Қысқа ұшып-қонуға арналған көліктік турбовинттік ұшақ

Кіріспе

Қысқа ұшып-қону және қонуға арналған көп мақсатты турбовинтолетті ұшақ

De Havilland Canada DHC 5 Buffalo – бұл бұрынғы поршеньді DHC 4 Caribou ұшағынан дамытылған, қысқа ұшып-қону және қонуға арналған (STOL) көп мақсатты турбовинтолетті ұшақ. Ұшақ өте жоғары STOL көрсеткіштеріне ие және тіпті көптеген жеңіл ұшақтардан да қысқа қашықтықта ұшып көтеріле алады.

Жобалау және әзірлеу

Buffalo 1962 жылы АҚШ армиясының CH-47A Chinook тікұшағымен салыстырылатын жүк көлемін тасымалдай алатын STOL көлігіне қойған талабынан пайда болды. De Havilland Canada өзінің жобасын DHC-4 Caribou ұшағының кеңейтілген нұсқасына негіздеді, ол бұдан бұрын АҚШ армиясында кеңінен қолданылып келген еді. Caribou ұшағы Pratt & Whitney R-2000 поршенді қозғалтқыштарымен жұмыс істегеніне қарамай, бұл жоба General Electric T64 турбовинтті қозғалтқыштармен жабдықталуы тиіс болды. (Олар 1961 жылдың 22 қыркүйегінде T64 қозғалтқышымен жабдықталған Caribou ұшағын сынақтан өткізген болатын). Осы ұшақтардың алғашқысы 1964 жылдың 9 сәуірінде алғашқы рейсін жасады. Барлық төрт ұшақ 1965 жылы жеткізілді, Buffalo Caribou ұшағына қарағанда шамамен екі есе көп жүк тасымалдай алды, сонымен қатар STOL көрсеткіштері де жақсы болды. CV-7A прототипі 1965 жылы Париж әуешолуында АҚШ армиясының таңбаларымен көрсетілді. Бірақ, 1967 жылдың басында (1966 жылғы Johnson McConnell келісіміне қараңыз), қызметтік саясаттың нәтижесінде үлкен қанатты көліктер АҚШ Әуе күштеріне берілді, сондықтан қосымша тапсырыстар түспеді.

1980 жылдардың басында de Havilland Canada Buffalo ұшағын азаматтық қолданысқа бейімдеуге тырысты. Ұшаққа "Транспортер" деген ат беру жоспарланған. Бірақ, 1984 жылы Фарнборо әуешолуында демонстрациялық ұшақ (SN 103 C-GCTC) жоғалып кеткеннен кейін жоба тоқтатылды. 1976 жылдың 16 ақпанында DHC-5D Buffalo өндірістік үлгісі салмақ санаты бойынша биіктікке жету жөнінен рекордтық көрсеткіштерді жасады, ол 2 минут 12,75 секундта, 4 минут 27,5 секундта және 8 минут 3,5 секундта биіктікке көтерілді.

Жаңа өндіріс

2006 жылдың 24 ақпанында Британдық Колумбия штатының Виктория қаласында орналасқан Viking Air компаниясы, де Гавиланд Канаданың барлық өндірістен тыс қалған ұшақтарына арналған қосалқы бөлшектерді өндіруші, Bombardier Aerospace компаниясынан DHC 1-ден DHC 7-ге дейінгі барлық модельдері үшін типтік сертификаттарды сатып алды. Бұл Viking компаниясына осы типтегі жаңа ұшақтарды өндіру және сатуға эксклюзивті құқық берді. 2008 жылдың желтоқсанында Viking Air компаниясы Buffalo сериясын Виктория, Британдық Колумбия немесе Калгари, Альберта штатындағы өзінің зауытында қайта өндіріске қою ниетін білдірді. Жаңа өндірістегі Buffalo ұшақтары Pratt & Whitney Canada PW150 турбовинтті қозғалтқыштарымен, шыныдан жасалған пилот кабинасымен, жақсартылған көру және түнгі көру құралдарымен жабдықталуы мүмкін еді. Бұл ұшақ Канада Корольдік Әуе күштерінің қолданыстағы DHC 5A паркін жаңарту мақсатымен ұсынылды, бірақ 2016 жылы өткен бағалау кезінде таңдалған үш ұшақтың қатарына кірмеді, нәтижесінде EADS CASA C 295 ұшағы таңдалып алынды. 2014 жылы DHC 5NG үшін бірнеше ниет хаттары түсті.

