Желкенді қайықтар жарысы және рейтинг жүйелері

Кіріспе

Желкенді қайықтар мен үлкен желкенді кемелерді пайдаланатын спорт.

Яхта жарысы – желкенді қайықтар мен үлкен желкенді кемелерді қатыстыратын теңіз спорты, ол ашық қайықтармен жүргізілетін жарыстардан ерекшеленеді. Оған бірнеше яхта тікелей бәсекелесіп, буйлармен немесе басқа да бекітілген навигациялық құралдармен белгіленген маршрут бойынша немесе ашық суда бір нүктеден екінші нүктеге дейін ұзақ қашықтыққа жүзеді. Бұл жарыстар сериясы буйлар арқылы немесе нүктеден нүктеге жарыстардан тұруы мүмкін.

Ережелер мен рейтингтер

Жайық жарыстары кеңінен таралған сайын, яхталардың дизайны да әртүрлі болды, сондықтан қайық дизайнының айырмашылықтарына байланысты өлшемдер мен уақыт есептеу жүйелерін құру қажет болды. Ұзын яхталар қысқаларынан өзгеше, жылдамырақ болады; демек, 1820 жылдары Солентте әділдікті қамтамасыз ету мақсатында "уақыт есептеудің қарапайым жүйесі" енгізілді. Үлкен яхталарға кемшілік қойылды; бірақ ең үлкен кемелері бар иелері бұл жүйеге наразы болды, себебі олар жаяу және ат жарыстарындағыдай, бірінші болып финиш сызығын кесіп өтудің жеңіске жеткілікті екенін қалаған. Осының нәтижесінде рейтинг жүйелері мен "бір дизайн" жарыстары пайда болды. Рейтинг жүйелері яхта дизайнының ұзындығы, желкен ауданы, сусымасы және корпусының пішіні сияқты нақты параметрлерін формулалық түрде талдауға негізделген. 1920-жылдар мен 1970-жылдар аралығында Америка Круиз клубы сол кезеңде көптеген жарыс/круиздік қайықтардың дизайны үшін негіз болған формуланы жасады. Оның кейінгі нұсқасы, 1970-жылдардағы математикалық тұрғыдан күрделі Халықаралық оффшорлық ереже (IOR), теңізге жарамдылықты (және жылдамдықты) төмендеткеннен кейін, қарапайым Өнімділікке қарай кемшілік қою жүйесі (PHRF) қабылданды. PHRF тек дәлелденген өнімділік сипаттамаларын, әсіресе теориялық жүзу жылдамдығын пайдаланады, бұл әртүрлі яхталарға – көбінесе кәсіби экипаждар емес, клубтардағы достары мен отбасыларымен жарысуға мүмкіндік береді. Көптеген танымал отбасылық круиздік желкенді қайықтардың PHRF жергілікті бөлімшесінде рейтингі тіркелген. Бүгінгі таңда ең көп таралған кемшілік рейтинг жүйелері – Оффшорлық жарыс конгресі (ORC), Оффшорлық жарыс ережесі (ORR), Халықаралық рейтингтік сертификат (IRC) және Өнімділікке қарай кемшілік қою жүйесі (PHRF). Көптеген елдер өздерінің жеке кемшілік жүйелерін ұйымдастырады, олар яхтаның мөлшері, салмағы немесе желкен ауданына назар бөлмейді, бірақ өнімділік бұрынғы жарыстардың нәтижелеріне сүйенеді. Ирландияның E.C.H.O. жүйесі – осындай кемшілік жүйесі. Бір дизайнды жарысты 1886 жылы Томас (Бен) Миддлтон Ирландия Республикасының Дублин қаласына жақын Киллини шығанағында ойлап тапты. Миддлтон яхта жарысын ұтудың яхтшының шеберлігіне емес, қымбат жаңа яхтаға ие болуға байланысты екеніне алаңдады. Бір дизайнды яхта жарысы ұқсас қайықтар кластарында өткізіледі, барлығы бірдей дизайнмен, бірдей желкен ауданымен және тетігімен, сондай-ақ экипаждың бірдей санымен жасалған, сондықтан экипаждың қабілеті мен тактикалық білімі жарыстың нәтижесін анықтауға көбірек мүмкіндік береді. The Water Wag, Laser, J/22 және J/24, Etchells, сондай-ақ Натаниель Херрешоффтың Star және New York 30 сияқты танымал жарыс қайықтары – бір дизайнды қайықтардың мысалдары. Жалпы, қазіргі заманғы яхта жарыстары 1928 жылы алғаш рет бекітілген Желкендеудің жарыс ережелеріне сәйкес өткізіледі. Күрделі болғанымен, РРС-тің басты мақсаты – әділдік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Ережелер әр төрт жыл сайын қазіргі World Sailing деп аталатын ұйым тарапынан қайта қаралып, жаңартылады.

