Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Модельдік кемелермен айналысу – бағдарламалық құралдар немесе қашықтан басқару арқылы басқарылатын модельді кемелерге қатысты әуесқойлық.
concerned with model vessels that are operated, either though programatic means or by remote control
Модельдік яхта жасау – модельдік яхталарды жасау және жарысқа қатысудың хоббиі. Кеме жасаушылар үшін әрқашан салынып жатқан кеменің кішкентай моделін жасау қалыпты болған, ол, былғары кеме немесе желкенді кеме болсын, түпнұсқаның барлық жағынан кіші көшірмесі болып табылады. Мұндай модельдердің әдемі коллекцияларын Лондонның Виктория және Альберт мұражайлары сияқты жалпы қызығушылық тудыратын мұражайларда және әлемдегі көптеген мамандандырылған теңіз мұражайларында көруге болады. Бұл модельдердің көпшілігі өте ұқыпты жасалған, әрбір арқан, шкив немесе қозғалтқыштың бөлігі нақты көшірілген. Желкенді яхталардың модельдері көбінесе шағын су қоймаларында бір-бірімен жарысқа қойылатын, сондықтан қазіргі заманғы хобби пайда болды. Көп ұзамай, күрделі жабдықтар мен күрделі такелаж жылдам басқаруға кедерілтіретіні және модельдердің жүзгендегі салыстырмалы түрде күшті желдің әсерінен оларға үлкен сусыру қажеттігі байқалды. Осы себептерге байланысты, қазіргі заманғы модельдік яхталар, әдетте қанатты кильдері бар, толық өлшемді кемелерге қарағанда 15-20% терең суға түседі, ал такелаж мен жабдықтар ең қарапайым деңгейде жасалады. Бұл жарысқа арналған модельдерге қатысты, ал тек көрсету үшін немесе "ойыншық круиздерге" арналған пароходтар мен кемелердің күрделі көшірмелеріне емес.
Model yachting is the pastime of building and racing model yachts. It has always been customary for ship builders to make a miniature model of the vessel under construction, which is in every respect a copy of the original on a small scale, whether steamship or sailing ship. There are fine collections to be seen at both general interest museums such as the Victoria and Albert Museum in London and at many specialized maritime museums worldwide. Many of these models are of exquisite workmanship, every rope, pulley or portion of the engine being faithfully reproduced. In the case of sailing yachts, these models were often pitted against each other on small bodies of water, and hence arose the modern pastime. It was soon seen that elaborate fittings and complicated rigging were a detriment to rapid handling, and that, on account of the comparatively stronger winds in which models were sailed, they needed a greater draught. For these reasons modern model yachts, which usually have fin keels, are of about 15% or 20% deeper draught than full sized vessels, while rigging and fittings have been reduced to absolute simplicity. This applies to models built for racing and not to elaborate copies of steamers and ships, made only for show or for " toy cruising."
Модельді яхт клубтары
Ұлыбританияда, Ирландияда және АҚШ-та модельдік яхта клубтары көп жылдар бойы бар, олардың көпшілігі әр маусымда бірнеше регата өткізеді. Ережелерде модельдің иесі немесе капитаны өз кемесін жасауы міндетті емес, бірақ модельдік яхтшылар үшін қайықты жобалау және құрастыру, нақты желкендесу сияқты, спорттың маңызды әрі қызықты бөлігі саналады.
Model yacht clubs have existed for many years in Great Britain, Ireland and the United States, most of them holding a number of regattas during each season. The rules do not generally require the owner or skipper of a model to build his own craft, but among model yachtsmen the designing and the construction of the boats constitute as important and interesting a part of the sport as the actual sailing.
