Кіріспе
Американдық антрополог және әлеуметтік психиатр
Марвин Кауфманн Оплер (13 маусым 1914, Буффало, Нью-Йорк – 3 қаңтар 1981) – американдық антрополог және әлеуметтік психиатр. Оның інісі Моррис Эдвард Оплер де Солтүстік Американың Оңтүстік Атабаскан халықтарын зерттеген антрополог болған. Моррис пен Марвин Оплерлер Австрияда туған Артур А. Оплер, саудагер, және Фанни Кольман Хастың ұлдары еді. Марвин Оплер Midtown Community Mental Health Research Study (Нью-Йорк) зерттеуінің жетекші зерттеушісі ретінде ең жақсы танымал. Бұл маңызды зерттеу қалалық өмір салдарынан туындаған кең таралған стресске меңзеді, сондай-ақ 1950 жылдары әлеуметтік психиатрияның дами бастаған саласының қалыптасуына үлес қосты.
Білім
Марвин Оплер 1931-1934 жылдары Буффало университетінде оқыды. Ол университеттегі Ұлттық студенттер лигасының белсенді мүшесі және жетекшісі болды. Содан кейін ол американдық антрополог Лесли Уайттың зымырап өскен даңқына қызығып, Мичиган университетіне ауысты. Марвин Оплер Уайттың еңбектерін бағалауда ағасы Моррис Оплерден өзгеше көзқарас білдірді. Марвин Оплер психология мен антропология арасындағы байланысқа қызығушылық танытты, ал Уайт осы екі саланың байланысты екенін айтқан болатын. Айыныштысы, сол кезде Уайт психология саласынан алшақтауға бастады. Марвин Оплер 1935 жылы Мичиган университетінен әлеуметтік ғылымдар бойынша бакалавр (A.B.) дипломын алды. Университетті бітіргеннен кейін ол Колумбия университетінде академиялық жолын жалғастырды. Ол Рут Бенедикт пен Ральф Линтонның жетекшілігімен антропологияны оқыды. Осы кезеңде Оплер оңтүстік ут тайпалары арасында алғашқы антропологиялық зерттеулер жүргізді. Колорадо және Ютадағы уте және пайют халықтарының мәдениетке бейімделуі туралы диссертациясын қорғағаннан кейін, 1938 жылы Колумбия университетінен философия докторы (Ph.D.) ғылымын қорғады.
Ерте этнографиялық жұмыс
Марвин Оплер уте және пайют тайпаларымен жұмыс істеген кезде, уте және пайют бақсылары психоанализбен ұқсас белгілері бар, бірақ Батыс психиатриялық тәжірибесінен тәуелсіз дамыған арманды талдау әдістерін қолданғанын байқады. Ол сонымен қатар Шығыс апачи тайпалары, эскимостар және Орегон штатының Солтүстік-Батыс жағалауындағы үндістер арасында антропологиялық зерттеулер жүргізді. Оплер 1938 жылдан 1943 жылға дейін Рид колледжінде антропология кафедрасының меңгерушісі болып қызмет етіп, социология және антропология пәндерін оқытты. 1943 жылы Марвин Оплер Соғыс Еңбек Кеңесіне тағайындалды.
