Кіріспе

Екінші Балқан соғысы кезінде болған шайқас – Кресна шатқалының шайқасы. 1913 жылы Екінші Балқан соғысы барысында гректер мен болгарлар арасында болды. Шайқас 8–18 шілде аралығында, он бір күнге созылды, 20 шақырымдық майдан бойында, ормандар мен таулардың күрделі желісінде өтті. Бұл шайқас грек әскерлерінің Болгария аумағына басып кіруінің соңғы кезеңі болды, одан кейін қаруды тоқтату және бейбіт келісімге қол жеткізілді.

Өмірбаян

Сербия майданы өзгермей тұрғанда және Болгария армиясы Грецияда жеңілгенде, Грекия королі Константин I өз әскеріне Болгария аумағына тереңірек еніп, Болгария астанасы Софияны басып алуға бұйрық берді. Константин, сербтер өз аумақтық мақсаттарына жеткенін және енді соғыстың қалған бөлігін гректерге, бейтараптық арқылы жүктеуге тырысатынын түсінген премьер-министр Элефтериос Венизелостың қарсылығына қарамастан, соғыста шешуші жеңіске қол жеткізуді қалады. Соңында екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Гректердің пікірінше, 11 күндік шайқастан кейін Болгария армиясы грек фланкіне шабуыл жасай алмады, нәтижесінде гректер бұл шайқасты қорғаныс жеңісі деп есептеді. Болгариялықтар өздерін жеңімпаз деп санады, себебі олардың шабуылы гректердің Софияға қарай жылжуын тоқтатты және гректерді бітімге келісуге мәжбүр етті. Бұл көзқарасқа кейбір тарихшылар да қолдау көрсетеді, олар грек армиясы соғыстың соңында қоршауға түсіп, құрылу қаупінде болғанын айтады, бірақ соғыс ақырында бітім шартымен аяқталды. Дегенмен, гректер болгар армиясы ұзақ шайқасқа бар күшін жұмсағанын, бірақ гректерді толық қоршау үшін жеткілікті күш болмағанын мәлімдеді.

Гректер Кресна асуын басып өтіп , алға қарай өрлеп барады

Дойран шайқасында жеңіске жеткен грек әскерлері солтүстікке қарай жылжуларын жалғастырды. 18 шілдеде 1-ші грек дивизиясы болгар тылын кері тартуға мәжбүр етіп, Кресна асуының оңтүстік бөлігіндегі маңызды бекініске қол жеткізді. Асуда гректер серб майданынан жаңадан келген және қорғанысқа орналасқан болгардың 2-ші және 4-ші армияларының шабуылына ұшырады. Бірақ қызу шайқастан кейін гректер Кресна асуын бұзып өте алды. Гректердің алға жылжуы жалғасты, 25 шілдеде асудың солтүстігіндегі Крупник ауылы басып алынды, бұл болгар әскерлерін Симитлиге шегінуге мәжбүр етті. Симитли 26 шілдеде жауланды, ал 27-28 шілде түнде болгар күштері Софиядан оңтүстікке қарай 76 шақырым жердегі Горна Джумаяға (қазіргі Благоевград) қарай солтүстікке ығыстырылды. Сонымен қатар, грек әскерлері Батыс Фракияға қарай ішкі аймақтарға жорықтарын жалғастырды және 26 шілдеде Ксантиге енді. Келесі күні грек әскерлері болгар қарсылығынсыз Комотиниге кірді.

Болгарияның қарсы шабуыл және қарулы келісім

Грекия армиясы Горна Джумая алдында болгарлардың күшті қарсылығына тап болды. 28 шілдеде грек күштері шабуылды қайта бастап, Черводан 1378 төбесіне дейінгі, Горна Джумаяның оңтүстік-шығысына созылған шепті басып алды. Алайда, 28 шілде кешкісінде болгар армиясы ауыр қысымға ұшырап, қаланы тастап кетуге мәжбүр болды. Келесі күні болгарлар грек әскерін, олардың саны кем болғандықтан, Канна шайқасы сияқты қоршауға алуға тырысып, олардың қанаттарына қысым жасады. Бірақ гректер Мехомияда және Креснаның батысында қарсы шабуылдар жасады. 30 шілдеге қарай болгар шабуылдары көбінесе тоқтатылды. Шығыс қанатында грек армиясы Предела асуы арқылы Мехомияға шабуыл жасады. Болгар армиясы шабуылды өткелдің шығыс жағында тоқтатты, соғыс дамымай, тепе-теңдікке келді. Батыс қанатында серб шебіне жету мақсатымен Чарево Селоға шабуыл жасалды. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, болгар армиясы алға жылжуын жалғастырды, әсіресе оңтүстікте, 29 шілдеде болгар күштері грек әскерінің Берово және Струмица арқылы шегіну жолын кесіп, грек армиясына тек бір ғана шегіну бағытын қалдырды. Дегенмен, Пехчево және Мехомия учаскелерінде үш күнге созылған шайқастан кейін грек күштері өз позицияларын сақтап қалды. 30 шілдеде грек штабы Горна Джумая учаскесіне қарай ілгерілеу үшін жаңа шабуыл жоспарлады. Сол күні болгар күштері қаланың солтүстігінде және солтүстік-шығысында стратегиялық тұрақтарға орналасты. Темірде, Болгарияның Софияға шабуыл жасаған кезінде болгарлардың бітім туралы өтінішіне мән бермеген король Константин I премьер-министр Венизелосқа өз армиясының "физикалық және рухани тұрғыдан шаршағанын" хабарлады және Румынияның делдалдығымен жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға шақырды. Бұл өтініш 1913 жылдың 31 шілдесінде (ескі стиль бойынша 18 шілде 1913 жыл) Бухарест шартына қол қойылуына әкелді, ол Екінші Балқан соғысының ең қанды шайқастарының бірін аяқтады.

Мұра

Оралда екі тарап та жеңіске жеткенін жариялады. Гректердің пікірінше, он бір күндік шайқастан кейін болгарлар грек әскерінің қанаттарын айналып өте алмады, сондықтан гректер бұл шайқасты қорғаныс жеңісі деп есептеді. Болгарлар өздерін жеңімпаз деп санады, себебі олардың шабуылы грек армиясының Софияға қарай жылжуын тоқтатты және гректерді келісімге келуге мәжбүр етті. Бұл көзқарасқа көптеген тарихшылар да қолдау білдіреді, олар соғыс аяқталмаған кезде грек әскерінің қоршауға түсіп, құрылу қаупі төнгенін айтады. Дегенмен гректер болгарлар ұзаққа созылған шайқасқа барлық қолдағы күштерін жұмсағанын және грек әскерін толық қоршауға жеткілікті күш қалмағанын мәлімдеді.