Кіріспе

1984 жылғы Норман Джуисонның фильмі – 1984 жылғы американдық құпия драмалық фильм, режиссері және продюсері Норман Джуисон. Чарльз Фуллердің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Әскердегі оқиға» пьесасы негізінде түсірілген. Бұл фильм АҚШ армиясының бөлінген полкіндегі нәсілшілдік туралы, онда ақ офицерлер басшылық етеді және Jim Crow Оңтүстігінде әскерлерді дайындайды. Қара офицердің сол кезде және сол жерде болуы бұрын-соңды болмаған жағдай еді және ол көптеген адамдардың ашу-ызасын тудырды. Фильмде екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Луизиана штатында афроамерикалық сержанттың өлімін тергеуге жіберілген афроамерикалық әскери судьяның (JAG) жұмысы көрсетіледі. Басты рөлдерді Говард Роллинс және Адольф Цезарь сомдады. Сонымен қатар, Арт Эванс, Дэвид Алан Гриер, Ларри Райли, Дэвид Харрис, Роберт Таунсенд, Боб Свонсон және Пэтти Лабелл сынды актерлер де түскен. Дензел Вашингтон мансабының басында болғандықтан, қосалқы рөлде ойнады. Кейбір актерлер сахналық қойылымдағы рөлдерін қайта ойнады. Фильм 1984 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде тұсаукесерге шықты және сыншылар мен көрермендер тарапынан жоғары бағаланды. «Үздік фильм», «Үздік бейімделген сценарий» және «Үздік қосалқы актер» (Адольф Цезарь) номинациялары бойынша үш «Оскар» сыйлығына ие болды. Ұлттық кинорецензиялар кеңесі фильмді 1984 жылғы 10 үздік фильмнің қатарына қосты, ал 14-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде «Алтын жүлде» жеңіп алды.

Сюжет

1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қара солдаттар ротасының бас сержанты Вернон Уотерс Луизианадағы бөлінген армия базасы Форт-Нилдің жанында .45 калибрлі тапаншамен атып өлтіріледі. Судья-адвокат корпусының қара офицері капитан Ричард Давенпорт командир полковник Нивенстің қарсылығына қарамастан, тергеуге жіберіледі. Көптеген адамдар Уотерсті жергілікті Ку-клукс-кланның өлтіргенін болжайды, бірақ күмәнданушылар да бар. Нивенс Дейвенпортқа тергеуге үш күн береді. Тіпті толыққанды тергеуді қолдайтын жалғыз ақ офицер капитан Тейлор да, қара офицердің сәттілікке жете алмайтынынан сескеніп, жармасып, көңілсіздік танытады. Кейбір қара солдаттар өздерінің араларынан біреуінің капитандық шенін алғанын мақтан тұтады, ал енді біреулері сенімсіздікпен және жасырын түрде қарайды. Дейвенпорт Уотерстің ротасының ресми түрде 221-ші химиялық түтін генераторлық батальонның құрамында екенін біледі. Олар елдеріне қызмет етуге құштар болғанымен, ақ нәсілді әріптестеріне бағынышты түрде ең төменгі жұмыстарға тағайындалады. Көптегендері – Негро бейсбол лигасының бұрынғы ойыншылары, Уотерс менеджерлік қызметін атқаратын команда құрамында біріккен. Ақ солдаттарға қарсы жеңістері оларға үлкен танымалдылық әкеледі, тіпті Нью-Йорк Янкилерімен көрсетілімдік ойын өткізу туралы әңгімелер таралады. Джеймс Уилки, Уотерс қызмет барысында мас болғаны үшін шенінен төмендетілген сержант, бастапқыда Уотерсті қатал тәртіпті, бірақ әділ, жақсы мінезді NCO ретінде сипаттайды, ол солдаттармен жақсы қарым-қатынаста болған, әсіресе көңілді және баршаға ұнайтын C. J. Мемфиспен. Дейвенпорт Уотерстің шын мәнінде зұлымдығын және оның қара солдаттарға, әсіресе оңтүстіктің ауылдық аймақтарынан келгендерге деген жек көрушілігін ашады. Жеке Питерсон ойыннан кейін Уотерске қарсы тұрғанын айтады. Уотерс Питерсонды жекпе-жекке шақырып, жақсы соққысын береді. Басқа солдаттармен сұхбаттасқан кезде Дейвенпорт Уотерстің Уилки жүргізген тінтіруде С.Ж.-ның төсегінің астынан жақында босатылған тапанша табылғаннан кейін ақ MP-нің кісі өлтіруіне С.Ж.-ны айыптағанын біледі. Уотерс С.Ж.-ны өзін ұруға итермелеген, содан кейін қару-жарақ бойынша айып алынып, С.Ж.-ға жоғары шенді офицерді ұрып-соғу айыбы тағылған. С.Ж.-ның жақын досы, капрал Бернард Кобб түрмеде оны зиярат кезінде С.Ж.-ның қатты клаустрофобиядан зардап шегетінін және Уотерстің келгенін айтады, ол бұл әрекеттің өзгелерге де жасаған құрлық екенін мойындаған. Дейвенпорт Коббтан сотқа күтіп тұрған С.Ж.-ның өзін-өзі асып өлтіргенін біледі. Наразылық ретінде взвод маусымның соңғы ойынын қасақана жеңіліске ұшыратады, ал Уотерс өзін-өзі өлтіруден қатты қорқып, әсер алады. Тейлор команданы таратып, ойыншыларды 221-ші батальонға жібереді. Дейвенпорт ақ офицерлер капитан Уилкокс пен лейтенант Бёрдтың Уотерспен оның өліміне аз уақыт қалғанда жанжалдасқанын біледі. Екі офицер де Уотерс мас күйінде оларға шабуыл жасағанда оған қарсылық көрсеткендерін мойындайды, бірақ оларға .45 калибрлі оқтар берілмегендіктен, оны өлтірмегендерін айтады. Тейлор Уилкокс пен Бёрдтың өтірік айтып жатқанына сенімді болса да, Дейвенпорт оларды босатады. Питерсон мен Смоллс қашып кетеді, ал Дейвенпорт Вилкиге С.Ж.-ның төсегінің астына тапаншаны Уотерстің бұйрығымен тыққандығын мойындауға мәжбүр етеді. Уотерс өзінің ішкі нәсілшілдігін Уилкиге ашып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз азаматтарының алдында оларды қорлаған қара солдатты линчтеуге көмектескенін айтады. Линч құрбанының әрекеттерінен бұрын кейбір ақ француз әйелдері олармен кездесуге келісім білдірген. Дейвенпорт Уотерстің Питерсонды неге ұрысқаны үшін нысанаға алмағанын сұрайды, ал Уилки Уотерстің Питерсонды ұнатып, құрметтегенін түсіндіреді, өйткені Питерсон өзін қорғаған. Дейвенпорт Уилкині тұтқындайды, ал взвод теңіз арқылы соғысқа жөнелтілуге дайындық шараларын жүзеге асырып, тойға дайындық жүргізіледі. Уотерс өлтірілген түні Питерсон мен Смоллс күзетте болғанын және оларға пистолеттеріне .45 калибрлі оқтар берілгенін еске алған Дейвенпорт Смоллсты сұраққа тартады, оны MP-лер табады. Смоллс Питерсонның Сержант Уотерсті С.-ге кек алу үшін өлтіргенін мойындайды. Дж.-ның өлімі. Ұсталғаннан кейін тергеу бөлмесіне әкелінген Питерсон кісі өлтіргенін мойындап: "Мен көп адам өлтірген жоқпын. Кейбір нәрселерден арылу керек", - дейді, ал Дейвенпорт оған: "Кім сізге негр болуға лайық деп бағалайтын құқық берді?" деп жауап береді. Тейлор Дейвенпортты құттықтап, енді ол негрлердің басқаруына дағдылануы керектігін мойындайды. Дейвенпорт Тейлорға оған үйренетінін айтады – "Осыған сенімді бола аласыз", - деп қосады ол, взвод Еуропаға жөнелтілуге дайындық шараларын жүзеге асырып маршқа түседі.