Жапон-американдық интернаттау бойынша жұмыс
1943 жылдан 1946 жылға дейін Оплер Туле көліндегі соғыс тұрғындарының орталығында қауымдық талдаушы болып жұмыс істеді, онда жапондық американдықтарды ұстауға қатысты оның сынды көзқарастары кейіннен 1946 жылы «Қамаудағы халықтар» атты еңбекті жазуға себеп болды. Туле көлінде ол лагерьдегі күнделікті өмірдің егжей-тегжейлі жазбаларын сақтап, лагерьдегі зорлық-зомбылық оқиғаларын тіркеді және интернирленгендердің мүддесі үшін адвокат Уэйн М. Коллинзбен бірге жұмыс істеді. Оның жазбаларында «Қараша оқиғасы» туралы мәлімет бар – лагерь тұрғындарының наразылығы, нәтижесінде АҚШ армиясы Туле көлін басып алды. Автор Барни Шаллит Марвин Оплерді Туле көлінде жылы және еске қаларлықтай есте сақтады: «Оның ауыр қызыл сақалы мен баяу, салмақты қимылдарымен ол мейірімді алып панда сияқты көрінетін». Марвиннің әйелі Шарлотта Оплер олардың ұлы Риккиді орталықтағы жапон балалар бағына тіркеді, осылайша ол ондағы жалғыз еуропалық бала болды. Марвин Оплер Туле көліндегі көбінесе қалыптасқан интернирленгендер арасындағы дәстүрлі жапон мәдениетінің қайта жаңғыруы мен 19 ғасырда жазық далалық үнді тайпалары арасындағы «Рухты би» дінінің таралуы арасындағы параллельді атап өтті. Оплер екеуінің де отарланған халықтардың өздерінің қадір-қасиетін қайта орнатуға жасаған әрекеттері екенін көрсетті. Тарихшы Питер Судзуки жазғандай, Соғыс тұрғындары жөніндегі басқармада (WRA) жұмыс істеген антропологтардың көпшілігі жапондық американдықтарды ұстауды моральдық тұрғыдан дұрыс деп қабылдады. Алайда, Судзуки Марвин Оплердің еңбегі осы антропологтардың оң үлгісі болғанын айтады. Судзуки Оплердің талдауындағы кең әлеуметтік және саяси кеңістікті мойындауы, «лоялды» және «сенімсіз» деп белгіленген интернирленгендерді бөлуді сынауы және жапон мәдениетіне көрсеткен құрметі оның жұмысын осындай үлгіге айналдырды деп санайды. Туле көлінде Марвин Оплер бірнеше танымал жапондық-американдық интернирленгендермен достық қарым-қатынас орнатты. Олардың бірі – Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы азиялық текті ғалымдардың бірі Ямато Ичихаси. Ичихаси интернирленген кезіндегі өмірі туралы толық есеп жазды. Оплер Туле көлінде жасөспірім кезінде тұтқынға алынған жапондық-американдық суретші Джордж Тамураның туындыларына тәнті болды. Марвин Оплер сонымен қатар 1945 жылы «Американдық фольклор журналында» жарияланған Сенрю халық поэзиясы туралы мақаланы тағы бір интернирленген, Ф. Обаяшимен бірге жазды. Антрополог Дэвид Х. Прайс өзінің «Қауіпті антропология» атты кітабында 1945 жылғы ФБР құжаттарын талқылайды, онда ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер Портлендтегі қоқыс жәшігінен «М» әрпімен басталатын хат табылуынан кейін Марвин Оплерді тергеуді бұйырды. Марвин Оплер ФБР сұрақтарына жауап берді. Көптеген антропологтардың бірі ретінде бюро Оплердің коммунистік партиямен байланысы бар-жоғын анықтауға тырысты. Ол бұрын-соңды тек Демократиялық партияға мүше болғанын және Туле көліне көшкенге дейін оның қызметінде болғанын айтты. ФБР сонымен қатар Оплерді Туле көліндегі әріптестерінің де, интернирленген жапондық американдықтардың да жоғары бағалағанын анықтады. WRA қызметкерінің бірі ФБР-ге Марвин Оплердің WRA-дағы адамдар тарапынан «қалшылдап», «ішкі түйкіні бар» және «ұзын шашты» деп есептелгенін хабарлады. Алайда, бұл ақпарат беруші бұл пікірді негіздемеді. ФБР Оплерді «ықыласты және сыпайы» деп сипаттап, тергеуді аяқтады. Интернирленген лагерлер жабылғаннан кейін Оплер 1946 жылдан 1952 жылға дейін Оксидентал, Стэнфорд, Гарвард және Тулан сияқты түрлі колледждерде антропология және социология пәнін оқытты. 1947 жылы Марвин Оплер Туле көлінде азаматтығынан бас тартқан үш жапондық американдық азаматтың азаматтығын қалпына келтіруді қолдап, ант берді. Ол осы антта жапондық американдықтардың соғыс уақытындағы азаматтығынан бас тартуына еркін ерік-жігер емес, мәжбүрлеу, қысым және жаппай әрекеттер себеп болғанын мәлімдеді. Туле көлінде ол көптеген бас тарту тыңдауларын бақылады.
