Альбер Лондр: Тергеу журналистикасының негізін қалаушысы

Кіріспе

Француз журналисі және жазушысы (1884–1932)

Альберт Лондон (1 қараша 1884 – 16 мамыр 1932) – француз журналисі және жазушысы. Тергеу журналистикасын ойлап тапқандардың бірі Лондор жаңалықтарды хабарлап қана қоймай, оларды жасап, жеке көзқарасынан баяндады. Ол колониализмнің зорлық-зомбылықтарын, мысалы мәжбүрлі еңбекті сынады. Альберт Лондонның есімі франкофон журналистерге арналған «Альберт Лондон» сыйлығына берілді.

Өмірбаян

Лондон 1884 жылы Вишиде дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін 1901 жылы Лионға бухгалтер болып жұмыс істеуге барды, содан кейін 1903 жылы Парижге көшіп барды. Ол туған жерінен газеттерге мақалалар жазатын, ал алғашқы өлеңін 1904 жылы жариялады. Сол жылы ол Париждегі "Le Salut Public" газетінің тілшісі болды. Сондай-ақ 1904 жылы оның қызы Флорис дүниеге келді, бірақ оның серіктесі Марсель (Мари) Лафорест бір жылдан кейін қайтыс болды. 1906 жылы ол Le Matin газетінің парламенттік тілшісі болды. Оның жұмысы – француз парламентінің дәліздерінде айтылып жүрген әңгімелерді тыңдап, оларды жасырын бағаналарда жариялау еді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, денсаулығы нашар және дене бітімі әлсіз болғандықтан, әскери қызметке жарамсыз Лондон, соғыс министрлігінде газеттің әскери тілшісі болды. Кейіннен ол әскери корреспондент болып тағайындалып, фотограф Моромен бірге Реймске бомбалау кезінде жіберілді. Лондонның алғашқы үлкен мақаласында 1914 жылы 19 қыркүйекте собордағы өрт туралы айтылды; есеп екі күннен кейін жарияланды. Лондон Ориентке барғысы келді, бірақ "Матен" редакторы бас тартты. Сондықтан ол "Le Petit Journal" газетінің сыртқы істер жөніндегі репортері болып кетті. 1915 жылы Сербия, Грекия, Түркия және Албаниядағы шайқастар туралы хабарлау үшін Оңтүстік-Шығыс Еуропаға барды. Ол Францияда соғыстың аяқталғанын жариялады. 1919 жылы ол француз премьер-министрі Клемансоның бұйрығымен Le Petit Journal-дан жұмыстан шығарылды. Өзінің ісіне жалғастыра отырып, Лондон "италиялықтар Клемансо, Ллойд Джордж және Уилсон жасаған бейбіт шарттарға өте наразы" деп хабарлады. Содан кейін ол оны іздеген суреттелген Excelsior күнделігіне жұмыс істеді. 1920 жылы Лондон КСРО-ға кіруге қол жеткізді, жаңадан пайда болған большевистік режимді сипаттады, Владимир Ленин мен Леон Троцкийдің бейнесін жасады және ресейлік халықтың зардаптарын айтты. 1922 жылы Азияға барды. Ол Жапония мен "Қытайдың ақымақтығы" туралы баяндады. Сондай-ақ, ол Үндістанда Жавахарлал Неру, Мохандас Ганди және Тагорды қамтыды. 1922 жылдан бастап оның мақалалары "Le Petit Parisien" әдеби редакторы Анри Беро арқылы Альбин Мишельдің кітаптары ретінде жариялана бастады. Лондон "Le Petit Parisien" журналына тергеу мақалаларын жаза бастады. 1923 жылы ол Француз Гвианасындағы Кайен колониясына жіберілді. Оның қорқынышты оқиғаларды баяндаған баяндамалары қоғам мен билік арасында наразылық тудырды. Біз Францияда қателескенімізді мойындауымыз керек. Кейде біздің білімімізге сәйкес біреуді мәжбүрлеп жұмысқа жібергенде, біз "Ол Кайенге кетті" дейміз. Жазалау колониясы енді Кайенде емес, алдымен Сен-Лоран-ду-Марониде, кейіннен – Сальту аралдарында. Осы аралдарды шомылдыру рәсімінен өткізуді сұраймын, себебі олар құтқарылу аралдары емес, жазалау аралдары. Заң бойынша біз қылмыскерлердің басын шауып тастауға рұқсат еттік, оларды жұмысқа алуға емес. Кайен дегеніміз – бұл жазалау колониясының астанасы. (Күлкі) Ақыры мен лагерьге жеттім. Еңбек лагері. Бұл – нақты, реттелген, біркелкі жазаны шығаратын машина емес. Бұл – себепсіз азапты өндіріс. Тұтқындарды қалыптастыратын қандай да бір қалыпты іздеудің еш пайдасы жоқ. Ол оларды ұрып-соғып, бөлшектер өздері қалаған жерге кетеді. (Au bagne, 1923) Ал мақала былай деп жалғастырды: "Мен осы жерлерге әкеліндім. Мен жаңалық шындықты алып, таң қалдым. Мен бұған дейін 50 адамды қақпаға тығып отырғанын көрген емеспін. [ ] Олар түнгі дайындық болды. Олармен үйірмелі болды. Олар кешкі сағат бестен таңғы сағат беске дейін қақпақ ішінде еркін болды". Лондон "қосарлануды" да айыптап отыр. "Егер адам 5-7 жылға мәжбүрлі еңбекпен сотталса, ол жазасын өтегеннен кейін, Гайанада сол санда жыл тұруы керек. Егер ол жеті жылдан артық жазасын тартса, онда ол өмірінің қалған бөлігінде сонда қалуға тиіс. Мұны қанша қазы біледі? Қылмыстық колонияның басталуы – бостандықтан басталады. Олар (жаман) тамақтанады, (жаман) тұратын орындар табады, (жаман) киім киеді. Сосын не болатынын ескерсек, бұл өте аз. Олардың 5-7 жасында есікті көрсетеді, және осы". Француз Гвианасында болған кезінде ол 1888 жылы 4 маусымда дүкен ұрлығы үшін сотталған Мари Бартетті аралады. 1938 жылы Бартете жазалау колониясында қамауда өлген соңғы әйел болды. Бұл оның соңғы толық баяндамасы болды. Ол "Жорж Филиппар" кемесі өртеніп, қытайдан Францияға алып бара жатқанда қаза тапты. Ол бір даулы жағдайды ашқан сияқты еді. "Бұл есірткі, қару-жарақ, большевиктердің Қытай ісіне араласуы туралы мәселе болды" деп жазды Пьер Ассулиннің Лондонның өмірбаяны. Бірақ оның жазбалары өртте жойылды. Өртке қатысты сұрақтар туындайды – апат па, шабуыл ма? Оның баяндамасының мазмұнына сенген жалғыз адамдар – Ланг Виллар жұбайы – ұшақ апатында қайтыс болды.

