Теопантекуани́тлан – Мексикадағы ежелгі қазбалар орны. Гуэрреро штатындағы ерте мәдениеттің дамуы, Ольмек цивилизациясымен байланысы зерттелді. Археологиялық жаңалық!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колумбияға дейінгі ескерткіш
Pre Columbian site
Теопантекуанитлан – Мексиканың Герреро штатындағы археологиялық орын. Бұл аймақ үшін күрделі қоғамның күтпеген ерте дамуын көрсетеді. Ескерткіш ертеден ортаға дейінгі қалыптасу кезеңдеріне жатады, археологиялық деректер Теопантекуанитлан мен Мексика шығанағы жағалауындағы Ольмек өркениетінің орталығы арасында белгілі бір байланыс болғанын көрсетеді. 1980-ші жылдардың басында Теопантекуанитланның табылуына дейін, аймақтың қалыптасу кезеңіндегі әлеуметтік-мәдени дамуы мен ұйымдасуы туралы көп мәлімет болмады.
Teopantecuanitlan is an archaeological site in the Mexican state of Guerrero that represents an unexpectedly early development of complex society for the region. The site dates to the Early to Middle Formative Periods, with the archaeological evidence indicating that some kind of connection existed between Teopantecuanitlan and the Olmec heartland of the Gulf Coast. Prior to the discovery of Teopantecuanitlan in the early 1980s, little was known about the region's sociocultural development and organization during the Formative period.
Орналасқан жері
Теопантекуанитлан Герреро штатында, Копаллио қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын ауыл – Тлалкозотитлан. Ол Амакузак және Балсас өзендерінің қосылған жерінде, ал Амакузак өзені Мескала өзеніне құятын жерден бес миль (8 шақырым) қашықтықта жатыр. Бұл сауда және саяхат үшін ыңғайлы жағдай жасады. Теопантекуанитланның ауданы шамамен 1,6 – 2 км² (500 акр) құрайды және ол 200 метрлік тік төбесінің етегінде орналасқан. Теопантекуанитлан Октотитлан, Жукстлахуака, Ксочипала, Зумпанго-дель-Рио және Чильпансингоны қамтитын аймақтың орталығы болды.
Teopantecuanitlan is located in the state of Guerrero, about 20 km in the southwesterly direction from the town of Copalillo. The nearest village is Tlalcozotitlan. It is situated at the convergence of the Amacuzac and Balsas rivers, and five miles (8 km) from where the Amacuzac flows into the Mezcala River, providing an environment for trade and travel. Teopantecuanitlan occupies some 1.6 to 2 km2 (500 acres), and is situated at the foot of a sharp hill which rises 200 m above the site. Teopantecuanitlan was a center for a region that included Oxtotitlán, Juxtlahuaca, Xochipala, Zumpango del Río, and Chilpancingo.
Өнер және сәулет
Теопантекуанитлан қаласы б.з. дейінгі 1400-500 жылдар аралығында қоныстанған, бұл кезең әдетте төрт фазаға бөлінеді. Халық саны мен күрделілігі б.з. дейінгі 1000-800 жылдар аралығындағы II фазада ең жоғары деңгейге жеткен. Қоныстың көп бөлігі ортақ аула немесе алаңның төңірегінде орналасқан төрт құрылыстан тұратын тұрғын үй кешендерінен құралған. Құрылыстардың өзі тас негізге салынған, тез тозатын материалдардан жасалған. Импортталған қабықша және обсидиан бұйымдары, сондай-ақ ольмектердің ықпалымен жасалған керамикалық өнімдер тұрғын үй топтарымен байланысты және олардың ішінде табылған. Бұл артефакттар Теопантекуанитлан қауымының Мексика шығанағы мен Орталық Мексиканың таулы аймақтарын байланыстыратын аймақаралық сауда желісінің бір бөлігі болғанын көрсетеді. Теопантекуанитлан аймағында мезкала мәдениетіне тән артефакттар анықталды. Батып жатқан алаңның солтүстігінде саз мүсіндер табылды. Бұл - қазба жұмыстары жүргізілген жердегі ең көне мүсіндер. Олардың арасында б.з. дейінгі 1200-1100 жылдарға жатқызылатын Чиапас штатындағы Охо-де-Агуа ескерткіштерімен ұқсастықтар бар.
Teopantecuanitlan was occupied from 1400 to 500 BCE, a period which is generally divided into four phases, peaking in population and complexity during Phase II, between 1000 and 800 BCE. The site's settlement largely consisted of residential compounds characterized by four structures arranged around a shared courtyard or plaza. The structures themselves were made of perishable materials built over stone basal foundations. Imported shell and obsidian artifacts, as well as Olmec influenced ceramic wares, have been found in association with and inside the residential groups. These artifacts provide material evidence that the Teopantecuanitlan community was a part of an interregional trade network that linked the Gulf Coast with the highlands of Central Mexico. Mezcala culture type artifacts were found in the Teopantecuanitlan area. To the north of the Sunken Patio, clay sculptures were found. These were the oldest sculptures on the site. Some similarities are found between them and the monuments at Ojo de Agua, Chiapas, dated to 1200 1100 BC.