Пайдалану тарихы

1965 жылдың соңында АҚШ әскері пайдаланған DHC 5 прототипі Оңтүстік Вьетнамдағы Бьен Хоа әуе базасына үш айлық сынақ кезеңіне жіберілді. Канада Корольдік әуе күштері алғаш рет 15 DHC 5A ұшағын CC 115 белгісімен тактикалық тасымалдау үшін алды. Бұл ұшақтар бастапқыда CFB St Hubert, QC әуе базасындағы No. 429 эскадрильясымен Мобильді команда құрамында тактикалық авиация рөлінде пайдаланылды. 1970 жылы "Бюффало" ұшақтары No. 442, No. 413 және No. 424 эскадрильяларына Транспорттық команда құрамына берілді. No. 426 эскадрильясы да осы ұшақты оқу мақсатында пайдаланды. Кейбіреулері сынақтар үшін зауытқа қайтарылды немесе жалға берілді, содан кейін әскери қызметке оралды. Үш ұшақ 1979 жылға дейін No. 116 көлік бөлімімен БҰҰ-ның Таяу Шығыстағы миссияларына қатысты. Олар 424 эскадрильясымен ішкі тасымалдау кезінде сақталған ақ түсті бояу схемасын сақтады. 1974 жылдың 9 тамызында Канада әскерлеріне тиесілі CC 115 Buffalo 115461 ұшағы Сирияның жер-әуе зымыратымен атып түсірілді, нәтижесінде борттағы тоғыз канадалық әскери қызметкер қаза тапты. Бұл БҰҰ миссияларындағы канадалықтардың ең көп саны қаза болған оқиға, сондай-ақ канадалық әскери ұшақтарының соңғы рет атып түсірілгені. DHC 5A ұшақтарының өндірісі Бразилия мен Перуға сатылғаннан кейін 1972 жылы тоқтатылды, бірақ 1974 жылы DHC 5D үлгісімен қайта жаңартылды. Бұл үлгі Египеттен бастап бірнеше шетелдік әуе күштеріне сатылды. DHC 5D ұшақтарының өндірісі 1986 жылдың желтоқсанында аяқталды. 1975 жылы "Бюффало" тактикалық тасымалдау рөлінен бас тартып, БҰҰ миссияларында қызмет ететін бірнеше ұшақтан басқа, ішкі іздеу және құтқару қызметіне ауыстырылды. SAR қызметіне ауыстырылған ұшақтардың бастапқы бояу схемасы ақ және қызыл болды, ал қалғандары бастапқы түсін сақтады. Бұрынғы қарапайым түс пен ақ түс ақырында бүгін көріп жүрген ерекше сары және қызыл түс схемасымен алмастырылды. Ұшақтардың саны сегізге дейін азайтылды, оның алтысы активті қызметте, біреуі сақтауда (жақында бөлшектелген), ал біреуі жауынгерлік зақымдануды оқыту үшін пайдаланылады. Қалған "Бюффало" ұшақтары Комокс әуе базасындағы No. 442 эскадрильясымен іздеу-құтқару жұмыстарында жұмыс істейді. 2011 жылы Әуе командалығы Канада Корольдік әуе күштері деп қайта аталды, яғни CC 115 RCAF, Әуе командалығы және қазіргі таңда RCAF құрамында қызмет етеді. "Бюффало" ұшақтары CFB Greenwood және CFB Trenton әуе базаларындағы іздеу-құтқару бөлімшелерінде CC 130 Hercules ұшақтарымен алмастырылды. 2002 жылдан бері Канада "Бюффало" және SAR Hercules парктерін жаңа ұшақтармен ауыстыруға тырысып келеді. Біраз уақыт Alenia C 27J Spartan ұшағы ықтимал алмастырғыш ретінде қарастырылды, үкімет жаңа ұшақты тікелей сатып алуды қарастырды. Алайда, Канаданың қорғаныс бюджетіндегі өзгерістер мен аэроғарыш өнеркәсібінен тарап келген бейтараптық туралы айыптаулардан кейін, "Бюффало" ұшақтарын ауыстыру бағдарламасы ашық конкурс ретінде қайта іске қосылды. Ұлттық зерттеу кеңесінің, Ұлттық қорғаныс министрлігінің сараптамасынан және Канаданың аэроғарыш өнеркәсібімен кеңескеннен кейін 2015 жылы ұсынысқа қатысуға шақыру жарияланды. Бәсекеге қатысушылардың қатарында C 27J Spartan ұшағын ұсынған Alenia, C 295 ұшағын ұсынған Airbus Defence and Space және KC 390 ұшағын ұсынған Embraer компаниялары болды. 2016 жылы Ұлттық қорғаныс министрлігі Airbus компаниясына 16 C 295 ұшағын жеткізуге келісімшарт жасады, жеткізілім 2019 жылдан 2022 жылға дейін жоспарланған. Оттавадағы Канада авиация және ғарыш мұражайында зейнеткерлікке шыққан, бірақ жұмыс істеп тұрған ұшақ бар.