Өндіріс

Джуисон және актерлік құрамның көптеген мүшелері Columbia Pictures компаниясымен тар бюджетте жұмыс істеді. "Ешкім бұл фильмін қара түсті тарихқа айналдырғысы келмеді, себебі ол Екінші дүниежүзілік соғысқа негізделген, ал мұндай тақырыптар кассада үлкен сұранысқа ие болған жоқ", - деді Джуисон. Warner Bros., Universal және Metro Goldwyn Mayer компаниялары да одан бас тартты. Columbia компаниясының Франк Прайс сценарийді оқып, қатты қызығушылық танытты, бірақ студия оның коммерциялық құндылығына күмән келтірді, сондықтан Джуисон 5 миллион долларлық бюджетпен және жалақысыз фильмді жасауға ұсыныс жасады. Америка Режиссерлер Гильдиясы оған міндетті түрде төлемақы берілуі керек деп талап еткен соң, ол ең төменгі сомаға келісті. Фильм 22,1 миллион долларлық табыс әкелді. Говард Э. Ролинс-младший "Рагтайм" фильміндегі рөлі үшін "Оскар" номинациясын алғаннан кейін басты рөлге шақырылды. Актерлердің көпшілігі Бродвей сахнасында жұмыс істеген, бірақ Адольф Цезарь, Дензел Вашингтон, Ларри Райли және Уильям Аллен Янг ғана Нью-Йорк қаласындағы "Негро ансамбль компаниясымен" бірге фильмде де, Бродвейден тыс қойылымда да ойнады. "Әскердің тарихы" фильмі толығымен Арканзас штатында түсірілді. "Тиньин" сыртқы көріністері үш күн ішінде Кларендон қаласында түсірілді. Бейсбол сахнасы Литтл-Рок қаласындағы тарихи Ламар Портер алаңында түсірілді. Білл Клинтон (сол кезде Арканзас штатының губернаторы) түсірілім кезінде келіп қайтты. Ол жобаға қатты ықылас білдірді және кейіннен Арканзас армиясының ұлттық гвардиясын толық киіммен қамтамасыз ету арқылы көмектесті, себебі Джуисон көптеген қосымша актерлерді жалдауға қаражаты жетпеді. Олардың көмегімен түсірілім Форт-Шаффидегі, Форт-Смиттегі АҚШ армиясының дайын резерв базасында аяқталды. Фуллер бұл пьесаға Герман Мелвиллдің "Билли Бадд" повесі шабыттандырғанын айтқан.

Қабылдау

Фильм Rotten Tomatoes сайтында 22 сыншының бағасы бойынша 91% рейтингке ие. Сайттағы пікір білдірушілердің консенсусы: "Америкадағы нәсілдік мәселелерге қатысты өткір тұжырымдармен толыған, ұқыпты жасалған қылмыстық құпия, «A Soldier's Story» керемет актерлік тобының және Чарльз Фуллердің өте маңызды саяси сценарийінің арқасында табысқа жетеді".