Кіріспе

1958 жылы Стенли Крамердің түсірген қылмыс фильмі. "Қайраттылар" (The Defiant Ones) – 1958 жылғы американдық драмалық фильм. Фильм екі қашқан тұтқынның – бірі ақ, бірі қара – бір-біріне тіркелген күйі, аман қалу үшін ынтымақтастықпен әрекет ету керектігін баяндайды. Басты рөлдерде Тони Кертис пен Сидни Пуатье ойнайды. Фильмді Недрик Янгтың әңгімесінен Харольд Джейкоб Смит бейімдеген, ал авторлық құқығы бастапқыда Натан Э. Дугласқа тиесілі болған. Фильмді Стэнли Крамер өндірді және режиссерлік етті. Фильм шыққан кезде жоғары бағаланды; ол «Үздік операторлық жұмысы (ақ-қара)» және «Үздік түпнұсқа сценарийі» номинациялары бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және «Үздік фильм» және Поатье мен Кертис үшін «Үздік актер» сынды жеті номинацияға ие болды. Пуатье Берлин халықаралық кинофестивалінде «Үздік актер» номинациясы бойынша күміс аю сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

1950 жылдардың соңында АҚШ-тың оңтүстігінде бір түні түрмеліктермен толы жүк көлігі басқа бір көліктен қашу үшін жолдан жаңғырылып, тосқауылды бұзып өтеді. Құтқарушылар қиындыларды тазалағаннан кейін екі түрмеліктің қашқанын анықтайды – афроамерикалық ер адам, "қызметкердің әзілкештігі" деп айтқандай, ақ түсті ер адамға кісендеп байланған. Оларға "алғашқы бес шақырымда бір-бірін өлтіріп қояды" деп, тым көп іздемеуге кеңес береді. Дегенмен, ертесіне күні оларды іздеу үшін үлкен жасақ пен көптеген итті жібереді. Қашқан екі адам – Ноа Каллен мен Джон "Жокер" Джексон. Өзара жек көрулеріне қарамастан, кісенде болғандықтан бірлесіп жұмыс істеуге мәжбүр болады. Алғашқыда олардың бірлескен әрекеттері өзін-өзі сақтау ниетімен туындайды, бірақ уақыт өте келе бір-бірін құрметтеуге және ұнатуға бастайды. Каллен мен Жокер қиын жерлер мен ауа райынан қашып өтеді, содан кейін шайыр лагерінде тоқтап, тамақ пен құралдар табу үшін дүкенге кіруге тырысады. Бірақ оларды жергілікті тұрғындар ұстап алып, өлтіруге ниеттенген топ құрады. Оларды "үлкен" Сэм құтқарады, ол көршілерінің қанағаттанбас құмарлығына қатты наразы болады. Сэм толғандарды түрмеліктерді тұтқынға алып, ертең таңда тапсыруға көндіреді. Сол түні ол оларды жасырын түрде босатады, өйткені ол өзі де бұрын кісенде болған. Соңында олар Билли есімді жас балаға кездеседі. Олар оны үйіне және күйеуі оларды тастап кеткен анасына апаруын сұрайды. Қашқандардың екеуі де кісендерін үзіп тастауға жетеді. Түнде сол жерде болғанда, жалғыз әйел Жокерге қызығады және онымен бірге қашып кеткісі келеді. Ол Калленге теміржолға жету үшін батпақты басып өтуді кеңес береді, ал ол Жокермен бірге көлігімен кетеді. Бірақ Каллен кеткеннен кейін әйел өтірік айтқанын мойындайды: ол Калленді қауіпті батпаққа өлтіруге жіберді, осылайша оны ұстап алып, Жокердің қайда кеткенін білу мүмкіндігін жояды. Ашуға буған Жокер досының артынан жүгіреді, ол кетіп бара жатқанда Билли оны атып жаралайды. Жараланған Жокер Калленді жетеді және оған батпақ туралы ескертеді. Адамгершілікке толы шериф Макс Мюллер бастаған жасақ жақындап келеді. Олар пойыздың дауысын естіп, оған қарай жүгіреді. Каллен пойызға жетіп, оған секіріп кіреді. Жокер қасынан жүгіріп, демалыссыз оны жете алуға тырысады. Каллен Жокерді шақырып, қолын созады. Олардың қолы ұштасады, бірақ Каллен Жокерді көтеруге күші жетпейді. Екеуі де жерге құлайды. Қашып құтылуға шаршағандықтан, олар тек қуғыншыларын күтуге мәжбүр екенін түсінеді. Шериф Калленді қарсылықпен ән салып тұрғанын, ал Жокерді оның қолында жатқанын көреді.

Өндіріс

Оңтүстік штатының түрме жұмыстарында тәжірибелі Роберт Митчем Джексон рөлін қабылдамады, себебі ол сол кездегі сегрегацияланған Оңтүстікте ақ және қара нәсілді адамдарды бірге тізбектеп ұстамайды деп ойлады. Митчемнің ойы жылдар бойы оның фильмнен бас тартқанының себебі – қара нәсілді актермен жұмыс істеуден бас тартқандығы деп бұрмаланып түсіндірілді. "Біздің топ" комедиясынан танымал Карл Свицер кішкентай рөлде ойнайды. Бұл оның өмірінің соңғы туындысы болды.

Қабылдау

Фильм АҚШ және Канадада 2,5 миллион долларлық табыс әкелді, бірақ шетелде одан жақсы нәтиже көрсетпеді. Variety журналы актерлік шеберлікті жоғары бағалап, фильмнің негізгі тақырыбын талқылады: "The Defiant Ones" фильмінің тақырыбы – адамдарды бөліп тұратыны, бір-бірін танымауы. Бір-бірін танығанда сыйластық туады, ал сыйластықтан достық, тіпті махаббат пайда болады. Бұл тезис түрлі терілі және ақ нәсілді екі сотталған адамның оңтүстіктегі түрмеден бостандыққа қашулары арқылы көрсетіледі, олар бірге тізбектелген. Тони Кертис пен Сидни Пуатьедің ойыны дерлік қатесіз. Пуатье сотталған адамның ашу-ызасын, өзін қорлаған ақ адамды ұрып-соққаны толыққанды бейнелейді. Бұл өте епті, толыққанды интеллектуалды бейнелеу, ол шындыққа жақын. Кертис шынайы көңіл көтеруге айналды. Ол мысқылдайтын, қатыгез мінезді кейіпкер ретінде бастайды, өзінің соңғы деміне дейін күресуге дайын. Соңында ол Пуатьеді құтқару үшін бостандыққа қашуын құрбан етеді, оны батпақтан құтқарады, және бұл өте шеберлікпен жасалғандықтан, көрерменнің барлық жанашырлығы оған ауады. Rotten Tomatoes сайтында фильм 58 рецензияға негізделген 91% рейтингке ие.