Әлеуметтік психиатрия
1952 жылы Оплер Нью-Йорктегі Midtown Community Mental Health Research Study жобасына қатысты, ол қала тұрғындары арасында кең таралған стресс пен психопатологияны көрсетті. Оплер Мидтаун зерттеуі аясында Этникалық отбасы операциясын басқарды. Жобаның бұл бөлігінде психикалық денсаулыққа қатысты әлеуметтік-мәдени факторлар зерттелді. Оплердің еңбегі зерттеудің үшінші томы ретінде жарық көруі тиіс болған, бірақ ол оны жариялауға үлкермей қайтыс болды. Осы үшінші томның ең толық нұсқасы оның мұрағатында, Колумбия денсаулық ғылымдары кітапханасында сақтаулы. Оның әлеуметтік психиатрия саласындағы жұмысы түрлі мәдени ортадан шыққан адамдарда шизофренияның әртүрлі көріністерін анықтауға мүмкіндік берді. Лео Сролмен бірге, ол психикалық денсаулық пен әлеуметтік мобильдік арасындағы кері байланысты дәлелдеді. 1957 жылы Оплер "Халықаралық әлеуметтік психиатрия журналын" құруға көмектесті. 1958 жылы Оплер Буффало мемлекеттік университетіне жұмысқа орналасты және қалған өмірін осы университетке арнады. 1963 жылы ол қайтадан ФБР-дің қысқа мерзімді тергеуіне түсті, бірақ ешқандай нәтиже болмады. 1964 жылы Лондонда Әлеуметтік психиатрияның бірінші халықаралық конгресі өтті. Бұл конференцияны Оплер мен британдық әлеуметтік психиатр Джошуа Бирер бірлесіп ұйымдастырды. Сол жылы Марвин Оплер әйелі Шарлотта және антрополог Роберт Ф. Спенсермен бірге Мәскеудегі психиатриялық ауруханаларды аралады. Кейін Спенсер Оплердің антропологиялық теоретик ретіндегі қабілеттеріне әсер етпегенін мойындады. Спенсер өзінің қабілеттері де өзіне әсер етпегенін айтты. Алайда, Ричард Дриннон және Питер Сузуки сияқты кейбір ғалымдар Оплердің идеяларына жоғары баға берді. Ричард Дриннон Оплердің мәдени жаңғыру туралы ойларына жүйелі зерттеу қажет деп есептеді. Оплердің танымал мақалаларының бірі – 1969 жылы Medical Aspects of Human Sexuality журналында жарияланған 'Cross cultural aspects of kissing' мақаласы.
Отбасы
1935 жылдың желтоқсан айында, Мичиган университетін бітірген жылдың өзінде Марвин Оплер кәсіби мамандық бойынша сарапшы және студенттік кеңесші Шарлотта Фоксқа үйленді. Кейіннен ол биологиялық зерттеулермен, жапон-американдықтардың құқықтарымен және қоршаған ортаны қорғау қозғалысымен айналысты. Олар 1970 жылы ажырасты. Олардың балалары – Рут Оплер Перри және Льюис Алан Оплер. Рут Оплер Перри МИТ-те әдебиет профессоры, ол ағылшын әдебиетін, әйелдер поэзиясын және феминистік теорияны зерттейді және оқытады. Льюис Оплер (1948-2018) – психиатр және психофармаколог, психозды зерттеуде кеңінен қолданылатын симптомдардың ауырлық деңгейін бағалау шкаласы PANSS-тің бірлескен авторы. Марвин Оплердің бірнеше немерелері де академияның түрлі салаларында белсенді, олардың ішінде доктор Кертис Перри, доктор Марк Оплер және доктор Дэниел Оплер бар.
Өлім
Марвин Кауфман Оплер 1981 жылдың 3 қаңтарында қайтыс болды. Оның естелік шарасы Нью-Йорк қаласында өтті, онда ол ғылыми еңбектерімен және қоғамдық жұмысымен еске алынды. Оның құжаттары Колумбия университетінің Медицина ғылымдары кітапханасының мұрағатында сақтаулы.