Құрылыс және токарлық
Дәстүрлі модельдер қарағай, әсіресе ақ қарағай, ақ арша немесе түйінсіз махоган сияқты жеңіл, кептірілген ағаштан жасалады. Корпус бір тіке ағаш блогынан ойылып жасалған немесе «нан мен май» стилінде тақталардың қабаттарынан кесілген, немесе кель және қималардың қаңқасына тақталар қапталып жасалуы мүмкін. Бірінші екі әдіс қақпақ модельдерін жасау үшін қолданылады. Тіке блоктан ойып жасау көп еңбек талап етеді, сондықтан ол жиі қолданылмайды. «Нан мен май» стилінде модельдің көлденең қималарына келтірілген және ортасы ойылып алынған бірнеше тақталар біріктіріліп, содан кейін дизайнның нақты сызықтарына дейін кесіледі, қисықтардың дәлдігін тексеру үшін үлгілер пайдаланылады. Тақталармен жасалған, немесе жиналған модельдерді көбінесе тәжірибелі модельшілер таңдайды, олар корпустың қаңқасына ірі кемелерді құрастырғандағыдай бекітеді. Корпустар заманауи пластиктен де жасалуы мүмкін, оларды өндірушіден термопластикалық немесе шыны талшықтан жасалған түрінде сатып алуға болады, немесе модельші өздігінен балшықтан немесе гипстен оң модель жасап (немесе қолданыстағы модельдің корпусын пайдаланып), содан кейін шыны талшықтан немесе гипстен кері қалып жасау арқылы шығаруға болады. Модельдердің корпусының астыңғы бөлігіндегі кескіштігі күшейтілген болуы мүмкін, бірақ көбінесе толық өлшемді яхталар сияқты салмақты кескіштермен жабдықталады. Олар кез келген теңдемемен жабдықталуы мүмкін, бірақ шхуна және шлюп теңдемелері ең көп таралған, соңғысы жарыс үшін қарапайымдылығымен ерекшеленеді.
Traditional models are constructed of some light, seasoned wood, such as pine, preferably white pine, white cedar or mahogany free from knots. The hull may either be hollowed out of a solid block of wood, or cut from layers of planks in the so called bread and butter style, or planked over a frame of keel and cross sections. The first two methods are used in constructing dugout models. Hollowing out from the solid block entails a great deal of labor and has therefore fallen into disfavor. In the bread and butter style a number of planks, which have been shaped to the horizontal sections of the model and from which the middle has been sawn out, are glued together and then cut down to the exact lines of the design, templates being used to test the precision of the curves. In the planked, or built up model, which is generally chosen by more expert builders, the planks are tacked to the frame, as in the construction of large vessels. Hulls may also be formed from modern plastics, which may be purchased from a manufacturer as thermomoldings or fiberglass layups or fabricated by the modeler, by first making a positive model from clay or plaster (or using an existing model's hull) and then creating a negative mold from fiberglass or plaster. Models may be exaggerated cutters, so far as their underbodies are concerned, or, more often, are fitted with fin keels weighted, after the manner of full sized yachts. They may have any rig, but schooner and sloop rigs are most common, the latter being the favorite for racing on account of its simplicity.
Механикалық желкенді басқару құралдары
Басқарылмайтын желкенді кемелерге қандай да бір басқару жүйесі қажет, себебі рульдің бекітілген орнында модель желге қарай бұрылады. Рульдік үш түрлі механизм қолданылады: салмақты айналатын руль, негізгі қанат тепе-теңдігі және рульдік желбағыт, олардың барлығы модельді желге қарсы немесе желмен жүзгенде дұрыс бағытта ұстап тұруға арналған. Модельдер көбінесе рульді динамикалық түрде басқармастан жүзіп жүреді, бірақ өте жақсы жасалған қайық желге қарсы өздігінен жүзе алатын болса да, желдің бағытымен жүзгенде бағытын сақтап тұру үшін қандай да бір түзету құрылғысы қажет. Рульдік механизмдер мен қанаттардың орналасуын желдің күйіне бейімдеу керек, бұл өте нәзік өнерді меңгеруді талап етеді. Бұл басқару әдістері радиобақылау пайда болғанға дейін 100 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келді және бүкіл әлемде пайдаланыла береді.