As yacht racing became more prevalent, and yacht design more diverse, it was necessary to establish systems of measurements and time allowances due to the differences in boat design. Longer yachts are inherently faster than shorter ones; therefore, in the interests of fairness, in the 1820s a “primitive system of time allowance was introduced on the Solent.” Larger yachts were handicapped; but owners with the biggest vessels had a problem with the allowance system, for they preferred that crossing the finish line first, much as in foot and horse races, should suffice to win the contest. As a result, both ratings and “one design” competition were developed. Ratings systems rely upon some formulaic analysis of usually very specific yacht design parameters such as length, sail area, displacement, and hull shape. During the 1920s and through the 1970s the Cruising Club of America established a formula by which most racing/cruising boats were designed during that period. After its descendant, the mathematically complex International Offshore Rule (IOR) of the 1970s, contributed to much decreased seaworthiness (and even speed), the simpler Performance Handicap Racing Fleet (PHRF) system was adopted. The PHRF uses only proven performance characteristics, especially theoretical sailing speed, as a means to allow dissimilar yachts—typically crewed by friends and families at clubs rather than by professional crews—to race together. Most popular family oriented cruising sailboats will have a rating filed with a local chapter of the PHRF. The most prevalent handicap rating systems today are the Offshore Racing Congress (ORC), Offshore Racing Rule (ORR), International Rating Certificate (IRC), and the Performance Handicap Racing Fleet (PHRF). Many countries organise their own handicap systems which do not take into account the size, weight, or sail area of the yacht, but performance is measured on the basis of previous race results. The Irish E. C. H. O. system is such a handicap system. One design racing was invented by Thomas (Ben) Middleton in 1886 in Killiney Bay close to Dublin City, Republic of Ireland. Middleton was concerned that winning a yacht race was more reliant on having an expensive new yacht, than it was on the skill of the yachtsman. One design yacht racing is conducted with classes of similar boats, all built—often via mass production—to the same design, with the same sail area and rig, and the same number of crew, so that crew ability and tactical expertise are more likely to decide a race than boat type, or age, or even weather. Popular racing boats such as The Water Wag, Laser, the J/22 and J/24, the Etchells, and the Star and New York 30 of Nathanael Herreshoff are examples of one design boats. In general, modern yacht racing contests are conducted according to the Racing Rules of Sailing, first established in 1928. Though complex, the RRS are intended primarily simply ensure fairness and safety. The Rules are revised and updated every four years by the body now known as World Sailing.

Белгілі жарыстар

Бүгінгі күнгі негізгі жарыстар жағалау, жағадан тыс, мұхит және әлемді аралап өтетін жарыстар деп жіктелуі мүмкін. Олардың барлығы бір ережелер жиынтығын сақтайды, бірақ әртүрлі есептеу жүйелерін қолданады.

Құрлық ішіндегі

Адмиралдар кубогы 1957 жылы Корольдік мұхиттық жарыс клубының адмиралы құрды. Қатысатын әр елге бір команда және таңдалған бір типті қайықтардың үш бірдей моделін жіберуге рұқсат беріледі. Бұрын бұл жарыс екі жылда бір рет өткізілетін еді. Халықаралық келіспеушіліктерге байланысты қазір бұл іс-шара өткізілмейді. Америка кубогы 1851 жылы құрылған. Бұл яхта жарысындағы ең көне және, мүмкін, ең беделді жарыс. Қатысушылар қайықтардың өлшемдеріне қатысты белгілі бір формуламен шектеледі, және осы формулаға байланысты ережелер бастапқыда даулы болды. Бірінші 132 жыл бойы жарысқа қатысқан ағылшындар: «Ағылшындар толқындарды билейді, ал Америка ережелерден бас тартады» деді. Бұл жарыс дәстүрлі түрде жағалау жанындағы жарыс болған жоқ, себебі британдық қайық жарыс алаңына өтуі керек еді, ол Атлант мұхитын кесіп өтуді білдірді. Окленд жылдығына арналған регата 1840 жылы құрылған. Оған құрылғаннан бері 170 жылдан астам рет өткізілген Хизер кубогы да кіреді. (Екінші Бур соғысы кезінде қысқа мерзімге тоқтатылған еді.)