Жарияланымдар
Марвин Оплер жемісті жазушы болды және оның кейбір жарияланымдары төменде тізілген.
Антропология туралы
Р. Линтонмен бірге, «Жеті американдық үнді тайпасының мәдени сіңірілуі», Апплтон Сенчури Крофтс, 1940. Оплер, Марвин К. «Юта дініндегі Күн биінің интеграциясы». «Американдық антрополог» қазан-желтоқсан, 1941 ж., 43(4) том: 551–572. «Әйелдердің әлеуметтік статусы және неке түрі». «Америка социология журналы». 1943 жылғы көктем. «Мескалеро апачи мифологиясында шаманизмнің шығармашылық ролі». «Америкалық фольклор журналы». 59:268–281, 1946. «Крик қаласы және крик үндістерінің саяси қайта ұйымдастыру мәселесі». Эдвард Спайсердің «Адам проблемалары мен технологиялық өзгерістер» еңбегінде, 1953. «Солтүстік Америка үндістері тарихи тұрғыдан» атты жинақтың авторы, Random House, 1971.
Әлеуметтік психиатрия туралы
Мәдениет, психиатрия және адам құндылықтары, К. С. Томас, 1956. Жеке және топтық мінез-құлықтағы құрылымдар мен ұйымдастыру – тұжырымдамалық негіз. Топтық психотерапия және психодрама. 9 (4): 290–300, 1956 жыл. Симпозиумға автор, алдын алу және әлеуметтік психиатрия, Уолтер Рид зерттеу институты, 1958. Клиникалық зерттеулер жинағының авторларының бірі, мәдениеттер арасындағы қайшылықтар, Г. Сьюард (ред.), Рональд Пресс, 1958 ж. Психоактивті заттардың әртүрлі мәдениеттерде қолданылуы (Этнопсихофармакология). В. Г. Кларк, Ф. Д. және Дж. дель Джудиче, М. Д. (ред.) Психофармакология негіздері, 31–47 беттер. Нью-Йорк: Академиялық баспа, 1970. Редактор және автордың бірі, Мәдениет және психикалық денсаулық, Макмиллан, 1959. Л. Срол, Т. Сангер, С. Майкл және Т. А. С. Реннимен бірге, қалалық психикалық денсаулық: Манхэттен орталық ауданындағы зерттеу, МакГроу, 1962. Мәдениет және әлеуметтік психиатрия, Атертон, 1967. Қатысушы, Халықаралық бала психиатриясының қазіргі заманғы көзқарастары, Оливер және Бойд, 1969 ж. Психикалық денсаулыққа әсер ететін халықаралық және мәдени қақтығыстар. Зорлық, өзіне-өзі зиян келтіру және үзіліс. Американдық психотерапия журналы, 23(4): 608–620, 1969. Девианттылықтың әлеуметтік түсініктері. Х. Ресник және М. Вольфгангтың ред. "Сексуалды мінез-құлық: әлеуметтік, клиникалық және құқықтық аспектілер" еңбегінде. Литтл Браун және компания, 1972 жыл.
International and cultural conflicts affecting mental health. Violence, suicide and withdrawal. American Journal of Psychotherapy, 23(4): 608 620, 1969. Social Conceptions of Deviance. in H. Resnik and M. Wolfgang, eds., Sexual Behaviors: Social, Clinical, and Legal Aspects. Little Brown and Co., 1972.
Жапондық-американдық интернация және мәдениет туралы
Э. Спайсер және К. Луомаламен бірлесе жазылған, "Қамқорлықтағы адамдар", Аризона университетінің баспасы, 1969 жылы қайта басылды. "Сумо" турнирі Туле көлі орталығында. "Америка антропологы" журналы. 1945 жылғы қаңтар-наурыз, 47-том (1): 134-139 беттер. Ф. Обаяшимен бірлесе жазылған. Сенрю поэзиясы – халықтық өнер нысаны. "Америкалық фольклор журналы". 58 (1 3/45).