For uncontrolled sailing craft some form of steering control is required, since with a fixed rudder position the model will turn into the wind. Three kinds of steering gear are used, the weighted swinging rudder, the main sheet balance gear, and the steering vane, the object of each being to keep the model on a true course, either before or against the wind. Models are often sailed without dynamic control of the rudder, but although a perfectly built boat will sail readily against the wind without steering gear, it is almost impossible to keep it on its course before the wind without some contrivance to check for divergence. The setting of the steering gear and sheet positions must be adapted to the wind conditions and this is a subtle art to master. These controls are the traditional methods, for more than 100 years before the advent of radio control and they continue to be used worldwide.
Теміржолдың салмақталған әдісі
Бұл салмақты руль арқылы жүзеге асырылады, ол кеме еңкейген кезде ауысып, желдің күшіне қарсы әрекет етеді. Салмақты рульдің екі түрі бар: біріншісінде салмақ, әдетте қорғасын, рульдің жиегіне бекітіледі, ал екіншісінде салмақ, әдетте қорғасын шар, палуба үстіндегі руль тізгіні бойынша жылға қабілетті, осылайша оны желдің ықпалын жеңуге қажетті күшке қарай алға немесе артқа жылжытуға болады. Салмақты руль Британ аралдарында кеңінен таралған. Салмақтар басқа да әдістерде де қолданылады.
This is accomplished by the weighted rudder, which falls over when the vessel heels and tends to counteract the force of the breeze. There are two varieties of the weighted rudder, in the first of which the weight, usually lead, is fixed to the edge of the rudder, while in the second the weight, usually a ball of lead, is made to run on the tiller above the deck, so that it can be placed further forward or aft, according to the force needed to overcome the influence of the wind. The weighted rudder is almost universal in the British Isles. Weights are also incorporated into the other, following methods.
Негізгі баланс әдісі
АҚШ-та қолданылатын ең тиімді әдіс – негізгі баланс жүйесі, онда бум рульмен байланыстырылған, сондай-ақ желдің күшімен қозғалғанда, яхтаның бағытын сақтап тұру үшін руль автоматты түрде жеткілікті мөлшерде бұрылады. Мұндай механизмде көбінесе кері серіппе болады, ол жүйені желдің күшіне сезімтал етеді. Бұл құрылғы желге қарай жүзу кезінде ерекше тиімді. Көбінесе қазіргі заманғы, компьютерлік RC хабар таратушыларында араластыру тізбегі орнатылған, ол желкенді басқару сервосымен басқарылатын желкендік балансты, хабар таратушының компьютерлік кодировщик блогында ішкі түрде рульді басқарумен үйлестіреді.
The preferred method in the United States uses the main sheet balance gear, in which the boom is connected with the tiller in such a manner that, when it swings out with a pressure of wind, the rudder is automatically pulled round sufficiently to keep the yacht in its course. This will usually involve some sort of return spring so that the mechanism is responsive to the wind. This apparatus is particularly efficient in sailing before the wind. More modern, computer based RC transmitters often have mixing circuitry integral to their design, that can "mix" the sheet balancing, operated with a sail control servo, internally in the transmitter's computerized encoder unit, with the rudder control.
Жел желінің әдісі
Көбірек дәлдік беретін әдіс – жеке рульдік қанатты пайдалану; ол балса сияқты жеңіл ағаштан жасалған тақтайшадан жасалады. Қанат негізгі екі жағдайда жұмыс істейді: біреуі желге қарсы жүзу үшін, екіншісі – желге қарай жүзу үшін. Кейбір модельдеушілер модельдік кеменің толық өлшемді прототипіне сәйкес келмейтініне қарсылық білдірсе де, шын ұзақ қашықтыққа саяхаттайтын кемелер көбінесе әртүрлі күрделіліктегі (механикалық немесе электрондық) арнайы жел қанаттарымен басқарылады, кейде парашютке бекітілген сызықпен, бірақ ешқашан салмақты рульдерді қолданбайды.