Теңіз жағалауы

Вик Мауи Яхт жарысы Канаданың Виктория қаласынан Гавайидің Лахайна қаласына дейін өтеді — қашықтығы 2308 теңіз милі (4274 км). Жарыс 1965 жылы басталды және екі жылда бір рет өткізіледі. Бұл Тынық мұхитындағы Гавай жарыстарының ең ұзыны. Транс-Тынық мұхиты жарысы (Transpac) Фимин нүктесінен (Лос-Анджелес маңындағы Сан-Педро) басталып, Гонолулудағы Даймонд Хед маягынан аяқталады — қашықтығы шамамен. Бұл яхтинг спортындағы маңызды жағажай жарыстарының бірі, әлемнің түкпір-түкпірінен қатысушыларды тартады. 1906 жылы басталған жарысты Транс-Тынық мұхиты яхт клубы ұйымдастырады. Fastnet 1924 жылы 7 қайықпен құрылды. Жарыс шамамен 600 мильді қамтиды, Уайт аралындағы Коустен басталып, Ирландияның оңтүстік жағалауындағы Fastnet жартасын айналып, Франциядағы Шербургте аяқталады. 2019 жылға дейін жарыс Плимут қаласында аяқталды. "Тур де Франс а ла Войль" жарысы 1978 жылы 20 қайықпен ұйымдастырылды. Жарыс велосипедтік жарысқа параллель өтеді және Францияның үш жағалауында — Ла-Манш, Атлант мұхиты және Жерорта теңізінде жүзеге асырылады. Ол 1000 мильден аса қашықтықты қамтиды. Сиднейден Хобартқа дейінгі яхта жарысы 1945 жылы құрылды. Бұл австралиялық жарыс Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласынан Тасманияның Хобарт қаласына дейін өтеді. Мельбурннен Хобартқа дейінгі Весткостер жарысы 440 теңіз милі қашықтықты жүзеді, Бас бұғазы арқылы Тасманияның қиын батыс жағалауынан, Австралияның ең оңтүстік нүктесінен және Дервент өзені арқылы Хобартқа дейін созылады. Ньюпорттан Бермудаға дейінгі жарыс 1906 жылы басталды. Ол Ньюпорттан (Род-Айленд штаты) Бермудаға дейін жүреді. Чикаго яхт клубының Маккинакқа жарысы 1898 жылы бес қайықпен құрылды. Жарыс 300 мильден аса қашықтықты қамтиды, Чикагодан Мичиган түбегінің солтүстік ұшына дейін өтеді. Марблхедтен Галифаксқа дейінгі жарыс 1905 жылы құрылды. Жарыс Массачусетс штатының Марблхед қаласынан Новая Шотландияның Галифакс қаласына дейін 360 мильден аса қашықтықты қамтиды. 1982 жылы басталған Coastal Classic Жаңа Зеландияның ең ірі флоттық жарысы болып табылады. Шамамен 125 мильді құрайтын бұл жарыс көптеген жағажай жарыстарынан қысқа. Ол Оклендтен солтүстікке қарай, Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының солтүстік ұшында орналасқан Расселл қаласына дейін жүреді. 1975 жылы алты яхтамен басталған Сан-Фернандо жарысы Гонконг пен Филиппин арасында 500 мильдік қашықтықты қамтиды. 1996 жылы 15 яхтамен басталған Губернатор кубогы Оңтүстік Африкадағы Саймонс Тауннан Оңтүстік Атлантикадағы Сент-Еленаға дейін 1700 мильдік қашықтықты қамтиды. Regata del Sol al Sol 1968 жылы құрылды. Бұл жарыс Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Санкт-Петербург яхт клубынан Кариб теңізіндегі Канкуннан солтүстік-шығысқа қарай 8 миль жерде орналасқан Мексикадағы Исла-Мухерес аралына дейін 500 теңіз милі қашықтықты қамтиды. Әдетте Мексика шығанағының барлық аймақтарынан екі ондаған немесе одан да көп қайықтар қатысады, олардың LOA 35-тен 80 футқа дейін жетеді.