Су астында қалған аула
Тұрғын үй аймақтарынан басқа, Теопантекуанитлан монументалды сәулетімен, өнерімен және ауыл шаруашылығы террасаларымен ерекшеленеді, әсіресе Мезоамерикадағы ең алғашқы азаматтық салтанатты құрылымдардың бірі – Эль Рецинто ("қоршалған"), сондай-ақ II кезеңде (б.з.д. 1000-800 жылдар аралығында) салынған. Суға батқан аула осылай аталуына себебі, ол жердің табиғи деңгейінен 2 метр төмен, сары саз балшықтан жасалған және травертин блоктарымен қапталған. Суға батқан ауланың шығыс және батыс жақтарын төрт үлкен, бір-біріне ұқсас монументалды травертин блоктары әшекейлейді. Бұл блоктар антропоморфты жаратылыстарға ұқсатып ойылған, көбінесе яғуарлар бейнеленген, миндаль пішіндес көздері және төмен қараған ауыздары бар. Шындығында, осы 3-5 тонналық ескерткіштер археолог Гуадалупе Мартинес Донжуанның қазба алақанына – Теопантекуанитланға (науатль тілінде "яғуар ғибадатханасының орны") сілтеме жасайды. Мартинес Донжуанның сөзіне сәйкес, бұл мүсіндер күн мен түннің теңелуін немесе күн тоқырауын белгілейді және "дүниеге билік ететін қарама-қарсы күштерді бейнелейді". Осы ескерткіштердің бірінің – 2-ескерткіштің арт жағында Мартинес Донжуан "10 Гүл" деп түсіндірген белгілер бар. Егер бұл түсінік дұрыс болса, онда бұл Мезоамерикалық күнтізбенің ең көне жазбасы болар еді. Бұл жерде екі доп алаңы бар. Бір кішкентай доп алаңы Суға батқан ауланың ішінде орналасқан, ал екіншісі солтүстік-шығысқа қарай 900 метр қашықтықта жатыр. Кішкентай алаңның бір шетінде саздан жасалған тер ваннасы бар. Бұл тер ваннасы, әдетте, Теопантекуанитланның дамып келе жатқан элитасы үшін әлеуметтік байланыс құру ортасы ретінде пайдаланылған. Таспен қапталған аулалар мен бас рельефті монументалды өнер Морелос штатындағы Чалкацинго қазба алаңында да кездеседі. Бұл ерекшеліктері бар жалғыз екі жер. Теопантекуанитланның суға батқан ауласы көне. Бұл екі қазба алаңы арасында басқа да ұқсастықтар бар.
In addition to the residential areas, Teopantecuanitlan is notable for its monumental architecture, art, and agricultural terraces, in particular one of the first civil ceremonial structures in all of Mesoamerica, El Recinto ("the enclosure"), also known as the Sunken Patio, constructed during Phase II (between 1000 and 800 BCE). The Sunken Patio is so named because it is 2 meters (7 ft) below the natural ground level, built on a base of yellow clay, dressed with travertine blocks. Four large, nearly identical, monumental travertine blocks adorn the east and west sides of the Sunken Patio. These blocks are carved to resemble anthropomorphic creatures, most likely were jaguars, with almond shaped eyes and down turned mouths. In fact, it is these 3 to 5 ton monuments that are referred to in archaeologist Guadalupe Martinez Donjuán's name for the site, Teopantecuanitlan, Nahuatl for "place of the temple of the jaguar". According to Martinez Donjuán, these sculptures are situated so as to mark the equinoxes or solstices, and they "symbolized the opposing forces that ruled the world". The back of one of these monuments, Monument 2, contains symbols which Martinez Donjuán interprets as "10 Flower". If this interpretation is correct, this would be the oldest Mesoamerican calendar date yet discovered. This site also contains two ballcourts. One miniature ball court is located within the Sunken Patio itself while the other lies 900 m to the northeast. At one end of the smaller ball court there is an adobe sweat bath. This sweat bath was most likely used as a social bonding environment for the developing elite class of Teopantecuanitlan. Stone faced patios and bas relief monumental art are the features that are also found at the site of Chalcatzingo, Morelos. These are the only two sites known with these features. The sunken patio of Teopantecuanitlan is older. There are also other parallels between these sites.
Басқа ерекшеліктері
Теопантекуанитлан сонымен қатар ең көне мезоамерикалық бөгеттің орналасқан жері. Бұл бөгет шамамен біздің заманымыздан бұрын 1200 жылы кесілмеген дөңгелек тастардан салынған. Бөгет суды егіс жеріне жеткізу үшін гравитацияға сүйенді. Теопантекуанитлан қаласында ірі, жалпақ тас плиталардан жасалған каналдар да кездеседі. Бұл каналдардың ішкі қабырғалары суару арқылы өсімдіктерді өсіруге көмектесті. Каналдар топырақ эрозиясын болдырмады, судың жоғалуын азайтты және кәріз қызметін атқарды. Бұл орын Мезоамерикада алғаш рет қоршаулы күмбез деп аталатын архитектуралық элементті пайдаланған. Бұл күмбез трапеция пішіндес тастарды қолданбай биік төбелер салуға мүмкіндік берді. Мұндай қоршаулы күмбездер ежелгі құрылыстарда, мысалы, элитаның қабірлері мен ғибадатханаларда қолданылған. Теопантекуанитлан қоғамы теңдікке негізделмеген, әйтпесе мұндай монументалды құрылыстар салынбаған болар еді. Осы құрылыстарды қадағалау, жұмысшыларды басқару және қажетті ресурстардың бар екеніне көз жеткізу үшін басшы тағайындалған.