A more accurate method is to use a separate rudder vane; this is made from a plank of light wood such as balsa. The vane is operated in two principal positions, one for upwind sailing, the other for downwind. While some modelers object that the model craft will not be a plausible representation of its full sized prototype, real long distance cruising boats are frequently steered with dedicated windvanes of varying complexity (mechanical or electronic), occasionally with a line attached to a sheet, and never using weighted rudders.
Радиобақылау
Радиобақылау көптеген жерлерде қолданылуы мүмкін. Әдетте, желкенді яхта модельдері үшін екі басқару құралы қарастырылады: рульді басқаруға арналған жалпы мақсаттағы шағын серво және негізгі және жағалай желкендерді тартуға арналған арнайы желкенді винт. Моторлы кемелер руль мен газды басқарады, сондай-ақ кері бағытқа қосу, жарықтандыру және механикалық әртүрлі мүмкіндіктер сияқты қосымша функцияларды да басқаруы мүмкін. Басқа радиобақылаумен басқарылатын су кемелеріне хоббилеріне масштабты соғыс кемелерін пайдалану және оларды ұрысқа қатыстыру (қарсыластарын батыруға арналған газбен жұмыс істейтін қарулармен) және қуатты қозғалтқыштармен қоздырылатын әртүрлі жоғары жылдамдықты жарыс кемелері жатады.
Radio control may be used in many locations. Typically two controls are provided for sailing yacht models, a general–purpose small servo for rudder control and a specialized sail winch to draw in the mainsheet and jib. Motorized craft control rudder and throttle, and perhaps other functions such as reversing, lighting, and mechanical novelties. Other radio controlled watercraft hobbies include the operation and battle engagement of scale model warships (with gas operated guns intended to sink opponents), and various high speed racing craft driven by powerful engines.
Модельді яхталар бассейні регаттасы
Бұл арнайы тоған немесе тікбұрышты бассейнде жүзеге асырылады, онда бір адам бассейдің әр жағымен бағанды алып жүреді, яхталардың шетке соқтығысып кетпес бұрын қарама-қарсы бағытқа бұруға дайын тұрады. Операторлар әдетте бір жағында жұмыс істейді, ал "Ливерпульдік бала" деп аталатын бір бұрушы қарама-қарсы жағында жұмыс істейді. Кейбір жерлерде яхталар белгілі бір нүктеде бағытын өзгертетіндей етіп реттеледі, соның арқасында оларды кең тоғанның бір жағынан басқаруға болады.
These occur within a specialized pond or rectangular pool, in which a pole–person will walk down each side of the basin carrying a pole, prepared to push the yachts into an opposite tack before collision with the edge. The operators will usually work one side and a single turner, called a "Liverpool boy" will work the opposite side. In some locations the yachts are adjusted so that they will change tack at some point and so allowing the craft to be operated from one side of a wide pond.
