Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусь саясаткері және демократияны қолдайтын белсенді Зианон Станислававич Пазняк (24 сәуір 1944 жылы туған) – беларусь ұлтшыл саясаткер, Беларусь халық фронтының негізін қалаушылардың бірі және Консервативті христиан партиясы – БХФ-ның жетекшісі. 1994 жылғы сайлауда ол Беларусь президентіне үміткер ретінде Беларусь халық фронтынан ұсынылған. Зианон Пазняк 1996 жылдан бері АҚШ-та тұрып жатыр.
Belarusian politician and pro democracy activist
Zianon Stanislavavič Pazniak (, born 24 April 1944) is a Belarusian nationalist politician, one of the founders of the Belarusian Popular Front and leader of the Conservative Christian Party – BPF. He was the Belarusian Popular Front nominee for President of Belarus in the 1994 election. Zianon Pazniak has lived in the United States since 1996.
Өмірбаян
Зианон Пазняк Барановичи облысындағы Суботники ауылында (қазіргі Гродно облысы) дүниеге келген. 1967 жылы Белоруссияның театр және өнер мемлекеттік институтын бітіріп, 1972 жылы Этнография, өнер және фольклор институтында аспирантураны аяқтады. Университет оқуын аяқтағаннан кейін Пазняк өнер зерттеушісі болып жұмыс істеді. 1974 жылы Кеңес саяси-әкімшілік репрессиялары толқынынан кейін, Өнер институтындағы жұмысын жоғалтқаннан соң, Пазняк Белоруссия Ғылым академиясының Тарих институтының археологиялық бөлімінде археолог болып жұмыс істеді. Оның мамандануы – Беларусьтегі Кейінгі орта ғасырлар. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес әкімшілігінің салдарынан қатты зардап шеккен Минск қаласының тарихи орталығының қалған бөлігін сақтауға белсенді түрде қатысты. 1981 жылы Пазняк театр тарихы бойынша докторлық диссертациясын сәтті қорғады. 1988 жылы Зианон Пазняк Минск маңындағы Курапаты орман-тоғайында НКВД жасаған жаппай атулар туралы зерттеулерін жариялады. Сол кезде ол Белоруссияның азаттық және тәуелсіздік үшін күресіп жатқан ұлттық қозғалысының жетекшісіне айналды. 1988 жылы Василь Быковпен бірге Белоруссия Халық фронты мен Белоруссиялық мартирологтың құрылуына қатысты. 1990 жылдың мамырынан 1996 жылдың қаңтарына дейін Пазняк Белоруссия парламентінің депутаты болды. Парламент депутаты ретінде ол БХФ фракциясының басшысы болды. 1994 жылы ол 1994 жылғы сайлауға Белоруссия Халық фронтының кандидаттығымен түсті, нәтижесінде дауыстардың 13,1 пайызын алды. Пазняк кандидатурасын танымал белорус жазушысы Василь Быков және белорус ғылыми қауымдастығының бірқатар өкілдері қолдады. 1996 жылы Зианон Пазняк Белоруссия президенті Александр Лукашенконың күштерінен тұтқындалу қаупінен қорқа, Белоруссиядан қашып кетті. Ол АҚШ-та саяси пана алды. 1997 жылдың 19 маусымында Белоруссия прокуратурасы Пазнякқа қарсы қылмыстық іс қозғап, оны орыс халқына қарсы этникалық зұлымдыққа ұлтау жасауда айыптады. Эмиграциядан кейін Зианон Пазняк ХДП БХФ (БХФ-ның Христиан консервативтік партиясы) басшылығын әлі де жүргізіп келеді. 2006 жылғы президенттік сайлауға қатысуға жасаған әрекеті, оның кандидатурасын қолдау үшін жиналған қолдарды тапсырудан бас тартқаннан кейін сәтсіз аяқталды. Пазняк пен Консервативтік Христиан партиясы – БХФ 2006 жылғы сайлауда Александр Милинкевич басқаратын оппозициялық коалицияға қосылудан бас тартты. Ол Еуропалық сана және коммунизм туралы Прага декларациясына қол қойғандардың бірі. 2018 жылы Пазняк Белоруссия Демократиялық Республикасының 100 жылдық мерекелік медалін Белоруссия Демократиялық Республикасының эмиграциядағы Радасынан алды. 2020 жылдың жазында Пазняк «Еркін Беларусь» қауымдастығын құрды, ол өз мәлімдемесінде «беларусь ұлтын, Беларусь Республикасын және әлемдегі белорустарды қорғау, дамыту және өкілдік етуді мақсат етеді» делінген. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде Пазняк Кастусь Калиновский полкін қолдауға шақырды. 2023 жылдың қаңтарында Бахмут шайқасы кезінде ол Кастусь Калиновский полкінің белорус жауынгерлерін майдан желісінде кездестірді.
