Кіріспе

1997 жылы Джон Синглтонның режиссерлігімен түсірілген «Роузвуд» фильмі – 1923 жылы Флоридада болған «Роузвуд» қырғынынан шабыттанған американдық тарихи драма. Онда ақ бұқара қара халықты өлтіріп, олардың қаласын қиратқан. Фильмде Винг Реймс Роузвудқа келген бейтаныс адам рөлінде ойнайды, ол тұрғындарды өздерін-өздері қорғауға шақырып, оқпандармен күреске түседі. Басты рөлдерде Дон Чидл – көтерілістің куәсі болған, отбасын қорғаған және оның құрбаны болған Сильвестр Карьер, сондай-ақ Роузвудта тұратын, ақ жүректі дүкен иесі Джон Райт рөлінде Джон Войт ойнайды. Үш кейіпкер Роузвудтың қара тұрғындарына шабуыл жасаған нәсілшіл ақ адамдардан адамдарды құтқаруға тырысады. Фильмге көбінесе жағымды пікірлер болғанымен, ол коммерциялық сәттілікке жете алмады және 17 миллион долларлық бюджетін қайтара алмады. Фильм 47-ші Берлин халықаралық кинофестиваліне қатысты.

Сюжет

Манн – жер сатып алу үшін іздеудегі құпиялы Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері. Ол Флорида штатындағы, көбінесе қара нәсілділер тұратын шағын Роузвуд қаласына келеді. Роузвудта өркендеп келе жатқан «Карриерлер» отбасы тұрады, олардың басында Сара анасы және оның қаһарлы, еріншекті ұлы Сильвестр тұрады. Манн жақын арада Сильвестрдің жас туысы Беула «Скраппи» Карриермен танысып, екеуі бір-біріне ғашық болады. Сара анасы Джеймс Тейлор мен оның әйелі Фаннидің үйінде қызмет етеді. Күйеуін алдап жүрген Фанни күйеуі жұмыста болғанда сүйіктісімен кездесуге барады. Фанни сүйіктісімен дауласып, соңынан оны ұрып-сапалайды. Сара анасы мен оның немересі Ли Рут дауды және одан кейін болған ұрып-сапалауды естігенмен, араласпайды. Көңілі қалған Фанни күйеуіне жарақаттарын түсіндіруге үмітсіздікпен үйінен шығып, көмек шақырады. Содан кейін ол бірнеше қала тұрғындарына қара нәсілді бір адам өзін ұрып-сапқанын айтады. Ақ нәсілді тұрғындар Фаннидің сөзіне тез сене бастайды. Джесси Хантер есімді қашқан қара нәсілді сотталған туралы естігенде, Самнер және жақын маңдағы қалалардан келген топ Роузвудқа тергеу жүргізуге барады. Роузвудтың қара нәсілді тұрғындары бірден ақ нәсілділердің шабуылына ұшырайды, олардың арасында штаттан тыс келгендер мен Ку-Клукс-Клан мүшелері де бар. Сырттан келген адам болғандықтан, Манн Фанниге шабуыл жасады деп