In late 1965, one of the prototype DHC 5s operated by the U. S. Army was deployed to Bien Hoa Air Base in South Vietnam for a three month evaluation period, assigned to the 2nd Flight Platoon of the 92nd Aviation Company. The Royal Canadian Air Force first acquired 15 DHC 5A designated as CC 115 for tactical transports. These were initially operated at CFB St Hubert, QC by No. 429 Squadron in a tactical aviation role as part of Mobile Command. In 1970, the Buffalo aircraft were transferred to a transport and rescue role with No. 442 Squadron, No. 413 Squadron and No. 424 Squadron as part of Transport Command. No. 426 Squadron also flew the aircraft for training. Some were leased back or loaned back to the factory for trials and eventually returned to military service. Three of the aircraft were also deployed on UN missions to the Middle East with No. 116 Transport Unit until 1979. They had a white paint scheme which was retained while they were serving in domestic transport with 424 Sqn in between deployments. On 9 August 1974, Canadian Forces CC 115 Buffalo 115461 was shot down by a Syrian surface to air missile, killing all nine CF personnel on board. This represents the single biggest loss of Canadian lives on a UN mission as well as the most recent Canadian military aircraft to be shot down. Production of the DHC 5A ended in 1972 after sales to Brazil and Peru but restarted with the DHC 5D model in 1974. This variant sold to several overseas air forces beginning with Egypt. Production of the DHC 5D ended in December 1986. In 1975, the Buffalo dropped its tactical transport role and was converted to domestic search and rescue, except for a few that kept serving on UN missions. The initial paint scheme for the SAR converted aircraft were white and red while others still had the original drab paint. The previous drab paint and white paint were eventually replaced with the distinctive yellow and red scheme commonly seen today. The number of aircraft have been reduced to eight, with six on active service, one in storage (recently dismantled) and one used for battle damage training. The remaining operational Buffalos operate in the Search and Rescue role for No. 442 Squadron at CFB Comox. Air Command was renamed the Royal Canadian Air Force in 2011, meaning the CC 115 has served with the RCAF, Air Command and now the RCAF once again. The Buffalo was replaced by the CC 130 Hercules aircraft at search and rescue bases in CFB Greenwood and CFB Trenton. As early as 2002, Canada has tried to replace both the Buffalo fleet and the SAR Hercules fleet with a newer aircraft. For some time, the Alenia C 27J Spartan was seen as the likely replacement, with the government considering sole sourcing the new aircraft. However, after changes in Canada's defence budget as well as accusations of bias from the aerospace industry, the Buffalo replacement program was relaunched as an open competition. After review from the National Research Council, the Department of National Defence as well as consultation with the Canadian aerospace industry, a request for proposal was published in 2015. Bidders included Alenia offering the C 27J Spartan, Airbus Defence and Space with its C 295 and Embraer with its KC 390. In 2016, the Department of National Defence awarded Airbus a contract for 16 C 295s with delivery scheduled to begin in 2019 and running through 2022. A retired but operational aircraft is found at Canada Aviation and Space Museum in Ottawa.

Жаңа технологияларды көрсетушілер

Buffalo жаңа технологияларды көрсету үшін өңдеуге ыңғайлы ұшақ болып табылды.