The Vic Maui Yacht Race runs from Victoria, Canada to Lahaina, Hawaii — a distance of 2,308 nautical miles ((4,274 km)). The race was started in 1965 and is held every other year. It is the longest of the Pacific Hawaii races. The Transpacific Yacht Race (Transpac) starts off Point Fermin (San Pedro, near Los Angeles) and ends off Diamond Head Lighthouse in Honolulu — a distance of around It is one of yachting's premier offshore races, attracting entrants from all over the world. Started in 1906, the race is organized by the Transpacific Yacht Club. Fastnet was established in 1924 with 7 boats. The race covers approximately 600 miles starting at Cowes on the Isle of Wight, rounding Fastnet rock on the southern coast of Ireland, and finishing at Cherbourg, France. Until 2019, the race finished at Plymouth. The Tour De France A La Voile was established in 1978 with 20 boats. The race parallels the cycling event and takes place along France's three coasts: English Channel, Atlantic Ocean, and the Mediterranean. It covers over 1000 miles. The Sydney to Hobart Yacht Race was established in 1945. This Australian race runs from Sydney, New South Wales to Hobart, Tasmania — a distance of over
The Melbourne to Hobart Westcoaster race runs 440 nm, across the Bass Strait, down the rugged West Coast of Tasmania, around the southernmost tip of Australia, and up the Derwent River to the finish in Hobart. The Newport to Bermuda race started in 1906. It runs from Newport, Rhode Island to Bermuda. The Chicago Yacht Club Race to Mackinac was founded in 1898 with five boats. The race runs over 300 miles, from Chicago to Mackinac Island on the northern tip of the lower peninsula of Michigan. The Marblehead to Halifax race was founded in 1905. The race runs for over 360 miles, from Marblehead, Massachusetts to Halifax, Nova Scotia. The Coastal Classic, started in 1982, is New Zealand's premiere fleet race. At about 125 miles, it is shorter than most offshore races. It runs north from Auckland to Russell, which is at the northern tip of New Zealand's North Island. The San Fernando race, started in 1975 with six yachts, runs a distance of 500 miles between Hong Kong and the Philippines. The Governor's Cup, started in 1996 with 15 yachts, runs a distance of 1700 miles between Simon's Town in South Africa and St. Helena in the South Atlantic. The Regata del Sol al Sol was established in 1968. This race runs 500 nautical miles, from the St. Petersburg Yacht Club in St. Petersburg, Florida to Isla Mujeres, Mexico, a small island 8 miles Northeast of Cancún in the Caribbean Sea. Typically, two dozen or more boats from all over the Gulf of Mexico compete, with LOA ranging from 35 to 80 feet.

Теңіздік

Остар 1960 жылы Корольдік Батыс Яхта клубы ұйымдастырып, алғаш рет өткізді. Остар Плимуттан Ньюпортқа дейін жүреді (1960 жылы финиш сызығы Нью-Йоркте болды). Бұл - Солтүстік Атлантикадағы басым жел мен ағымға қарсы, жалғыз қолмен жүргізілетін жарыс. Жарыс 4 жылда бір рет өткізіледі, бірақ 21-ші ғасырдың басында әуесқойлар жарысына айналды. Бастапқыда Остар теңіз саяхатшыларының басты жарысы болды, бірақ кейіннен оның мәртебесін Route du Rhum жоғалтты. Жарыс шамамен 3000 мильді қамтиды. Route du Rhum 1978 жылы құрылды. Бұл жарыс әр төрт жылда бір рет, қараша айында басталады. Негізінен, бұл жалғыз қолмен жүргізілетін жарыс, бірақ экипажы бар қайықтар да қатысады. Ол Францияның солтүстік жағалауынан басталып, Кариб теңізіндегі Гваделупа аралына дейін созылады. Жарыс шамамен 3700 мильді қамтиды. Mini Transat 1977 жылы басталды және екі жылда бір рет өткізіледі. Бұл - Атлантиканы Route du Rhum бағытымен кесіп өтетін, жалғыз қолмен жүргізілетін жарыс. Жарыс екі кезеңге бөлінген: біріншісі Франциядан Канар аралдарына, ал екіншісі Кариб теңізіндегі Гваделупа аралына өтеді. Осака кубогы алғаш рет 1987 жылы өткізілді. Бұл жарыс Мельбурннан Осакаға дейін өтеді. Ол экипаж мүшелерінің саны екі адамнан тұрады. Жарысқа түрлі кемелер қатысады, соның ішінде тік кемелер де бар. Оңтүстік Атлантика жарысы 1971 жылы "Кейптен Риоға" деп аталды, және 50-ден астам қатысушы қатысты. Жарыс Оңтүстік Африканың Кейптаунынан Рио-де-Жанейроға дейін өтеді – шамамен 3600 миль. Round Ireland Yacht Race жарысы екі жылда бір рет өткізіледі. Шамамен 704 мильді қамтитын бұл жарыс Уиклоудан басталып, сонда аяқталады және Роколлдан басқа барлық жағалау аралдарын қамтиды.

