Кіріспе
Тікі кружкасы – тікі барлары мен тропикалық тақырыптағы мейрамханаларда пайда болған үлкен керамикалық коктейльге арналған ыдыс. "Тікі кружкасы" термині – әртүрлі өлшемдегі, көбінесе тұтқасы жоқ скульптуралық сусын ыдыстарын білдіретін жалпы атау. Олар көбінесе Полинезия, тропикалық, теңіз және ретро стильдерін бейнелейді, ал терминнің жалпы қолданылуына байланысты, әрқашан тікіге ұқсамайды. Мұндай ыдыстарға құйылған сусын әдетте жеміс, сәндік шатырлар мен араластырғыштармен безендіріледі. Тікі кружкаларын көбінесе тікі барлары мен мейрамханаларынан тыс жерде қолданбайды, бірақ кейбіреулер оларды китч өнерінің үлгісі ретінде жинайды.
A tiki mug is a large ceramic cocktail drinking vessel that originated in tiki bars and tropical themed restaurants. The term "tiki mug" is a blanket term for the sculptural drinkware even though they vary in size and most do not contain handles. They typically depict Polynesian, mock Polynesian, tropical, nautical, or retro themes, and as the term is used generically do not always emulate a tiki. When used to serve drinks they are frequently garnished with fruit or decorative drink umbrellas and swizzle sticks. Outside of tiki enthusiasts, the mugs are not commonly seen in use beyond tiki bars and restaurants, but some collect them as examples of kitsch.
Тарих
Көптеген адамдар АҚШ-тың ең алғашқы "тики кружкалары" деп санайтындар – бас сүйек пішіндес немесе қарапайым қыш ыдыс сияқты керамикалық бұйымдар болды. Тики мүсінін еліктеуге арналған кружкалар, кейбіреулер "шынайы" тики кружкасы деп санайтын, 1950 жылдардың соңына дейін АҚШ-қа келген жоқ. Бұл алғашқы АҚШ-тағы тики кружкаларының және кейінгі АҚШ-тағы тики мотивтері бар үстел ыдыстарының аз танымал алдыңғы үлгісі (және мүмкін шабыт көзі) – Crown Lynn компаниясы жасаған Жаңа Зеландиядан шыққан орта ғасырлық заманауи керамикалық ыдыстар. Гарри Харгривс жасаған Wharetana Ware маори дизайнын, соның ішінде тикилерді, заманауи стильде бейімдеді және тики күлтұқалары мен тұздық-бұрыштық сияқты бұйымдармен бірге "Руру және Вэку" деп аталатын тики кружкасын қамтыды. Бұл кружка 1949 жылы жасалған, бұл оны әлемдегі ең көне тики кружкасы етеді. Тикидің "әкесі" Донн Бич бастапқыда сусындарын керамикалық ыдыстарда ұсынбаған. Оның мейрамханасынан күні көрсетілмеген мәзірде "Дон Бичкомбердің таңдаулы отызы" деп жазылған және "Бұл сувенирлік мәзір елу центтен сатылады" делінген. Мәзірдегі отыз сусын әртүрлі пішіндер мен көлемдерде көрсетілген, бірақ олардың көп бөлігі шыныдан жасалған және ешқайсысында тики бейнеленбеген. Пішіндерін есепке алмағанда, ыдыстардың ең ерекше жақтары Пи Йи және кокос ромы коктейльдерін ұсынатындар үшін болды, олар тиісінше нәресте ананастар мен жасыл кокостардың ішінен ойылып жасалған. 1947 жылғы Trader Vic-тің бармендер нұсқаулығында белгілі бір сусындармен қолданылатын бар құралдарының екі беттік суреттері бар. Онда 30 түрлі ыдыс-аяқ көрсетілген, және Бичтің мәзіріне қарағанда, олардың көп бөлігі шыныдан жасалған. Бірақ төрт кружка керамикалық: қызыл майлы ром мен кофе грог үшін керамикалық бас сүйек кружкасы, және шаян тостаған, кава тостаған және биік тұман кескіш кружкасы – олардың барлығы аралдық жергілікті әйелдердің суреттерімен безенілген. Керамикалық кружкалардың қолданылуы кеңейе бастағанда, олардың көпшілігі қарапайым керамикалық кокос қабықтары немесе шағын ром бөшкелері сияқты қарапайым болды, бірақ кружкалар стильдік тұрғыдан байыды және кейбіреулері оларға қызмет көрсеткен тики бардың атын алды. Пасха аралының мүсіндері (моаи) пішіндес кружкалар ең көп таралғандарының бірі, олардың танымалдылығы Тор Хейердалдың 1947 жылғы Кон-Тики экспедициясы мен 1957 жылғы Аку Аку романының арқасында артты. Стивен Крейн "шынайы тики" мүсіндерін оңтүстік теңіздерден шабыт алған мейрамханалардың маңызды дизайн элементіне айналдырған. Тики пішіндес алғашқы кружканы кім жасады және ол қандай болды деген мәселе жиі талқыланады және әлі шешілмеген. Кейбір тики кружкалары нақты тики мүсіндерінің дәл көшірмесі болуы үшін жасалса, мұндай тикилер полинезиялық болған-болмағанына қарамастан, көптеген кружкалар американдық тұтынушыларға тики бейнесін ұсынуға арналған эстетикалық бағалаулар болды, олар айырмашылықты білмейтін. Азиялық тақырыптағы кружкалар да танымал болды, олар Karate Punch немесе Sumo Flip сияқты сусындардың атауларын бейнелейді. Кейбір кружкалар оларға қызмет етілген сусындармен бірдей атауға ие болды және керісінше (мысалы, Suffering Bastard, шаян тостаған және Фу Манчу). 1960 жылдары Holland Mold Inc. сияқты керамикалық қолөнер нарығы хоббистерге үйде жасау және жекешелендіру үшін тики кружкаларының қалыптарын шығарды. Кәсіби өндірушілер немесе хоббистер жасаған винтажды кружкалар 1980 және 1990 жылдары қоқыс дүкендерінің сөрелерінде көптеп кездесетін, бірақ тикинің гүлдену кезеңіне деген қызығушылықты қайта жаңғыртуға ықпал еткендер үшін ізделіс нысанына айналды. Мұндай тарихи кружкалар алғаш рет 2003 жылы Дьюк Картердің жеке басылым кітабында жүйелі түрде каталогталды, ол тики мәдениетінің қайта жандануына үлкен үлес қосты. Кейбір тики кружкалары өте құнды болды, мысалы, 2019 жылы Parksmith Fertility Goddess Decanter кружкасының құны 5000 доллардан асты.