Zianon Pazniak was born in the village of Subotniki in Baranavichy Region (present day Grodno Region). He graduated from the Belarusian State Institute of Theatre and Arts in 1967 and completed his postgraduate studies at the Institute of Ethnography, Art and Folklore in 1972. Upon completion of his university studies, Pazniak worked as an arts researcher. After a wave of Soviet political administrative repressions in 1974 resulting in the loss of his work at the Arts Institute, Pazniak worked as an archaeologist at the Archaeological Division of the History Institute of the Belarusian Science Academy. His specialisation was the Late Middle Ages in Belarus. He was heavily involved in efforts to preserve the remaining section of the historic centre of Minsk, which was considerably damaged by the redevelopment efforts undertaken by the Soviet administration after the end of the Second World War. In 1981 Pazniak successfully defended a doctoral dissertation on the history of the theatre. In 1988, Zianon Pazniak made public his researches of NKVD mass executions in the forest of Kurapaty near Minsk. At that time, he became a leader of the Belarusian national movement for freedom and independence. In 1988, along with Vasil Bykaŭ, he was one of the founders of the Belarusian Popular Front and the Belarusian Martyrologue. From May 1990 until January 1996, Pazniak was a deputy of the Belarusian parliament. As parliamentary deputy, he was the leader of the fraction of the BPF. In 1994, he participated in the 1994 election as the Belarusian Popular Front nominee, gaining 13.1 percent of the vote. Pazniak’s candidacy was supported by the famous Belarusian writer Vasil Bykaŭ and a number of representatives of the Belarusian scientific community. In 1996, Zianon Pazniak fled Belarus, citing a potential arrest by the forces of the Belarusian president Aliaksandar Lukashenka. He was granted political asylum in the United States. On June 19, 1997, Belarus's prosecutor's office opened a criminal case against Pazniak accusing him of incitement to ethnic hatred against Russian people. Following emigration, Zianon Pazniak is still active in leading the CCP BPF (Christian Conservative Party of the BPF). His endeavour to participate in the presidential elections of 2006 was set back when he refused to forward the requisite number of signatures gathered for his candidacy. Pazniak and the Conservative Christian Party – BPF refused to join elections in the oppositional coalition led by Aliaksandar Milinkevich in 2006 election. He is a founding signatory of the Prague Declaration on European Conscience and Communism. In 2018, Pazniak received the Belarusian Democratic Republic 100th Jubilee Medal from the Rada of the Belarusian Democratic Republic in Exile. In the summer of 2020, Pazniak founded the association "Free Belarus", which, according to its own statements, "advocates the protection, development and representation of the Belarusian nation, the Republic of Belarus and Belarusians around the world". During the Russian invasion of Ukraine in 2022 Pazniak called to support the Kastuś Kalinoŭski Regiment. In January 2023, during the Battle of Bakhmut, he visited the Belarusian fighters of the Kastuś Kalinoŭski Regiment on the front line.
Отбасы
Зианон Пазняктің әкесі Ян Пазняк (1887 (1895 ?) – 1939 ?), белорусь баспагері, редакторы, публицист және саясаткер болған. Ян Пазняк белорусь христиандық білім беру қозғалысының қызметіне қатысып, 1917 жылдың мамыр айында Петроградта құрылған Христиан-демократиялық одақтың мүшесі болды. Ян Пазняк «Беларус», «Беларусская крыница» (ағылш. Belarusian Spring), «Христианская думка» (ағылш. Christian Thought) және «Раніца» (ағылш. Morning) сияқты бірнеше газеттер мен журналдар шығарды. 1939 жылдың қыркүйек-қазан айларында ол НКВД-мен тұтқындалып, Вильнядан шығарылды. Бір дерек бойынша, Ян Пазняк 1941 жылдың маусымына дейін Маладзечнаға жақын Старая Вилейка түрмесінде ұсталды. Оның қайтыс болуының жағдайы мен күні әлі белгісіз. Оның ұлы Станислав Янавич Пазняк (1922 – 1944). Станислав Пазняк 1944 жылдың жазында Қызыл Армияға шақырылып, 1944 жылдың желтоқсанында совет-неміс майданында қаза тапты. Оның анасы Ханна Яучимаўна Пазняк (1922 – 2012) болды. Ол өмірінің көп бөлігін Суботникте өткізді. 2012 жылдың сәуір айында қайтыс болғанда Пазняк биліктен қуғынға ұшырады деп қорқып, жерлеу рәсіміне қатыспады. Оның әйелі Халина Пазняк (Ващанка). Ол Минск қалалық кеңесінің депутаты болды. Олар 1995 жылдан бері үйленген. Ол Варшавада тұрады. Оның келін қызы Надежда.
Zianon Pazniak's grandfather was Jan Pazniak (1887 (1895 ?) – 1939 ? ), a Belarusian publisher, editor, publicist and politician. Jan Pazniak took part in the activity of the Belarusian Christian educational movement and was a member of the Christian Democratic Union since its founding in May 1917 in Petrograd. Jan Pazniak published several newspapers and magazines as “Biełarus”, “Biełaruskaja krynica” (English: Belarusian Spring), “Chryścijanskaja Dumka” (English: Christian Thought) and “Ranica” (English: Morning). In September–October 1939, he was arrested by the NKVD and taken out of Vilna. According to one version, Jan Pazniak was held in prison in Staraja Vilejka not far from Maladziechna until June 1941. The circumstances and date of his death are still unknown. His father was Stanisłaŭ Janavič Pazniak (1922 1944). Stanisłaŭ Pazniak was recruited into the Red Army in the summer of 1944 and died on the Soviet German front in December 1944. His mother was Hanna Jaŭchimaŭna Pazniak (1922 2012). She lived in Subotniki almost all her life. When she died in April 2012, Pazniak didn't come to the funeral, fearing persecution by the authorities. His wife is Halina Pazniak (Vaščanka). She was a deputy of the Minsk City Council. They have been married since 1995. She lives in Warsaw. His step daughter is Nadzieja.