Teopantecuanitlan is also home to the oldest known Mesoamerican dam. This dam was constructed around 1200 BCE and built of rough uncut rocks. This dam relied on gravity to bring water to the agricultural land. Canals, or channels, made of large flat stone slabs are also present in Teopantecuanitlan. The lining of these canals were of benefit to the domestication of plants by being a means of irrigation. These canals prevented erosion damage, loss of water also acted as a sewer. This site is also the first known within Mesoamerica to utilize the architectural feature known as a corbelled vault. This vault allowed for high ceilings without the use of trapezoidal cut stone. These corbelled vaults were used in ancient structures such as the tombs of the elite and in temples. Teopantecuanitlan society was not egalitarian — otherwise such monumental structures would not have been built. There was a leader in place to oversee the building of these structures as well as instruct the laborers and ensure that all the necessary resources were available.
Ашу және қазба жұмыстары
Теопантекуанитлан 1983 жылы Мартинес Донжуан ашқан, бұл Герреро аймағында тонау туралы хабарлар түскеннен кейін болды. Оған Кристин Нидербергер және басқа да мамандар көмектесті. Нидербергер ерекше назарды Ломариос аймағы, сондай-ақ Тлакозотитлан деп белгілі тұрғын үйлерге аударды. Теопантекуанитлан археологиялық ескерткіші жұртшылыққа сейсенбіден жексенбіге дейін, сағат 10:00-ден 17:00-ге дейін ашық.
Teopantecuanitlan was discovered by Martinez Donjuán in 1983, after reports of looting at this Guerrero site. She was assisted in this effort by, among others, Christine Niederberger. Niederberger focused in particular on the residential areas known as the Lomerios zone, or as Tlacozotitlán. The Teopantecuanitlan site is open to the public Tuesdays through Sundays from 10:00 to 17:00 hours.
Ольмектердің байланыстары
Ольмектердің ықпалы Теопантекуанитланның көптеген ескерткіштерінде көрінеді. Жоғарыда талқыланған төрт маңызды ескерткіштен басқа, кішігірім ескерткіштердің бәрінде ольмек стилінде немесе ольмектердің ықпалымен жасалған заттар табылған. Ольмектердің орталық аймағынан жүздеген шақырым қашықтықтағы жерде ольмек мотивтері мен суреттері, тіпті құдайлары қалай пайда болды деген бірнеше теория бар. Мартинес Донжуан ольмек мәдениетінің тамыры Теопантекуанитланға жатады деп санайды, ал одан бір топ адамдар Теопантекуанитланды қалдырып, біз ольмектердің "өзегі" деп атайтын аймақты мекендеуге кеткен. Бұл Мигель Коваррубиас 1946 жылы алғаш ұсынған гипотезаның қайта жаңғыруы. Герреро штаты ольмек мәдениетінің ерте тарихында маңызды рөл атқарған сияқты. Ольмек стиліндегі заттар Веракрус-Табаско аймағына қарағанда Геррероның кейбір аймақтарында ертерек кездеседі. Атап айтқанда, Герреро штатындағы Амуко Абелино ескерткіштерінен табылған заттардың жасы б.з.д. 1530 жылға дейін жетеді. Белгілі археолог Майкл Д. Коу бұл "позиция қоршаған ортаның шектеулеріне қайшы келеді" деп мәлімдеді. Ал Нидербергер ольмектердің ықпалын тек монументалды сәулетте ғана көреді, ал мәдениеттің қалған бөлігі жергілікті көздерден алынған деп санайды.
Olmec influence is seen in many of the monuments of Teopantecuanitlan. In addition to the four prominent monuments discussed above, Olmec style or Olmec influenced artifacts have been found throughout the site. There are several theories regarding how such Olmec motifs and designs — perhaps even deities — came to be at a site hundreds of miles/kilometers from the Olmec heartland. Martinez Donjuán believes that the roots of the Olmec culture lie in Teopantecuanitlan, and a splinter group left Teopantecuanitlan to colonize what we call the Olmec "heartland". a revival of Miguel Covarrubias's hypothesis, first formulated in 1946. The state of Guerrero seems to have played important role in the early history of Olmec culture. Olmec style artifacts tend to appear earlier in some parts of Guerrero than in the Veracruz Tabasco area. In particular, the objects from the Amuco Abelino site in Guerrero reveal dates as early as 1530 BC. Noted archaeologist Michael D. Coe has said that this "position is contradicted by the environmental constraints" imposed by the semi arid Guerrero highlands. Niederberger finds Olmec influence only in the monumental architecture, with the rest of the culture derived from indigenous sources.