Әлемді айналып өту

Океан жарысы – бұрын Volvo Ocean Race және Whitbread Round the World Race деп аталатын жарыс 1973/74 жылдары басталды. Бұл жарыс яхталық жарыстардың ең маңызды жарыстарының бірі, көбінесе кәсіби экипаждармен жүзеге асырылады. Бастапқыда төрт кезеңдік жарыс 27 930 мильді құраса, қазір тоғыз кезеңдік жарысқа айналды. Velux 5 Oceans Race – бұрын BOC Challenge, кейіннен Around Alone деп аталған бұл жарыс 1982 жылы 17 қатысушымен басталды. Бұл әлемді жалғыз қолмен айналып өту жарысы, бастапқыда 4 кезеңдік болса, қазір 3 кезеңдік. Global Challenge – бұл жарыс 1992/93 жылы шотландтық теңізші Сэр Чей Блайт құрған, ол әлемді жел мен ағысқа қарсы жалғыз айналып өткен алғашқы адам. Осы жарысты ерекше ететін нәрсе – қатысушылар теңіздің қарсы толқындарымен күресіп өтеді, бұл ыңғайсыз болғанымен, желдің бағытымен жүзуге қарағанда қауіпсіз жағдай тудырады. Жарысқа арнайы жобаланып, салынған бір үлгідегі қайықтар қатысады. Экипаждар кәсіби болмайды, олар жарысқа қатысу үшін ақы төлейтін жаңадан келген теңізшілерден құралады. Vendée Globe – қиындығымен "Теңіздердегі Эверест" деп танылатын бұл жарыс 1989 жылғы 26 қарашада 13 қатысушымен басталды. Бұл жалғыз қолмен, тоқтамай, көмексіз жүрілетін жарыс. Бірінші жарыс 120 күнге созылды, ал оны тек 7 қатысушы аяқтады. Жюль Верн Трофисі – 1993 жылы құрылған бұл жарыс уақытпен жарысу үшін жасалған, басқа қайықтармен емес. Қатысушылар кез келген уақытта, кез келген дизайнмен, кез келген экипажмен қатыса алады, бірақ екі ғана ереже бар: 1) бастау және аяқтау нүктесі – Ил д’Уэссан аралы, және 2) саяхатты 80 күн ішінде аяқтау керек. Clipper Round the World Yacht Race – бұл жарысты әлемді жалғыз қолмен тоқтамай айналып өткен алғашқы адам Сэр Робин Нокс Джонстон құрды, ал алғашқы Clipper жарысы 1996 жылы өтті. Жарысқа арнайы жобаланып, салынған 12 бір үлгідегі қайықтар қатысады. Әр қайықта кәсіби кеме сардары және ақы төлеп қатысатын жаңадан келген теңізшілер болады. Бұл ең ұзақ яхталық жарыс, ол бірнеше тоқталымдармен және әлемді айналуға 11 ай уақыт алады. Барселона әлем жарысы – екі адамдық экипажпен (екі теңізші) IMOCA Open 60 яхталарында әлемді тоқтамай айналып өту жарысы, оны Fundació Navegació Oceànica Barcelona ұйымдастырады.

The Ocean Race – formerly known as The Volvo Ocean Race as well as the Whitbread Round the World Race, it started in 1973/74. This race is one of the pinnacles of yacht racing, mostly professionally crewed. Originally a four leg race constituting 27,930 miles, it is now a nine leg race. Velux 5 Oceans Race – formerly known as the BOC Challenge and later the Around Alone, this race started in 1982 with 17 entries. It is a single handed race around the world, originally with 4 legs but now with 3. Global Challenge – this race was established in 1992/93 by Scottish sailing icon Sir Chay Blythe, the first person to sail around the world alone against the prevailing winds and currents. This is what makes this race unique, participants “beat” their way against the sea which makes for very uncomfortable, but safer, sailing conditions than sailing downwind. The race is sailed in one design boats that are designed and built specifically for the race. The crews cannot be professional, and are made up of novice sailors who pay for a berth. Vendée Globe – this race, known as the Everest of the Seas for its difficulty, started November 26, 1989 with 13 entries. It is a single handed, non stop, without assistance race. The first race took 120 days, and only 7 finished. Jules Verne Trophy – established in 1993 the race was designed to be a race against the clock, not other boats. Participants can start any time, have any design, any number of crew, and the only two rules are: 1)start and finish at the Ile d’Ouessant, and 2) complete the journey under 80 days. Clipper Round the World Yacht Race established by Sir Robin Knox Johnston, the first man to perform a single handed non stop circumnavigation of the globe, the first Clipper race took place in 1996. The race is sailed in a fleet of 12 one design boats that are designed and built specifically for the race. Each yacht is crewed by a professional skipper and paying novice sailors. It is the longest yacht race, with multiple stopovers and taking 11 months to complete the circumnavigation. Barcelona World Race – double handed (two crew) non stop sailing around the world on IMOCA Open 60 yachts and organized by Fundació Navegació Oceànica Barcelona.