Кіріспе

Метаболистік алкалоз – тіндердің pH көрсеткіші қалыпты шектен (7,35–7,45) жоғары көтерілетін метаболистік жағдай. Бұл сутегі иондары концентрациясының төмендеуіне байланысты бикарбонаттың артуының, немесе бикарбонат концентрациясының тікелей артуының нәтижесі болып табылады. Бүйректер қалыпты жұмыс істесе, бұл жағдай ұзаққа созылмайды.

Белгілері мен симптомдары

Метаболистік алкалоздың жеңіл жағдайлары көбінесе ешқандай белгілерге себеп болмайды. Орташа және ауыр метаболиттік алкалоздың әдеттегі көріністеріне ерекше сезінулер, нейромыскулярлық қозу, тетания, жүрек соғудың бұзылуы (көбінесе қандағы калий деңгейінің төмендеуі сияқты электролиттік бұзылыстардың салдарынан), кома, құрысулар және уақытша күшейіп, басылып тұратын сананың шатасуы жатады.

Себептер

Метаболистік алкалоздың себептері несептегі хлорид деңгейіне қарай екі категорияға бөлінеді.

Хлорға жауап беретін (сарыдағы хлор мөлшері < 25 mEq/L)

Сутегі иондарының жоғалуы – көбінесе екі механизм арқылы жүреді: құсу немесе бүйрек арқылы. Құсу асқазан ішіндегі заттармен бірге тұз қышқылын (сутек және хлор иондарын) жоғалтуға алып келеді. Ауруханада мұндай жағдай назогастральды зондтар арқылы жиі туындайды. Ауыр құсу калийдің (гипокалемия) және натрийдің (гипонатриемия) жоғалуына да себеп болады. Бүйректер осы шығындарды сутегі иондары есебінен өтеуге тырысады (натрий/калий сорғыларын сақтап, калийдің одан әрі жоғалуын болдырмау үшін), жинақтаушы өзекшелерде натрийді ұстап, метаболикалық алкалозға әкеледі. Туа пайда болған хлоридті диарея – ацидоздың орнына алкалоз тудыратын сирек кездесетін диарея. Қысылу алкалозы – бұл судың жасушадан тыс кеңістікте жоғалуынан, мысалы, дегидратациядан пайда болады. Жасушадан тыс көлемнің азаюы ренин-ангиотензин-альдостерон жүйесін белсендіреді, ал альдостерон бүйректің нефронында натрийдің (соның салдарынан судың) қайта сіңірілуін күшейтеді. Бірақ альдостеронның тағы бір әрекеті – сутегі иондарының бүйрек арқылы шығарылуын стимуляциялау (бикарбонатты сақтап), және осы сутегі иондарының жоғалуы қанның pH деңгейін көтереді. Диуретикалық терапия – тік циклді диуретиктер мен тиазидтер бастапқыда хлоридтің жоғарылауына себеп болуы мүмкін, бірақ қоры сарқылғаннан кейін несеппен шығарылатын хлорид < 25 мэкв/л төмен болады. Натрийдің шығарылуынан сұйықтықтың жоғалуы қысылу алкалозын тудырады. Спортшылар мен тамақтану тәртібі бұзылған адамдар арасында диуретиктерді теріс пайдалану метаболикалық алкалозға алып келуі мүмкін. Постиперкапния – Гиповентиляция (тыныс алу жиілігінің төмендеуі) гиперкапнияны (көмірқышқыл газының деңгейінің жоғарылауы) тудырады, бұл респираторлық ацидозға әкеледі. Ацидоздың әсерін азайту үшін бүйректер артық бикарбонатты сақтап, компенсациялық механизмді іске қосады. Көмірқышқыл газының деңгейі қалыпқа келгеннен кейін, бикарбонат деңгейінің жоғарылауы пациентті метаболикалық алкалозға түсіреді. Кистоздық фиброз – тердегі натрий хлоридінің шамадан тыс жоғалуы жасушадан тыс көлемнің қысылуына, сондай-ақ хлорид дефицитіне алып келеді, бұл қысылу алкалозына ұқсас. Алкалозды тудыратын заттар – Алкалозды тудыратын заттар, мысалы, бикарбонат (пептикалық ойық жара немесе асқазанның жоғары қышқылдылығы кезінде қолданылады) немесе антиацидтер, шамадан тыс қолданылса, алкалозға әкелуі мүмкін.

Емдеу

Метаболистік алкалозды тиімді емдеу үшін, оның түпкі себептеріне қатысты шаралар қолданылуы керек. Асқазан-ішек жолы сұйықтығының жоғалуынан (мысалы, құсудан) туындаған хлоридке жауап беретін метаболиттік алкалозға күдік болған жағдайда, хлоридке бай инфузиялық сұйықтықтарды қолдану қажет.

Терминология

Алкалоз – бұл pH-тың арту процесі. Алкалемия – қандағы, әсіресе қандағы, қалыпты деңгейден жоғары pH деңгейі.