айыпталып, дарға асылуынан қорқады. Ол қаладан кетуді жоспарлайды, бірақ Роузвуд тұрғындарының бірнешеуі, өз қауымын қорғау жоспарларын талқылау үшін шіркеуде бас қосып, оған қарсылық білдіреді. Шіркеудің сыртында Манн Джон Райтпен, Испания-Америка соғысының ардагері және Роузвудтағы ақ нәсілділердің санаулы бірі, дүкен иесімен қақтығысады. Райт сонымен қатар Сильвестрдің туысы Жьюлмен жасырын қарым-қатынаста болады; Манн кетеді. Қарулы топ Карриерлер үйіне келгенде, Сара анасы ашулы топты тыныштандыруға тырысады. Ол Фанни Тейлорға шабуыл жасаған адам ақ нәсілді болғанын жариялағанда, топтың ішіндегі біреу оқ атып, ол жарақатынан көз жұмады. Сильвестр екі адамды атып өлтіреді. Қарулы топ кері шегінеді және атыс басталады. Сара анасының өлтірілуінен кейін, Роузвудқа шабуыл жасалады. Манн қаладан шығып бара жатқанда, темір ұстасы Сэм Картердің дарға асылуын көреді. Кету туралы ойын өзгертіп, Манн Роузвудқа қайта оралып, тұрғындармен бірге күреседі. Қарулы топтың саны арта береді. Джеймс Карриер қашқан сотталған туралы ақпаратты біледі деп ойлап, оны іздейді. Джеймске көмектесуге тырысқаннан кейін, Райт шериф Уокерге Карриерді қамауға рұқсат береді, себебі офицер оны тек сұраққа алуға ниеттенгенін айтады. Карриерде ешқандай ақпарат жоқ екенін айтқанда, оны бірден топтың бір мүшесі атып өлтіреді. Райт ашуланып, топ оны қара нәсілділерге жұмсақ қарайды деп айыптайды. Зорлық-зомбылық күшейеді және көршілес қалаларға таралады. Олар Алачуа округінің шекарасына жеткенде, қарулы ақ нәсілділер мен шериф жолды жауып, оларды кері қайтарады. Карриерлер отбасының аман қалған мүшелері ақырында Райттың ұйымдастыруымен пойызға отырып қашып құтылады. Скраппи мен Манн ақыры сүйісіп, Манн Сильвестрмен бірге кетеді. Екеуі кейін кездесуді жоспарлайды. Зорлық-зомбылық басылғаннан кейін Джеймс Тейлор әйелі Фаннимен бетпе-бет келеді. Ол Фаннидің жарақаттарының нақты себебі туралы өтірік айтқанын және шериф пен қала тұрғындары айтқаннан кейін басқа ер адамдармен қарым-қатынас жасағанын түсінеді. Ресми мәлімет бойынша, соңғы қаза болғандардың саны сегіз адамды құрады, екеуі ақ нәсілді, алтысы қара нәсілді. Аман қалғандардың және бірнеше афроамерикандық газеттердің мәліметтері бойынша, қаза болғандардың саны 40-тан 150-ге дейін жетеді.

