Ирандық Әміршаһ Шәриәтмәдари: Өмір және көзқарастары
Mohammad Kazem Shariatmadari
Ирандық аятталлаһ Шәриәтмәдәри (1906-1986) – Хомейниге қарсы шыққан, дін басыларын саясаттан алшақтатуды жақтаған белгілі дін ғалымы. Ислам, дін, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Иранның Бас аятолласы (1906-1986)
Iranian Grand Ayatollah (1906 1986)
Сәйіт Мұхаммед Қазем Шариатмадари (محمد کاظم شریعتمداری), сондай-ақ Шариат Мадари деп те жазылады (5 қаңтар 1906 – 3 сәуір 1986), – Иранның Бас аятолласы. Ол дін қызметкерлерін үкіметтік лауазымдардан алыс ұстаудың шииттердің дәстүрлі тәжірибасын қолдады және Жоғарғы көшбасшы Рухолла Хомейниді сынады, Тегерандағы АҚШ елшілігіндегі дипломаттарды кепілге алуды айыптады. Шариатмадари өлтірулерді айыптап, аятолла Хомейнидің қайтарылуын талап етті.
Sayyid Mohammad Kazem Shariatmadari (محمد کاظم شریعتمداری), also spelled Shariat Madari (5 January 1906 – 3 April 1986), was an Iranian Grand Ayatollah. He favoured the traditional Shiite practice of keeping clerics away from governmental positions and was a critic of Supreme Leader Ruhollah Khomeini, denouncing the taking hostage of diplomats at the US embassy in Tehran. Shariatmadari condemned the killings and called for the return of Ayatollah Khomeini.
Саяси ұстанымдар
Шариатмадари Хомейнидің «Заңгерлердің басшылығы» (Вилаят әл-факих) тұжырымдамасын түсіндіруіне қарсы болды, оған сәйкес дін қызметкерлері егер қазіргі үкімет халықтың мүддесіне қарсы келеді деп тапса, саяси басшылықты өз қолына алуға құқылы. Хомейниден өзгеше, Шариатмадари дәстүрлі он екі имамдық шиит көзқарасын ұстанды, онда дінбасылар қоғамға қызмет етуі және саясаттан алшақтауы керек. Сонымен қатар, Шариатмадари ешқандай үкімет жүйесін, қаншалықты моральдық тұрғыдан дұрыс болса да, халыққа күштеп таңуға болмайды деп сенді. Оның пікірінше, халық еркін түрде үкіметті сайлауға құқылы. Ол халықтың өз істерін өзі басқаратын демократиялық үкімет, «Заңгерлердің басшылығы» тұжырымдамасының дұрыс түсіндірілуімен толық үйлесімді деп есептеді. Революцияға дейін Шариатмадари 1906 жылғы Иран Конституциясында бекітілген конституциялық монархия жүйесіне оралуды қалаған. Ол сондай-ақ Ирандағы Оңтүстік Әзірбайжан ұлттық қозғалысының жетекшісі болды және Иран құрамында Оңтүстік Әзірбайжанның автономиясын немесе тәуелсіздігін қолдады, егер мұндай мүмкіндік туса. Ол қан төгілуді болдырмау үшін бейбіт митингтерді ұйымдастыруға шақырып, ынталандырды. Мұндай жүйеде шахтың билігі шектеулі болды және елді басқару парламенттік жүйе арқылы халықтың қолында болды. Алайда, Иранның сол кездегі шахы Мұхаммед Реза Пахлави және оның жақтастары Шариатмадари сияқты дін қызметкерлерінің бейбітшілігін әлсіздік белгісі деп қарады. Шах үкіметі революциялық наразылықтарды тоқтату мақсатымен Мухаррам айындағы еске алу шараларына тыйым салды. Халыққа және дін қызметкерлеріне қатысты қатаң шаралар қолданылып, көптеген адамдар өлтіріліп, тұтқындалғаннан кейін Шариатмадари шах үкіметін сынап, оны исламдық емес деп жариялады, бұл революцияға ишаратай тікелей қолдау болды, соның нәтижесінде Иранда демократия орнатылатынына үміттенді. 1979 жылдың 26 қарашасында Шариатмадари Тегерандағы АҚШ елшілігін басып алуды айыптады. Бұл жағдай қартайған аятолланы ұлттық телеарнаға шығып, екі он жыл бұрын өлімнен құтқарған адамынан кешірім сұрап, мойындау жасауға мәжбүр етті. Оның мұжтахид мәртебесіне байланысты, үкімет оны ашық түрде өлім жазасына кесе алмайтын еді. Оның Ислам зерттеулері мен басылымдар орталығы жабылды және ол 1986 жылы қайтыс болғанға дейін үй қамауында өмір сүрді. Ол Құм қаласындағы зиратта қарапайым қабірге жерленді. Оның жаназасына дін қызметкерлерінің қатысуына тыйым салынды, бұл Иран революциясының маңызды тұлғаларының бірі, Ұлы аятолла Хосейн Әли Монтазеридің наразылығын тудырды.
Shariatmadari was at odds with Khomeini's interpretation of the concept of the "Leadership of Jurists" (Wilayat al faqih), according to which clerics may assume political leadership if the current government is found to rule against the interests of the public. Contrary to Khomeini, Shariatmadari adhered to the traditional Twelver Shiite view, according to which the clergy ought to serve society and remain aloof from politics. Furthermore, Shariatmadari strongly believed that no system of government can be coerced upon a people, no matter how morally correct it may be. Instead, people need to be able to freely elect a government. He believed a democratic government where the people administer their own affairs is perfectly compatible with the correct interpretation of the Leadership of the Jurists. Before the revolution, Shariatmadari wanted a return to the system of constitutional monarchy that was enacted in the Iranian Constitution of 1906. He also was the leader of South Azerbaijan national movement in Iran and supported the idea of South Azerbaijan Autonomy within Iran or independence, if is it impossible to acchieve. He encouraged peaceful demonstrations to avoid bloodshed. According to such a system, the Shah's power was limited and the ruling of the country was mostly in the hands of the people through a parliamentary system. Mohammad Reza Pahlavi, the then Shah of Iran, and his allies, however, took the pacifism of clerics such as Shariatmadari as a sign of weakness. The Shah's government declared a ban on Muharram commemorations hoping to stop revolutionary protests. After a series of severe crack downs on the people and the clerics and the killing and arrest of many, Shariatmadari criticized the Shah's government and declared it non Islamic, tacitly giving support to the revolution hoping that a democracy would be established in Iran. On 26 November 1979, Shariatmadari denounced the occupation of the US embassy in Tehran. All this forced the aging Ayatollah to go on national television and read out a confession and ask forgiveness from the man he had saved from death two decades ago. Because of his position as a mujtahid, the government could not publicly execute him. His Centre for Islamic Study and Publications was closed and he remained under house arrest until his death in 1986. He is buried in a simple grave in a cemetery in Qom. Clerics were prevented from attending his funeral prayer, drawing criticisms from Grand Ayatollah Hossein Ali Montazeri, one of the lead players in the Iranian revolution.