Кіріспе

Халықаралық араб тіліндегі газет «Ашарқ әл-Аусат» (الشرق الأوسط, «Орта Шығыс») – Лондонда орналасқан араб тіліндегі халықаралық газет. Араб баспасөзінде «теңіз жағалауы» моделінің алғашқысы болған бұл газет ерекше жасыл түсті беттерімен танымал. «Сауд Ғылыми зерттеу және маркетингтік тобы» (SRMG) жеке компаниясының атынан шығарылса да, газет Сауд Арабиясының ханшалық отбасы мен үкімет министрлерінің келісімімен құрылған және Сауд Арабиясы үкіметін қолдауымен белгілі. «Asharq Al Awsat» араб әлемі, Еуропа, АҚШ және Азиядағы бюролар мен тілшілер желісі арқылы оқиғаларды жарыққа шығарады. Газеттің авторлық құқығы «The Washington Post», «Los Angeles Times», «The New York Times» және «Global Viewpoint» газеттерімен келісімдемеде, бұл оған Томас Фридман және Дэвид Игнатиус сияқты авторлардың араб тіліндегі мақалаларын жариялауға мүмкіндік береді. Газет көбінесе «жетекші араб күнделікті газеті» деп таныстырылады және өзін «басты панараб күнделікті газеті» деп атайды. Дегенмен, сенімді деректер тек 2000 жылдардың басында, бәсекелес «Әл-Хаят» Сауд Арабиясында таралымын ұлғайту үшін күшті күш-жігер жұмсамас бұрын ғана қолжетімді болды. Газеттің алғашқы бас редакторы Джихад Хазен, қазір бәсекелес панарабтық «Әл-Хаят» газетінің авторы және редакторы, Хишам Хафиз бен оның інісі Мұхаммед Әли Хафиздің Лондонда араб тіліндегі газет құру идеясын қолдағанын айтты. Содан кейін 1978 жылы газет жарық көре бастады. Бұрынғы бас редактор Осман әл-Омейр де газеттің негізін қалаушылар және оны басқарған Хишам мен Мұхаммед Хафиздерге алғыс айтты. Хазенмен бірге ағайындар сол кездегі тақ мұрагері, кейіннен патша Фахдқа идеяның тиімділігін дәлелдеуге тырысты, ол бастапқыда осы ойға ынталанды, бірақ кейін қызығушылығын жоғалтты. 2006 жылдың тамызында «Asharq Al Awsat» конференцияға бара жатқанда Израиль министрлерімен келісімдер жасап, араб тарапының ұстанымын түсіндіргенін мәлімдеді. Шейх Хамад бұл айыптауларды жоққа шығарды, ал «Ашарқ әл-Аусат» оны жалған сөйлегені үшін айыптап, екінші мақала жариялады. 2007 жылдың наурызында үшінші мақаласында Әлхомайедтің өзі бұл мәлімдемелерді қайталады. Бірақ, тағы бір жағдайда «Asharq Al Awsat» Портсмут футбол клубы туралы жалған сұхбат жариялаған деп айыпталды. Келесі күні «The Guardian» газеті бұл сұхбаттың шындыққа сәйкес екенін хабарлады.

Ерекше бағаналар

2016 жылы «Ашәрк әл-Аусат» газеті Ирактағы шиит мұсылмандарының Арбаин мерекесіне қатысқан ирандық зыяратшыларды әйелдерге шабуыл жасады деп айыптаған хабар жариялады, бірақ бұл мәлімдеме Agence France Presse агенттігінің мәліметінше, жалған екені дәлелденді; газет Багдадтағы тілшісін осы хабарға байланысты қызметтен босатып жіберді. БҰҰ-ның денсаулық сақтау агенттігі мұндай есептің Дүниежүзілік денсаулық ұйымында (ДДҰ) жарияланбағанын мәлімдеп, оның атын «негізсіз» жаңалықтарда атауды айыптады. ДДҰ өкілі Рана Сидани ұйымның бұл хабардан «о дүниеге кеткендей» болғанын айтты. Ол олардың «газетке қарсы заңдық шаралар қабылдау мүмкіндігін Ирактың денсаулық сақтау министрлігімен келісіп жатырмыз» деді. Ирак премьер-министрі Хайдер әл-Абади және «басқа да бірнеше жетекші шиит тұлғалары» «Ашәрк әл-Аусат» газетінің хабарламасын айыптап, «кешірім сұрауды» талап етті. 2019 жылдың сәуір айында сауд арабтық журналист және бизнесмен Хусейн Шобакши «Ашәрк әл-Аусат» газетінде ислам мәдениетіндегі антисемитизмнің кең таралғанын айыптап, мақала жариялады. Ол осы антисемитизм араб және мұсылман елдерінен еврейлердің қоныс аударуына себеп болғанын мәлімдеді. «Еврейлерге деген жек көрудің күшеюі, - деп жазды ол, - бұқаралық ақпарат құралдары, өнер, әдебиет және саяси карикатуралар арқылы таратылып, елеусіз қалдыруға болмайтын деңгейге жетті». Ол былай деді: «Араб әлеміндегі антисемитизм – арабтардың ойлау қабілетіне сіңген, адамдарды тайпалық, отбасылық және нәсілдік байланыстары бойынша, сондай-ақ олардың діни мектебіне қарай белгілей беруге үйренген, жаман, нәсілшілдік білімнің өнімі. Осы білім Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін араб елдерінің азаматтары болған мыңдаған еврейлерді эмиграцияға итермеледі».

Ата-ананың беделі мен бәсекелестік

Газет Фейсал бин Салманға тиесілі және бәсекелесі «Әл-Хаят» газетіне қарағанда Сауд Арабиясына жақын деп есептелсе де, «Ашарқ әл-Аусат» өзін «әлемдегі жетекші араб газеті» деп таныстырады, себебі ол әлемнің бірнеше нүктесінде бір уақытта басылып шығу үшін спутниктік хабар таратуды қолданған алғашқы араб күнделігі болды. 2005 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті «Ашарқ әл-Аусат» газетін «аймақтағы ең көне және ықпалды газеттердің бірі» деп атады. Сауд Арабиясындағы газеттің басты бәсекелестері – «Әл-Хаят» және «Оказ»; әлемдік деңгейде оның басты бәсекелесі «Әл-Хаят» болып табылады, бірақ ол көбінесе «Әл-Қудс әл-Араби» газетімен бірге қарастырылады, ол оның тікелей қарсы тұратын газеті саналады. Алхомайед «Ашарқ әл-Аусат» газетінің ағылшын және араб тілдерінде Эльтахауиге жауап берді. Эльтахауидің сөзіне қарағанда, көп жағдайда жазушы өзіне тыйым салынғанын аныстап, себебін немесе түсіндірмесін Алхомайедтен күтпейді. Бұл мәселе бойынша ресми түрде ештеңе жарияланбаған, 2010 жылдың 16 қыркүйегіне дейін газет Аль Рашидтің өз еркімен олар үшін жазуын тоқтатқанын келтіргенге дейін. 2010 жылдың 18 қыркүйегінде Аль Рашид «Ашарқ әл-Аусат» газетінде жазуға қайта оралды. 2021 жылға қарай ол тұрақты авторы болып қала береді.