Өндіріс

Минни Ли Лэнгли, апаттан құтқалушы, декораторларға дереккөз ретінде қызмет етті, ал Арнетт Доктор, апаттан құтқалушының ұлы, консультант ретінде жұмысқа алынды. Оқиғалар болған Леви округінен алыс, Орталық Флоридада Роузвуд және Самнер қалаларының қайта жаңартылған декорациялары салынды. Сценарист Грегори Пуариер жазған фильмде Манн атты кейіпкер пайда болады, ол Роузвудқа батыстық стильдегі тартыншақ батыр ретінде кіреді. Кейіпкерлер ретінде тарихи тұлғалардың жиынтығы қолданылды, ал фильм қуанышты аяқталу мүмкіндігін ұсынады. Неліктен осы тақырыпты қолға алуға бел буғанын сұрағанда, Синглтон: "Менде қорқыныш деуге болмас, бірақ Оңтүстікке деген терең жеккөрушілік болды, себебі Афроамерикалықтар осы елде кездескен қорқыныш пен зұлымдықтың көп бөлігі осы жерде тамырланған деп сезіндім. Сондықтан бұл мен үшін осы мәселені шешудің бір жолы" деді. Фильмнің түсіріліміне Орталық Флоридада 11,7 миллион доллар жұмсалды, Синглтон бұл фильм бюджетінің 70 пайызын құрайды деді.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes сайтында фильмге 55 шолу негізінде 87% мақұлдау көрсеткіші тіркелді, ал орташа бағасы 7,1/10 құрады. Сайттың сыншылары: "Роузвуд кейде нақты трагедияны толыққанды көрсетуге күш салып, бірақ нәсілдік зорлық-зомбылықтың қорқынышты суреті болып қала береді" деген пікір білдірді. Metacritic 20 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық жүйеде 71 бал алды, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлер" дегенді білдіреді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмге A+–ден F–ге дейінгі шкалада орташа баға берілді. Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін беріп, былай деді: "Оны ерекше ететіні – нәсілшіліктің қалай өркендейтіні, қалай тамақтанатыны және әкесінен ұлына қалай үйретіліп берілетінін көрсетуі. Бұл жарнамаларда оңай түсіндірілмейді және қараларға (мұндай қайғылы оқиғаны баяндағандықтан) немесе ақтарға (қатыгез немесе әрекетсіз бейнеленгендіктен) тікелей ұнамайды. Мүмкін, бұл фильм қызықты, маңызды оқиғаны айтатын жақсы туындыны іздеген адамдарға ұнайтын болар. Міне, сондай ойдамын". The New York Times газетінің Стенли Крауч Роузвудты Синглтонның ең керемет туындысы деп атап, "Америка кино тарихында оңтүстіктік нәсілшілдік психоз ешқашан осылай ашық көрсетілмеген. Түс, әлеуметтік жағдай және жыныс Фолкнер бағалайтын деңгейде өріліп салынған" деді. The New York Times газетінің Е.Р. Шипп Синглтонның жастығы мен Калифорниядағы өскен ортасы Роузвуд тарихын қабылдауға оның дайындығына әсер еткенін айтады. Ол Синглтонның қара нәсілділерді құрбан ретінде бейнелеуден бас тартып, "өткенде қара нәсілді отбасылардың сүйіспеншілікке толы, гүлденгенін, ал қара нәсілді батырдың дарға асылудан құтылып, жұмбаққа қарсы екі есе күшпен күресіп, көптеген әйелдер мен балаларды өлімнен сақтап, тарих бағытын өзгерткенін" көрсеткенін атап өтті. Фильмдегі өлім-жітімнің саны куәгерлердің ең көп бағалауларынан әлдеқайда көп. 1982 жылы оқиғаны жариялаған журналист Гэри Мур Синглтонның Роузвуд тұрғындарына қарсы тұруға шабыттандырған сыртқы кейіпкер Манн жасауының, аман қалғандарды кемсітушілікке ұшыратқанын сенді. Ол сондай-ақ өлім-жітімнің көбейтілгенін сынап, фильмді "іллюзиядағы қызықты тәжірибе" деп сипаттады. Фильм сценарийін жазған Грегори Пуариер: "Роузвудтың кассалық жиынтығы көп болған жоқ. Пікірлер көбінесе жақсы болды, тіпті Сискел мен Эберт оны мақтап айтты, бірақ Джон [Синглтон] дұрыс айтты; оны көру көп жағдайда тым қиын болды, американдықтардың көпшілігі қарсы болғысы келмейтін американдық тарихтың бір беті. Оның шығуымен бірге режиссер Джон Синглтон: "Адамдар оны зорлық-зомбылық деп айтады. Менің ойымша, олай емес, және әрине, ол жерде болғандай қатыгез емес. Мен сенің сол жерде екеніңді сезіндіргім келді. Бірақ, мүмкін, американдықтар өздерінің нәсілдік проблемаларынан қорқады. Олар нәсілге байланысты барлығымен күресіп жатыр" деді. Кейін ол: "Бұл менің ең табысты фильмдерімнің бірі емес, бірақ менің ойымша, мен жасаған ең жақсы фильмдерімнің бірі. Сол күні "Booty Call" да шықты. Менің ойымша, қара нәсілділер сол күні Роузвудқа қарағанда "Booty Call" көруге көбірек дайын болды, бұл өкінішті, себебі біз өзіміздің тарихымызды қаншалықты жақсы қабылдасақ, қазіргі уақыттағы қысымға қарсы соғұрлым жақсы тұра аламыз" деді.