Кіріспе

Джаррахдейл – Батыс Австралиядағы Дарлинг жотасында, Перттен оңтүстік-шығысқа қарай 45 шақырым қашықтықта орналасқан шағын тарихи қала. Атауы жарах орманындағы орналасуымен байланысты. 1800-жылдардың соңында штаттың алғашқы ірі ағаш өңдеу кәсіпорны ретінде құрылған ол, жарах ағашын әлемге экспорттау арқылы Батыс Австралияның дамуына маңызды үлес қосты. 2016 жылғы халық санауы бойынша, Джаррахдейлде 1192 адам тұрды. 2001 жылдан бері тарихи ауданы мемлекеттік Ұлттық сенім қорымен бірге жеке тұрғын үйлерді және туризмге бағытталған дамуды басқарып келеді.

Құру

1830 жылдары аймақта сандал ағашы табылга́н ке́зде сандал ағашын экспорттау у́шын Король Джордж саунд жолынан (болашақтағы Албани тас жолы) Gooralong Brook бо́йынша қа́зіргі Джаррахдейлден Бунбери жолына (болашақтағы Оңту́стік-Батыс тас жолы) дейінгі жол салынды. 1830-жылдардан 1850-жылдарға де́йін Джаррахдейлдің со́лтүстік, оңту́стік және шығыс аймақтарында ақ қоныс танушылар қоныстанды. Мұнда олар көкөніс және қой өсірді, ал өсірілген бидай Джозеф Батт құрған Батт диірменінде ұнға айналдырылды. 1862 жылы Ұлы су тасқыны кезінде Оңту́стік-Батыста нөсерлі жаңбыр жауды. Джаррахдейл орналасқан Горалонг аңғарында төрт апта бойы 650 мм жаңбыр жауды. Мельбурнда орналасқан компания Джаррахты Рокингем арқылы Оңту́стік Африка, Маврикий, Жаңа Зеландия және Оңту́стік Австралияға экспорттады. Жергілікті жерге жақын қолжетімділік, тағы бір ағаш өндіруші компания – Джаррахдейл Тимбер Кой, Мундиджонг арқылы Джаррахдейлден Рокингемге ағаш тасымалдау үшін темір жол салғанда қалыптасты. Ағаш өнеркәсібінің өсуіне байланысты 1870 жылдардың ортасына қарай Джаррахдейлде мектеп, материалдық дүкен, шеберхана және кітапханамен бірге елу үй болды. Бұл үйлер Рокингем Джаррах Тимбер компаниясына тиесілі жерге салынды және жұмысшылар мен олардың отбасыларына тиесілі болды, оларға 1900 жылдардың басына дейін жалға ақы төленбеді. 1880 жылдардың ортасына қарай компанияда 180 адам жұмыс істейтін 400 адам болды. Қоғамда ағаш кесу және билер ұйымдастырылды, ал Рокингемге жұмысшылар мен олардың отбасыларына арналған саяхаттар кең таралды, алғашқысы 1879 жылдың 2 маусымында Батыс Австралия күнінде болды. 1886 жылы компания Мюррей Армс қонақ үйін ашты. Джаррахдейл алтын кендерінің табылуымен және Джаррахқа сұраныстың артуымен өсімге ұшырады. 1890 жылы Джаррахдейлден 7000 тоннадан астам Джаррах экспортталды, ол Мельбурн, Париж, Лондон және Глазгоу сияқты қалаларда пайдаланылды. Содан кейін тағы үш диірмен салынды. Алайда, бастапқы жер 1895 жылы орман өртінен жойылды және қала сол кезде бастапқы орнынан батысқа қарай қазіргі орнына көшірілді. 1897 жылдан кейін компанияның атауы Джаррахдейл Джаррах Орман және Теміржолдары ЖШҚ болып өзгертілді. 1898 жылы Джаррахдейлде 600 тұрғын болды (400 еркек және 200 әйел). 1899 жылы компанияда 300-ге жуық адам жұмыс істеді. Джаррахдейлдің өсуі кезінде Веслиан методистік шіркеуі, мектеп, түрме, аурухана, қоғамдық зал салынды. Пошта кеңсесі және Сент-Полс англикан шіркеуі 1896 жылы салынды. Компанияның иелігінде Джаррахдейлдегі барлық ғимараттар болды. 1914 жылы Механиктер институты салынды, ол бүгінде Бруно Джанатти залы деп аталады. Соғыстан кейін 1923 жылдың 10 ақпанында соғыс ескерткіші орнатылды. Ескерткіш Екінші дүниежүзілік соғысқа толықтырылды. 2022 жылы ескерткіш Алкоа, Хью Джонс, Серпентин Джаррахдейл және Федералды үкіметтен қаржыландырумен жаңартылды. Соғыстан кейін ағашқа деген сұраныс диірмендердің өнімділігін арттырды. Соғыс аяқталғаннан кейін Джаррахдейлге итальяндық отбасылар көптеп келді, олардың көпшілігі теміржол жұмысшылары ретінде жұмыс істеді. Алайда, 1920 жылдары No. 2 диірмен жойылды, Буш-Лэндинг мектебі және 1929 жылы Рим католиктері жабылды. Ұлы депрессия кезінде диірмендер жабылып, Джаррахдейлде жаппай жұмыссыздық болды. Сондай-ақ, 1929 жылдың желтоқсанында Джаррахдейл Джаррах Орман және Теміржолдары ЖШҚ концессиясының мерзімі аяқталды және компанияға үкіметтен қосымша төлемдер салынды. Депрессияның өркендеуімен Миллбрук қонақ үйі жабылып, 1936 жылы қайта ашылды, бірақ 1938 жылы тұрақты түрде жабылды. Көптеген отбасылар жұмыссыз қалғандықтан, жаңа жұмыс іздеп Джаррахдейлден кетіп қалды. Алайда, депрессия No. 2 диірменнің қайта ашылуымен жақсарды. Лагерьде 220 тұтқын болды, олар отын кесумен айналысты. 1946 жылы тұтқындардың көпшілігі Италияға қайтарылды.

ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басында

1961 жылы ашылған Серпентин бөгетінің құрылысы ескі No. 5 және 6 диірмендердің орнын, сондай-ақ 1800 жылдардың соңында Джаррахдейлдің шағын ауданы ретінде құрылған және кейіннен Джаспер көлінің су астында қалған Биг Брук елді мекенін жапты. 1997 жылдың 14 шілдесінде Джаррахдейл қалашығы Ұлттық мұралар тізіміне енгізілді, бұл Батыс Австралияда осылай классификацияланған жетінші елді мекен болды. Серпентин-Жаррахдейл округі бұрынғы диірмендер мен 1930 жылдары салынған, әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған соңғы диірмені қамтитын Джаррахдейл мұралық паркін қайта жаңарту жобасын бастады. Бұл диірмен қаладан өтетін Горалонг өзенінің жанында орналасқан және Heritage Sawmillers деп аталады – шағын өндіріс кәсіпорны. Wesfarmers/Sotico компанияларымен келіссөздер жүргізілгеннен кейін округ тұрғын үйлер салу үшін бір бөлік жерді сатып алды, ал 2001 жылы бүкіл тарихи аудан Австралияның Ұлттық мұрасын қорғау қорына (WA) сыйға тартылды, оның ішінде жабық ағаш пилорамасының орны да бар. 2008 жылы Санкт-Полс Англикан шіркеуі қазіргі орнына көшірілді. Бұрын Джаррахдейлді қоршаған жарах ормандарында көптеген ағаш өңдеу диірмендері болған, олардың кейбіреулері 1957-61 жылдары Серпентин бөгеті салынғанда суға батқан. Теміржол жолдары мен тіліктері бұрынғы дамудың белгілері. "1900 жылдарға қарай Джаррахдейлде шамамен 1200 адам тұрды, ал тағы 800-і айналасындағы орманды жерлерде және шалғайдағы елді мекендерде орналасқан." 1925 жылдан 1927 жылға дейін, ағаш кесушілер мен олардың отбасыларын орман арқылы жылжытуға және бір жұмыс лагерінен екіншісіне ормандық пойызбен оңай тасымалдауға мүмкіндік беретін теміржол вагондарына орнатылған ғимаратта көшпелі мектеп ашылды.