялау және реттеуге жауапты өздігінен басқару органдары болады.

Ұлыбританияда

Сақтандыру брокері 1977 жылғы Сақтандыру брокерлерін (тіркеу) туралы заңда реттелетін термин ретінде пайда болды, ол өзін брокер деп таныстыратын, бірақ іс жүзінде бір немесе бірнеше артықшылықты сақтандыру компаниясының өкілі ретінде әрекет ететін фирмалардың алдын алуға бағытталған. Аталған термин 1977 жылғы заң жойылғаннан кейін заңдық анықтамаға ие емес. Жалпы сақтандыру сатуын 2005 жылғы 14 қаңтардан 2013 жылғы 31 наурызға дейін Қаржылық қызметтерді реттеу органы, ал 2013 жылғы 1 сәуірден бастап Қаржылық мінез-құлықты реттеу органы жүзеге асырды. Қазіргі таңда, Органнан уәкілеттік алған кез келген жеке тұлға немесе фирма өздерін сақтандыру брокері деп атауға құқылы. Сақтандыру брокерлігі көбінесе жалпы сақтандырумен (көлік, үй және т.б.) байланысты, бірақ кейбір брокерлер 2001 жылы жаңа ережелер енгізілгенге дейін инвестициялық және өмірлік сақтандыру брокерлік қызметтерін ұсына берді. Бұл кеңес беру және/немесе қызметтер көрсету үшін ақыны алдын ала келісуге негізделген, ашықтық режимін құрды. Осының нәтижесінде делдалдар екі топқа бөлінді: жалпы сақтандыру делдалдары/брокерлер және өмірлік сақтандыру, инвестициялар және зейнетақы саласындағы тәуелсіз қаржылық кеңесшілер. Бүгінде жалпы сақтандыру брокерлігімен көптеген уәкілеттік алған ұйымдар, соның ішінде дәстүрлі брокерлер және телефон арқылы немесе интернетте жұмыс істейтін фирмалар айналысады. Ұлыбританиялық сақтандыру брокерлері қауымдастығы – Ұлыбританиядағы брокерлерді өкілдік ететін ұйым. Оның құрамында 1800-ден астам мүше бар.

АҚШ-та

АҚШ-та сақтандыру брокерлерін әр штат жеке-жеке реттейді. Көптеген штаттарда сақтандыру сатуға, іздеуге немесе келіссөздер жүргізуге құқық бар кез келген адам сақтандыру брокерінің лицензиясын алуы тиіс, бірақ кейбір шектеулі ерекшеліктер бар. Бұл бизнес бірлестіктерін, бизнес бірлестігінің басшыларын немесе директорларын ("қосалқы лицензия алушылар" – бизнес бірлестігі осылар арқылы жұмыс істейді) және жеке қызметкерлерді қамтиды. Брокерлік лицензия алу үшін әдетте адам лицензия алдындағы курстарды оқып, емтихан тапсыруы керек. Сақтандыру брокері өтінішті (өтініш ақысымен) өтініш берушінің бизнес жүргізуді жоспарлаған штаттың сақтандыруды реттеуші органына ұсынуы керек. Ол брокердің штаттың барлық талаптарына сәйкес келе ме екенін анықтайды және әдетте өтініш берушінің сенімді және білікті екенін анықтау үшін тексеру жүргізеді. Мысалы, қылмыстық құқық бұзушылық анықталған жағдайда штат өтініш берушінің сенімсіз немесе білікті емес деп шешуі мүмкін. Кейбір штаттарда өтініш берушілерден саусақ іздерін беру талап етіледі. Лицензия алғаннан кейін сақтандыру брокері лицензиясын жаңарту кезінде міндетті білімді жаңарту курстарын оқуы керек. Мысалы, Калифорния штаты лицензияны 2 жыл сайын жаңартуды талап етеді, бұл білімді жаңарту курстарын аяқтау арқылы жүзеге асырылады. Көптеген штаттарда өзара келісім шарттары бар, олар бойынша бір штаттың брокерлері екінші штатты оңай лицензиялай алады. Федералды Грамм-Лич-Блили заңының нәтижесінде көптеген штаттар бірыңғай лицензиялау заңдарын қабылдады, ал Ұлттық сақтандыру комиссарлары қауымдастығы 47 штатты өзара тануға лайық деп санайды. Егер штат брокердің сенімсіз немесе білікті емес ететін кез келген әрекетке қатысқанын анықтаса (әдетте ескертуден және тыңдаудан кейін), ол сақтандыру брокерінің лицензиясын қайтарып алуға, тоқтата тұруға немесе жаңартудан бас тартуға құқылы. Саланы реттеудің арқасында кішігірім брокерлік фирмалар үлкендермен оңай бәсекелесе алады, ал көптеген штаттарда барлық сақтандыру брокерлеріне клиенттеріне жеңілдіктер немесе ынталандырулар ұсынуға заңмен тыйым салынған. Сақтандыру брокерлері компаниялар мен жеке тұлғаларға мүліктік және жазатайым оқиғалар (жауапкершілік) сақтандыруын, өмірлік сақтандыру мен аннуитеттерді, сондай-ақ апаттар мен денсаулықты сақтандыруды алуға көмектеседі. Мысалы, зерттеулер көрсеткендей, брокерлер шағын жұмыс берушілерге денсаулық сақтандыруды табуға көмектесуде маңызды рөл атқарады, әсіресе бәсекелестік нарықтарда. Шағын топтық комиссиялардың орташа мөлшері сыйақының 2 пайызынан 8 пайызына дейін жетеді. Брокерлер сақтандыруды алудан басқа да қызметтер көрсетеді, мысалы, тәуекелдерді бағалау, сақтандыру консультациялық қызметтері, сақтандыруға байланысты нормативтік және заңнамалық жаңартулар, талаптар бойынша көмек көрсету, қызметкерлерді тіркеуге көмектесу және жәрдемақы мәселелерін шешуге көмектесу. Алайда, кейбір штаттар брокер арқылы алынған сақтандырумен байланысы жоқ қызметтерді ұсынуды рұқсат етілмейтін жеңілдік немесе ынталандыру деп санайды. Сақтандыру брокерлерінің немқұрайлылығы клиенттерге олардың сақтандыру жамылғысының құнды емес екенін анықтағанда ауыр салдарларға әкелуі мүмкін. Бір жағдайда Near North Entertainment Insurance Services альтернативті рок тобы Third Eye Blind-ке "ойын-сауық бизнесінен" жамылғыны алып тастаған коммерциялық жалпы жауапкершілік (CGL) сақтандыру полисін ұсынды. Third Eye Blind ойын-сауық бизнесімен айналысатынын ескеріп, сот ісі бойынша сақтандырудан бас тартқаннан кейін, Калифорния апелляциялық соты жарияланған шешімінде сақтандырушының жамылғыны дұрыс емес деп бас тартқанын, сақтандырушының топты қорғау міндеті болғанын және бұл міндетті бұзғанын растаған сот шешімі брокерді топқа негізгі CGL саясатынан басқа нәрсе қажет екенін (әсіресе, қателер мен уақытша қателіктерді сақтандыру) кеңес беру міндетінен босатпайды деп шешті.

