Кіріспе
Замбиядағы ұлттық парк { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q1471784", "properties": { "fill opacity": 0.1, "stroke": "#006000" } } Лиува жазығының ұлттық паркі – Замбияның Батыс провинциясында орналасқан ұлттық парк. "Лиува" деген сөз жергілікті лиува тілінде "жайлау" дегенді білдіреді, ол лози тілінің бір диалектісі. Бұл жазықтар бастапқыда лози халқының литунгасы (патшасы немесе бас басшысы) Любоси Леванканың аң аулау алқабы ретінде пайдаланылған. Аймақ 1880 жылдардың басында Любоси Леванкамен қорғалатын аймақ деп белгіленді, ал 1972 жылы Замбия үкіметі басқаруды қолға алғанда ұлттық парк мәртебесі берілді. African Parks коммерциялық емес табиғатты қорғау ұйымы 2003 жылдан бері Ұлттық парктер және жануарлар дүниесі департаментімен және Баротсе корольдік институтымен бірлесіп Лиува паркін басқарып келеді. Парктің шөбілік алқаптарында ондаған мың көк гнудың жыл сайынғы Африкадағы екінші ең ірі көші-қонын қамтитын, түрлі ірі сүтқоректілер мекендейді. Көбінесе кездесетін ірі жыртқыштарға гепард, дақты гиена және арыстан жатады, олардың ең танымал өкілі – Леди Лиува есімді аналық арыстан. Ол 2017 жылы табиғи себептерден қайтыс болғанға дейін National Geographic телеарнасының "Соңғы арыстан" атты деректі фильмінің басты кейіпкері болды. Леди Лиува Африкалық парктер басқаруды өз қолына алып, арыстан популяциясын қайта жаңарту үшін қосымша арыстандар әкелгенге дейін, жылдар бойы шамадан тыс аң аулау салдарынан аймақтағы жалғыз арыстан болып қалған. Лиувада 300-ден астам құс түрі тіркелген, соңғы кездерге дейін туризм шектеулі болды. Жануарлар популяциясы 1990-2000 жылдардағы төмендеулер мен жергілікті түрлердің жоғалуына қарамастан, содан бері тұрақталды.
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q1471784",
"properties":
{
"fill opacity": 0.1,"stroke": "#006000"
}
}
Liuwa Plain National Park is a national park in Zambia's Western Province. "Liuwa" means "plain" in the local Liuwa language, a dialect of Lozi language, and the plains originally served as a hunting ground for Lubosi Lewanika, the Litunga (king or paramount chief) of the Lozi people. The area was designated as a protected area by Lubosi Lewanika in the early 1880s, and as a national park in 1972, when Zambia's government took over management. The nonprofit conservation organization African Parks has managed Liuwa in partnership with the Department of National Parks and Wildlife and the Barotse Royal Establishment since 2003. The park's grasslands support a variety of large mammals, including tens of thousands of blue wildebeest, whose annual migration is Africa's second largest. Frequently sighted large predators include the cheetah, spotted hyena, and lion, the most famous of which was a female resident called Lady Liuwa, who was the subject of a National Geographic documentary (The Last Lioness) before she died of natural causes in 2017. Lady Liuwa was the only remaining lion in the area, following years of excess hunting, prior to African Parks' assuming management and introducing additional lions to encourage the re establishment of a pride. More than 300 bird species have been recorded in Liuwa, which has experienced limited tourism until recently. Animal populations have since stabilized, despite declines and local extinctions during the 1990s–2000s.
Тарих
Ұлттық парк құрылғанға дейін бұл аймақ 1878-1916 жылдар аралығында Баротзеландтағы Лози халқының Литунгасы (патшасы немесе ең басты басшысы) болған Любоси Леванканың (1842-1916) аң ауру орталығы болды. Любоси Леванка 1880 жылдардың басында Лиува жазығын қорғалатын аймақ деп белгіледі. Мұндай мәртебеге қол жеткізгеніне қарамастан, адам қысымының күшеюі саябақта браконьерліктің өсуіне әкелді. Парк негізінен рафия пальмалары мен ормандық алқаптар араласқан, шамамен белгілі бір өлшемдегі (өлшемі көрсетілмеген) даладан тұрады. Олар ондаған мыңдап жиналады. Лиуваның гну миграциясы Африкадағы екінші ең ірі миграция болып табылады. Келесі зерттеулер бұқа, елланд, Лихтенштейннің хардебисті және роан антилопасының популяциясының күрт төмендегенін, тіпті жойылу мүмкіндігін көрсетті. Алайда, 2003 жылдан бері күшейтілген қорғау шаралары популяцияны тұрақтандырды. Елланд пен бұқа қайтадан қоныстандырылды, ал зебра популяциясы 4000-нан асты. Жыртқыштарға гепард, барыс, арыстан, африкалық жабайы иттің және дақты гиена жатады. Ұйым 2022 жылға қарай 16 арыстан бар Лиувада арыстанды көбейтуге арналған топты қайта құру үшін бірнеше арыстанды әкелді. Түрді паркке қайта орналастыру мақсатында 11 африкалық жабайы итті (Оңтүстік Африкадан сегіз еркек және Кафуэ ұлттық паркінен үш ұрғашы) 2021 жылдың соңында паркке көшірді. Жануарлар байланыс орнату үшін бөлінген жайларда ұсталды, содан кейін 2022 жылдың сәуірінде босатылып, бірден топ ретінде қозғала бастады. (Кафуэ ұлттық паркінен) 2021 жылдың соңында Лиуваға көшірілді. Лиувадағы кішкентай барлық жейтін жануарларға жолақты мангуст және жақты жолақты шакал жатады. 2005 жылдан бері қорғалған аймақ Арыстанды сақтау бөлімі деп есептеледі.
Лиува ханым және парктегі арыстандар
Леди Лиува парктің ең танымал тұрғыны болды және 2010 жылы National Geographic ұйымы түсірген деректі фильмнің басты кейіпкері болды. Жазылған су құстарының ішінде марабу, ашық томсықты, атқұйрықты, сары томсықты тұңғыш, қара құс, аққұба, сұр қаз, пигмей қаз, қазқаз және үш жолақты құс бар. Бұдан басқа, қара қанатты пратинколь, Денхам бастардысы, ұзын құйрықты жесір, қызғылт томсықты жаңқа, қызғылт тамақталған ұзын тырнақ, хатшы құс, өткір құйрықты жұлдызша, батпақтық бубу, ақ жамбасты бастарды және ақ жақты аражегіш те кездеседі, сондай-ақ шақырғыш торғайлар да бар. Лиува жазығы ұлттық паркі әртүрлі жылан түрлеріне де қоректік ортаны қамтамасыз етеді.