Londres was born in Vichy in 1884. After finishing secondary school, he went to Lyon in 1901 to work as a bookkeeper, then moved to Paris in 1903. He wrote occasional articles for newspapers from his native region, and published his first poetry in 1904. The same year, he started as correspondent in Paris for the Lyon newspaper Le Salut Public. Also in 1904, his daughter Florise was born, but his partner, Marcelle (Marie) Laforest, died one year later. In 1906 he became parliamentary correspondent for Le Matin. His job was to listen to gossip in corridors of the French parliament and report it in anonymous columns. When World War I broke out in 1914, Londres, unfit for military service due to ill health and a weak constitution, became military correspondent for the newspaper at the Ministry of War. Subsequently, made war correspondent, he was sent to Reims during its bombing, alongside the photographer Moreau. Londres' first big article told of the fire in the cathedral on 19 September 1914; the report was published two days later. Londres wanted to go to the Orient; the editors of Matin refused. So he left to become a foreign affairs reporter for Le Petit Journal. In 1915 he went to south east Europe to report on combat in Serbia, Greece, Turkey and Albania. On his return, he covered the end of the war in France. In 1919 he was sacked by Le Petit Journal under the orders of the French Prime Minister Clemenceau. Continuing his vocation, Londres reported that "the Italians are very unhappy with the peace conditions concocted by Clemenceau, Lloyd George and Wilson." He then worked for the illustrated daily Excelsior which had sought him. In 1920, Londres succeeded in entering the USSR, described the nascent Bolshevik regime, profiled Vladimir Lenin and Leon Trotsky and told of the suffering of the Russian people. In 1922 he went to Asia. He reported Japan and the "madness of China". He also covered Jawaharlal Nehru, Mohandas Gandhi and Tagore in India. From 1922 his articles began to be published as books by Albin Michel through Henri Béraud, literary editor of Le Petit Parisien. Londres started investigative stories for Le Petit Parisien. In 1923, he went to the penal colony of Cayenne in French Guiana. Describing the horrors, his reports produced reactions in public opinion and the Establishment. It must be said that we in France have erred. When someone – sometimes with our knowledge – is sent into forced labour, we say "He has gone to Cayenne". The penal colony is no longer at Cayenne, but at Saint Laurent du Maroni first of all and later at the Îles du Salut. I ask, by the way, that these isles be debaptised, for they are not the Isles of Salvation, but the Isles of Punishment. The law allows us to behead murderers, not to employ them. Cayenne is nevertheless the capital of the penal colony. ( ) Finally, I arrived at the camp. The labour camp. Not a machine for producing well defined, regulated, uniform punishment. A factory churning out misery without rhyme or reason. One would search in vain for any mould to shape the prisoners. It crushes them, that's all, and the pieces go where they may. (Au bagne, 1923)

And the article continued: "I was taken to these places. I was taken aback by the novelty of the fact. I had never before seen fifty men in a cage. [ ] They were getting ready for night. The place was swarming with them. They were free from five in the evening until five in the morning – inside their cage." Londres also denounced "doubling". "When a man is sentenced to five to seven years forced labour, once the sentence is completed, he must stay in Guyana for the same number of years. If the sentence is more than seven years, he must stay there for the rest of his life. How many jurors know that? The penal colony starts with freedom. During their sentence they are fed (badly), they are housed (badly), they are clothed (badly). A brilliant minimum when one considers what happens afterwards. Their five to seven years complete, they are shown the door, and that's it." During his stay in French Guiana, he visited Marie Bartête who was sentenced on 4 June 1888 for shoplifting. In 1938, Bartête would become the last woman to die in prison in the penal colony. This was to be his last completed report. He was killed in the fire on the MS Georges Philippar, the ocean liner taking him from China back to France. He seemed to have uncovered a scandal – "It was a matter of drugs, arms, of Bolshevik interference in Chinese affairs" reported Pierre Assouline's biography of Londres. But his notes were destroyed in the fire. Questions surround the fire – accident or attack? The only people to whom he confided the contents of his report – the couple Lang Villar – died in a plane crash.

Мәдени әсері

Лондон бельгиялық суретші Гержеге үлкен ықпал еткені анық, ол фантастикалық тергеуші журналист Тинтинді жасаған. Герже жұмысты газетте жұмыс істеді және Лондонның ерліктері туралы оқыған шығар.