Спитцер зерттеулері

2004 жылы Нью-Йорк штатының бас прокуроры Элиот Спитцер ірі брокерлердің тендерді бұрмалау деректерін анықтады, онда брокерлер контингенттік комиссиялық келісімдер аясында жақсы тәуекелдерді беру үшін сақтандыру компанияларымен «жалған» баға ұсыныстарын келісіп берген. 2008 жылы AIG 9 штатпен келісімге отырып 125 миллион доллар төледі.

Комиссиялар мен алымдар

Көптеген штаттарда брокердің комиссиясын клиентке ашу міндетті емес, бірақ Нью-Йорк штатында 2011 жылы ашуды талап ететін ереже ("Регламент 194") қабылданды. Брокерлер немесе агенттер сұраған жағдайда өз комиссиясын жариялауға құқылы. Көптеген штаттарда агенттер комиссиясынан өзге төлем алуға құқығы жоқ, алайда Техас штаттары осы ереженің ерекшелігі болып табылады.

Брокер мен агент

Бұл толыққанды бөліну емес; сақтандыру агенті агенттік қағидасы бойынша сақтандыру компаниясының өкілі болып табылады. Агенттің басты байланысы сақтандыру алушы емес, сақтандыру компаниясымен. Керісінше, сақтандыру брокері сақтандырылғанды өкілдік етеді, әдетте сақтандыру компанияларымен шарттасқан келісімдері болмайды және сақтандыру компанияларымен бизнес айналымын жүзеге асыру үшін жалпы немесе тікелей әдістерге сенеді. Бұл брокер арқылы алынған сақтандыру келіссөздеріне (агенттен алынғанға қарағанда) елеулі пайда әкелуі мүмкін. Сақтандыру агенті немесе брокері ретінде әрекет ететін кез келген адам, сол адам жұмыс істейтін штаттың немесе юрисдикцияның лицензиясын алуға тиіс. Бұрын штаттар агенттер мен брокерлерге жеке лицензиялар бергенімен, қазір көптеген штаттар сақтандырылған немесе сақтандырушының атынан әрекет ететін тұлғаға қарамастан, бір ғана өндіруші лицензиясын береді. "Сақтандыру өндірушілері" термині сақтандыру агенттері мен брокерлерін атау үшін қолданылады.

Аралассыздық

Көптеген салалардағыдай, делдалсыз тікелей тұтынушылар сақтандырушыдан сақтандыру сатып алуға бейімділік байқалады. Дегенмен, 2012 жылдан бері жеке тұтынушыларға арналған 46 миллиард долларлық автокөлік, үй және өмірді сақтандыру нарығы сақтандыруды салыстыру сайттарының дамуымен бірге қарқынды өсті. Amazon, Walmart және Google сияқты акционерлік қоғамдар тұтынушылардың сақтандыру сатып алу әдісін әртүрлі деңгейде өзгертіп жатыр. Google 2016 жылы онлайн сақтандыру салыстыру нарығынан шығып кетті, ал Allstate компаниясы көңілі толмаған табыстан кейін Esurance онлайн брендін жабу мүмкіндігін қарастырды.