Өлшемі
Кейбір тостағандар өте үлкен болса да, бірге ішуге арналған сусындар үшін одан да үлкен ыдыстар керек. Скорпион ыдысы (көбінесе кава ыдысы немесе тарантул ыдысы деп те аталады) – сабан арқылы бірлесіп ішуге арналған, үлкен керамикалық ыдыс. Оның бір түрі – жалыстап тұратын жанартау ыдысы, оның көтеріңкі кратерлік ойысы бар. Бұл ойыс әдетте 151 немесе 160 градус күшті роммен толтырылып, сақтықпен отқа қойылады. Үлкен қабықтар немесе олардың керамикалық нұсқалары Chin Tiki Special сияқты бірлесіп ішуге арналған сусындар үшін де қолданылады. Мырза Бали Хай тостағанына екі ойығы бар қақпақ қоса беріледі, ол бірнеше сабан салуға және бөлісуге ыңғайлы.
Өндірушілер
Әуесқойлар мен керамика шеберлері осы тостақандарды шағын көлемде үйде жасауды жалғастырғанмен, ірі өндірушілер мейрамханалар мен барлардың жарнамалық сувенирлерін жаппай өндірді. Екі ірі өндіруші – "Hawaii Orchids" және "Otagriri Mercantile Company" (OMC) болды. Басқа кіші өндірушілердің ішінде Дага және Вествуд компаниялары бар, олардың көпшілігі Жапонияда немесе Тайваньда жасалған. Кейбіреулерінде өндірушінің таңбасы немесе қалып номері болса, көптегені бәсекелестерден ұрланған, таңбасы жоқ дизайн болды. Кейбір ескі, көшірме тостақандардың сапасы нашар болды, ал кейбіреулері түпнұсқасымен бірдей сапалы еді. Бір өндіруші бірдей тостақанды екі түрлі компания атымен сатқан болуы мүмкін деген болжам бар. 1990 жылдардағы және 2008 жылдан бастап болған "тики қайта жаңғыруы" тарихи стильдегі тостақандардың жаңа өндірісін, сондай-ақ шынылау және басқа да керамикалық технологиялардың жетістіктеріне байланысты дәстүрлі тики барларында сәйкес келмейтін нұсқаларын да қамтыды. Типичный тики тостақандары тики-барлар деп есептелетін орындардан тыс жерлерде жарнама құралы ретінде жасала бастады. Мысалы, "Tiki Bar TV" подкасты үшін тостақан, сондай-ақ "Жұлдызды соғыстар" тақырыбындағы тостақандар жиынтығы жасалды.
ХХІ ғасырдағы өзгерістер
Дәстүрлі тики тостағандарының негізгі полинезиялық және теңіздік тақырыптары сақталғанымен, жаңа тики тостағандары "Hawaii Orchids" және OMC қолданған стандартты үлгіден едәуір алшақтауда. Дон Хо, Джефф "Бичбам" Берри, Маргарет Тэтчер, Свен Кирстен, Донн Бичкомбер және Магнум П. И. сияқты нақты адамдар мен кейіпкерлерді бейнелейтін тостағандар жасала бастады. Тикидің зомби және "Мәйітті қайта тірілту" сияқты сусындармен байланысы, сондай-ақ ертедегі бас сүйек пішіндес және қысқартылған бас тостағандарының пайдалануы, "қорқынышты" тақырыбындағы тостағандарды жасауға түрткіс болды. Сол сияқты, тикидің "Атомдық коктейльдер" мен "Тест-пилот", "Астронавт" және "Ғарыш инесі" сияқты сусындармен байланысы, әрі қарай зымыран кемелері мен "Трон Бичкомбер" аталған ерте ғылыми фантастикалық роботтар пішіндес тостағандарға алып келді. Тики мәдениетінің элементтері кеңінен танылған сайын, кез келген ерекше стильдегі керамикалық тостаған "тики" тостаған деп аталды, бұл тазалықты сақтаушылардың наразылығын тудырды.