Өңдетілген қанатты STOL зерттеу ұшағы

1965 жылы NASA және Канада үкіметі бірлесіп, қанатты ұлғайту концепцияларын зерттеу бағдарламасын бастады. Бұл бағдарлама 1972 жылы NASA C-8A Buffalo (кейін 1976 жылы Bisontennial деп аталды) ұшағын модификациялаумен аяқталды, ол қанатты ұлғайту реактивтік STOL зерттеулері үшін пайдаланылды. Модификациялау жұмыстарын Boeing, de Havilland Canada және Rolls Royce of Canada Ltd. компаниялары жүзеге асырды. Қанаттың ұзындығы болашақ ұшақтардың қанат жүктемесін көрсету үшін қысқартылды. Сондай-ақ, қанаттың алдыңғы жиегіндегі ұшақтар, ауа ағынын күшейтуге арналған элерондар және вентури пішіндес каналмен қоршалған қос жақтаулар орнатылды. Стандартты турбовинтті қозғалтқыштар Rolls Royce Spey 801 SF (Split Flow) айналмалы-тұрақты қозғалтқыштарымен ауыстырылды, оларға ыстық және салқын ағындарды бөліп, қозғалтақыш күшін және қанатты ұлғайту жүйесіне ауа беруге арналған жаңа айналмалы канал қосылды. Ыстық ағын Pegasus қозғалтқышының бұрылатын сораптары арқылы бағытталды, бұл жақтаудың төмен қарай бағытталуын қамтамасыз етті. Салқын ағын жақтаудың вентури каналына бағытталды, ол қосымша ауа ағынын қамтамасыз етті. 1972 жылы осы эксперименталды конфигурациядағы алғашқы ұшудан бастап, бұл ұшақ NASA Ames Research Center және Канаданың Өнеркәсіп, сауда және коммерция министрлігі STOL зерттеулері үшін бірлесіп пайдаланды.

Қысқа қашықтықтағы зерттеу ұшағы

1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында НАСА тағы бір C-8A Buffalo ұшағын «Quiet Short Haul Research Aircraft» бағдарламасында пайдаланды. Боинг компаниясы шекаралық қабатты басқару жүйесі бар, тәжірибелік, суперкритикалық қанатты жобалап, орнатты.

Әуе жадырауының қону жүйесімен ұшу аппараттары

Bell ұшағының Air Cushion Landing Gear жинағымен жабдықталған LA 4 жеңіл амфибиялық ұшағын демонстрациялық көрсеткеннен кейін, осы типтегі жабдықты әзірлеу АҚШ Әуе күштері мен Канада үкіметінің бірлескен күш-жігерімен жүзеге асырылды. Бұл үшін Buffalo орта салмақты жүк көлігіне ұқсас жүйе қайта орнатылды. Жақсыны (подушканы) ауамен қамтамасыз ету әр қанат астында орналасқан PT6F 70 және екі сатылы осьтік ағынды желдеткіштен тұратын ауамен қамтамасыз ету жинағы арқылы жасалды. Ұшақта қанатының астында біріктірілген жүзу-қозғалыс шаналары да болды.

Канадалық әскери атаулар

15 DHC 5A ұшағына арналған Канада әскери тағайындамасы.

Апаттар мен оқиғалар

Жалпы алғанда, жалпы саны 26 апат тіркелді, олардың нәтижесінде ұшақтар толығымен жойылды. 1974 жылдың 9 тамызында Сирияда Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін жұмыс істеген Канада әскерлерінің CC 115 ұшағы атып түсірілді, нәтижесінде бес экипаж мүшесі мен төрт жолаушы қаза тапты. 1984 жылы Фарнборо әуешолуында DHC 5D STOL көрсетілісі өте ауыр қонумен аяқталды, бұл ұшақты қиратты. 1989 жылдың 21 маусымында Перу әуе күштерінің де Хавиланд Канада DHC 5D Buffalo ұшағы Тараманың жанындағы тауға құлап, DHC 5 Buffalo ұшағына байланысты ең көп қаза болған апатта алты экипаж мүшесі мен 53 жолаушы қаза тапты. 1990 жылдың 17 ақпанында Замбия әуе күштерінің де Хавиланд Канада DHC 5D Buffalo ұшағы Лусакадағы Лусака әуежайына қонуға дайындалып келе жатып апатқа ұшырады, нәтижесінде борттағы 29 адам қаза тапты. 1992 жылдың 16 сәуірінде Кения әуе күштерінің де Хавиланд Канада DHC 5D Buffalo ұшағының бір қозғалтқышы істен шықты, ал соңғы қону кезінде ол ұшу-қону жолағынан шығып, Кенияның Мои әуе базасының жанындағы тұрғын ауданына құлады. Апат салдарынан 42 жолаушы, төрт экипаж мүшесі және жердегі алты адам қаза тапты. 1993 жылдың 27 сәуірінде Замбия әуе күштерінің де Хавиланд Канада DHC 5D Buffalo ұшағы Замбияның ұлттық футбол құрамасының көп бөлігін Дакардағы Сенегалға қарсы ФИФА Әлем Чемпионатының іріктеу ойынына алып бара жатып, Габонның Либревиль қаласында жанармай құю станциясынан ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай апатқа ұшырады. Апаттан ешкім тірі қалған жоқ.