Дүзде провинциясы: тарихы, географиясы және экономикасы

Шолу

Дюзе – Түркияның сексен бірінші және ең жаңа провинциясы. Ол Қара теңіз жағасында, астанасы Анкара мен Стамбулдың арасында орналасқан. 1999 жылы Мармара және Дюзе жер сілкінісі оған қатты әсер етті. Анкара шығысқа қарай 240 км, ал Стамбул батысқа қарай 228 км қашықтықта жатыр. D 100 тас жолы Дюзеден өтеді, ал TEM тас жолы оны айналып өтеді. Дюзе Шығыс Мармара аймағының солтүстік-шығысында орналасқан. Батысында Сакарья, солтүстік-шығысында Зонгулдак, шығысында Болумен шектеседі. Солтүстік-батысында Бююк-Мелен аңғары арқылы Қара теңізге жағалайды. Дюзе шығыстан батысқа қарай 23 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 20 км-ге созылған. Жақын маңда Абант, Карталкая, Едиголлер, Голчук және Акчакока сияқты бірнеше туристік орталықтар мен танымал көрікті жерлер бар. Дюзедегі негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері – темекі, жүгері, бидай, жаңғақ және көптеген түрлі көкөністер.

Тарих

Тарихи Конуралп Дüzцеден солтүстікке қарай 8 км жерде орналасқан. Алғашқы қоныстану 3 ғ. б.з. дейін жетеді. 74 ж. б.з. дейін ол Битинияға қарасты, оған Билечик, Болу, Сакарья, Коджаэли кірді. Оны Понт, содан кейін Рим империясы бағындырды. Рим кезеңінде қала латын мәдениетінің ықпалына түсіп, атын Прусиас ад Гипиум деп өзгертті. Кейін христиандық дін қалаға әсер етті және 395 жылы Рим империясы бөлінгеннен кейін Шығыс Рим империясы (кейінірек Византия империясы) басқарды. 1204 жылы крестшілер әскері Константинопольге шапты, Латын империясын құрды. Осы кезеңде Дüzце және айналасы Латын империясының билігінде болды деп саналады. Дüzце 1261 жылдан 1323 жылға дейін қайтадан Византия билігінде болды. Осман Газидің қолбасшыларының бірі – Конуралп бейге Осман мемлекетінің жерін кеңейту үшін Дüzце мен айналасын жаулап алу міндеті жүктелді. Дüzцедегі алғашқы Осман әкімдері – Конуралп бей, Сунгур бей, Семси бей және Гундуз Алп болды. Осман империясы кезінде Дüzце кеме жасауға арналған ағашпен қамтамасыз етілді және Стамбул мен Сивас, Эрзурум сияқты шығыс қалалары арасындағы маңызды көлік орталығына айналды. Сұлтан Абдулазиз бен Абдулмежиттің билігінде Кавказ, Понт жағалауы, Кавказ аймағы және Балқан елдерінен келген көшпенділер Дüzце халқын көбейтті. Үкімет оларға тегін жер берді. Онда 137 ауыл мен 66 618 үй болды, халқы 36 088 адамды құрады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Дüzце Осман империясының Кастамону вилайетіне кірді. Республика құрылғаннан кейін қала қарқынды индустрияланды. Басты экономикалық салалар: орман шаруашылығы, автокөлік бөлшектері, тоқыма, аңшылық және спорттық қару, цемент, фармацевтикалық өнімдер, жаңғақ және темекі. Осы кезеңде бірнеше жер сілкінісі болды, мысалы, 1944 жылғы Дüzце жер сілкінісі, 1957 жылғы Абант жер сілкінісі, 1967 жылғы Адапазари жер сілкінісі. 1999 жылы 17 тамыздағы Измит жер сілкінісі мен 1999 жылғы 12 қарашадағы жер сілкінісі қаланы қиратты. Жер сілкінісінің күші 7,2 балға жетті (Рихтер шкаласы бойынша), 30 секундқа созылды, нәтижесінде 845 адам қаза тауып, 5000-нан астам адам жарақат алды. Жер сілкінісінен зардап шеккен аймақтарды жылдам қалпына келтіру үшін Министрлер Кеңесі 1999 жылы Дüzцеді Түркияның 81-ші провинциясы деп жариялады.

Historical Konuralp is 8 km north of Düzce; first settlements there go back to 3rd century BC. Until 74 BC, it was one of the most important cities belonging to Bithynia, which included Bilecik, Bolu, Sakarya, Kocaeli. It was conquered by Pontus and then by the Roman Empire. During the Roman period the city was influenced by Latin culture, and it changed its name to Prusias ad Hypium. Later on Christianity affected the city and after the separation of the Roman Empire in 395, it was controlled by the Eastern Roman Empire (the later Byzantine Empire). In 1204, the Crusader armies invaded Constantinople, establishing the Latin Empire. Düzce and its surroundings are thought to be under the dominance of the Latin Empire during this period. Düzce was under Byzantine rule again from 1261 to 1323. Konuralp Bey, one of Osman Gazi's commanders, was ordered to conquer Düzce and its surroundings to expand Ottoman lands. The first Ottoman administrators in Düzce were Konuralp Bey, Sungur Bey, Semsi Bey and Gunduz Alp. During the Ottoman Empire, Düzce provided navy timber, and it became an important centre of transportation between Istanbul and cities further east, such as Sivas and Erzurum. During the rule of Sultan Abdulaziz and Abdulmecit, immigrants from the Caucasus, the Pontic coast, Transcaucasia and the Balkans increased the population of Düzce. The government provided them free land. It had 137 villages and 66,618 homes with the population of 36088 during the rule of Abdulmecit II. In the late 19th and early 20th century, Düzce was part of the Kastamonu Vilayet of the Ottoman Empire. After the establishment of the republic, the city rapidly industrialized. The main economic sectors are forestry production, automotive parts, textile, hunting and sports guns, cement, pharmaceutical products, nuts and tobacco. It was hit by a series of earthquakes in this period, such as the 1944 Düzce earthquake, 1957 Abant earthquake, 1967 Adapazari earthquake, and in 1999 it was destroyed by the 17 August Izmit earthquake and the earthquake on 12 November 1999. The magnitude of the earthquake was 7.2 (Richter magnitude scale), lasted for 30 seconds, killing 845 people and injuring over 5,000. To quickly rebuild the earthquake damaged areas the Council of Ministers made Düzce the 81st province of Turkey in 1999.

Климат

Дюзде Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ылғалды субтропиктік климат (Cfa) және Треварта климаттық жіктелімі бойынша мұхиттық климат (Do) қалыптасқан. Мұнда суық, кейде қарлы қыстар және жылы немесе өте жылы жаздар болады. Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ғасыр басында Дюзде мұхиттық климат (Cfb) деп есептелген, оның ең жылы айы 22°C шегінен төмен болған. Алайда, соңғы онжылдықтарда климаттың өзгеруі мен жаһандық жылыну салдарынан оның жіктелуі бірте-бірте ылғалды субтропиктік (Cfa) климатына қарай өзгеруде.