Ашық судағы регаталар
Олар шамамен төрттен бір мильге созылатын, әдетте екі немесе үш рет желге қарсы және кері бағытта жүзілетін жеткілікті үлкен су кеңістігінде өтеді. Үшбұрышты маршруттар да қолданылады. Жарыс ережелері көбінесе үлкен қайықтардың регаталарын басқаратын ережелерге сәйкес келеді және жақсы теңізшілік дағдыларын көрсетуге толық мүмкіндік береді. Яхталар жеңіл қайықтармен қадағаланады, жарыс барысында белгілі бір шектен артық қол тигізуге болмайды, бұл кемшілік ретінде қарастырылады. Жарыс өлшемдері әртүрлі клубтарда әртүрлі болады, бірақ олардың барлығы ұзындығы мен желкен ауданына негізделген. Ұлыбританияда Яхта жарыс қауымдастығының ережесі қабылданған және одан кемшіліктер есептеледі. Америкада модельдер 63 дюймдік максималды жүктемелі су сызығы бар бір шхуна мен үш класс шлопқа бөлінеді: бірінші класс – 48 мен 53 дюйм аралығындағы су сызығы бар яхталар, екінші класс – 42 мен 48 дюйм аралығындағылар, үшінші және ең кішкентай класс – 35 пен 42 дюйм аралығындағылар. 35 дюймнан қысқа су сызығы бар яхта үшінші класста жарысуға міндетті. Бұрын кішкентай яхталардың желге қарсы тұру қабілеті жеткіліксіз екені анықталған. Алайда, модельдерді жетілдіру арқасында 12 дюймдық Footy класы – сіздің портфеліңізге сыятын кішкентай қайық – қазір Ұлыбританиядағы Модельдік яхта қауымдастығы және Америка Құрама Штаттарындағы Модельдік яхта қауымдастығы тарапынан мойындалды, сондай-ақ Жаңа Зеландия, Канада, Мальта, Швеция, Бельгия, Бразилия және Дания сияқты елдерде де жүзіп жүр.
They take place upon sufficiently large bodies of water to allow a course at least a quarter of a mile in length, which is generally sailed twice or three times over to windward and backward. Triangular courses are also sailed. Racing rules correspond generally to those controlling regattas of large boats, and there is full scope to exhibit all the proofs of good seamanship. The yachts are followed in light skiffs, and may not be touched more than a certain number of times during a race, on penalty of a handicap. Racing measurements differ in the various clubs, but all are based upon length and sail area. In Great Britain the regular Yacht Racing Association rule has been generally adopted, and handicaps deducted from it. In America models are divided into a single schooner with a maximum load water line of 63 inches, and three classes of sloops, the first class including yachts with water lines between 48 and 53 inches, the second class those between 42 and 48 inches and the third and smallest class those between 35 and 42 inches A yacht with a shorter water line than 35 inches must race in the third class. It was previously found that yachts of smaller dimensions possessed too little resistance to the wind. However, model development means that the tiny Footy class 12 " long and a boat in your briefcase is now recognised by the Model Yachting Association in Britain and the American Model Yachting Association in the United States as well as being sailed in such countries as New Zealand, Canada, Malta, Sweden, Belgium, Brazil and Denmark.
Қозғалтқышты яхталар мен жұмыс істейтін кемелер
Радиобасқарудың пайда болуымен моторлы кемелерді пайдалану әлдеқайда ыңғайлы болды. Кейбіреулері сумен салқындатылатын ішкі жану қозғалтқыштарымен жабдықталған, өте қуатты және жылдам болуы мүмкін, бірақ шуыл мен жоғары жылдамдық көптеген саябақтарда келушілерге, су құстарына және басқа да жануарларға бөгде болып көрінеді. Электр қуаты және төмен қысымды бу қозғалтқыштары танымал, көптеген шеберлер құю жиынтықтарынан өздері қозғалтқыштар жасап шығарады. Радиобасқарылатын моторлы кемелер үшін арнайы жарыстар ұйымдастырылады, онда резеңке қаздарды бағып үйрету және операторлар тобы екі буксирді басқарып, қиын жағдайдағы кемелерді құтқару сияқты жаттығулар өткізіледі.
With the advent of radio control it has become much more practical to operate motorized craft. While some are powered by water cooled internal combustion engines and can be very powerful and fast, the noise and fast operation is discouraged in many park settings as too disturbing to patrons, waterfowl and other wildlife. Electric power and low pressure steam engines are popular, with many amateur machinists building engines from casting kits. Specialized regattas for radio controlled motorized craft are held that include rubber duck herding and the simulated rescue of ships in distress by a team of operators controlling a pair of tugboats.