Кіріспе

4 ғасырдағы грек тарихшысы және Самос аралдарының тираны

Самостың Дюрис (немесе Дурис) (; шамамен б.з.д. 350 – б.з.д. 281 жылдан кейін) – грек тарихшысы және бір кезде Самос аралдарының тираны болған. Дюрис Грекиядағы, әсіресе Македониядағы б.з.д. 371-ден б.з.д. 281 жылға дейінгі оқиғалар туралы баяндамалық тарихтың авторы, ол қазір жоғалып кеткен. Оның басқа еңбектерінің ішінде Сиракузалық Агатоклдің өмірбаяны және әдебиет және өнер тақырыбына арналған бірнеше трактаттар бар.

Жеке және саяси өмірі

Дюрис өзінің Алькивиадтың ұрпағы екенін мәлімдеді. Оның Скей деген ұлы болды, ол "самиялықтар жер аударылған кезде" Олимпиада ойындарында жасөспірімдер боксынан жеңіс туды; яғни 324 жылға дейін. 352-324 жылдары Самос аймағын жергілікті самиялықтарды қуған афиналық дін қызметкерлері басып алды. Сондықтан Дюрис шамамен б.з.б. 350 жылы туған болуы мүмкін, ал оның негізгі тарихи еңбегі б.з.б. 281 жылы Лисимахтың өлімімен аяқталғандықтан, одан кейін белгісіз күні қайтыс болған болуы керек. Кейбір қазіргі дереккөздер Олимпиада жеңімпазы Скейдің тарихшы Дюристің әкесі болғанын, ұлы емес екенін жорамалдайды; сондықтан ол кем дегенде екі энциклопедияда "Скейдің ұлы" деп сипатталған. Бірақ бұл туралы ежелгі деректерде мәлімет жоқ. Дюрис Самостық Линкейдің ағасы, комедиялардың, хаттардың және "Тамақ іздеу" атты эссе авторы. XX ғасырдың көптеген еңбектерінде Дюрис Афинадағы Теофрасттың шәкірті болған деп айтылады. Бұл пікірге Афинейдің "Дипнософиста" мәтініне Адамантиос Кораис жасаған болжамды түзетуден басқа ешқандай дәлел жоқ. Түзетуді 1802 жылы J. Schweighäuser жариялаған, ал Афинейдің барлық келесі редакторлары оны қабылдаған. Қолжазба мәтінінде Дюрис Теофрасттан оқығандығы айтылмаған, бірақ оның ағасы Линкей және Линкейдің хат алысушысы Гипполох оқығандығы көрсетілген. Дюристің қоғамдық өмірі туралы белгілі жалғыз факт – ол Самостың тираны, яғни жалғыз билеушісі болғандығы. Ол қалай билікке келгені, қанша уақыт билік құрғаны және оның билігінде қандай оқиғалар болғаны белгісіз. "Оның билігі ешқандай оқиғасыз өткен", - деп болжайды Хейзел.

Жұмыстардың тізімі

Дюристің сегіз шығармасының бөліктері сақталған, оның ішінде тарихынан 33 фрагмент, ал "Мүсін туралы" еңбегінен – жалғыз, кішкентай ғана фрагмент бар. Толық тізімі: Плутарх оның еңбегін пайдаланған, бірақ оның сенімділігіне бірнеше рет күмән келтірген. Дионисий Галикарнасский оның стилін сыни тұрғысынан бағалаған. Фотий оның еңбегінің құрылымын мүлдем кемшілік деп есептейді. Ефорос сияқты бұрынғы авторлардан өзгеше, Дюрис "трагикалық тарих" үшін жаңа үлгі болып табылды, ол деректерді баяндаудан гөрі көңіл көтеру мен қызығушылыққа басымдық берді. Плутархтың "Периклдің өмірі" атты еңбегінде, Дюристің (Плутархтың пікірінше, асыра баяндалған) афиналық әскерлер Перикл басшылығымен аралды басып алған кезде Самостағы қатыгездік пен кең ауқымды қирату туралы толыққанды сипаттамасы көрнекті мысал болып табылады. Жақындағы сыншылар Дюристің Теофрасттың шәкірті болғанына сеніп, "трагикалық тарихтың" перипатетикалық мектептің тұжырымдарымен сәйкес екенін көрсетуге немесе Дюристің өз ұстаздарынан өзгеше бағыт ұстауының себептерін талдауға тырысты. Бұл пікірталас әрине, нәтижесіз аяқталды.

Фрагменттердің басылымдары

К. Мюллер, Fragmenta historicorum Graecorum, 2-том (Париж, 1848) 466–488 б. [Грек тілінде, латын тіліндегі аударма және түсіндірме] Ф. Якоби, Die Fragmente der griechischen Historiker, 2A-том 1136–1158 б. [Грек мәтіні]; 2C-том 115–131 б. [Неміс тіліндегі түсіндірме]

Қазіргі заманғы ғылым

Ж. П. Баррон, "Самос Дурисінің тираниясы" Classical Review жаңа сериясы, 12 том (1962) 189–192 беттер. К. О. Бринк, "Трагикалық тарих және Аристотель мектебі" Кембридж филологиялық қоғамының еңбектері, 186 том (1960) 14–19 беттер. А. Далби, "Самос Дурисінің өмірбаяндық шолуы" Classical Quarterly жаңа сериясы, 41 том (1991) 539–541 беттер. Р. Б. Кебрич, Македония көлеңкесінде: Самос Дурисі. Висбаден, 1977. Р. Б. Кебрич, "Афинадағы Дурис туралы хабарлама" Classical Philology, 69 том (1974) 286–287 беттер. Ф. Ландуччи Гаттинони, Дюриде ди Само. Рим, 1997. Л. Окин, Самос Дурисі туралы зерттемелер. Мичиган университетінің диссертациясы, 1974. Л. Окин, "Эллиндік тарихшы мифологияны қарастырады" Panhellenica (Лоуренс, Канзас, 1980). П. Педек, Үш белгісіз тарихшы: Теопомп, Дурис, Филарк. Париж, 1989. Э. Шварц, "Дюрис (3)" Паулидің "Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft: neue Bearbeitung" (Штутгарт: J. Б. Метцлер, 1894–1980) 5 том, 2 бөлім, 1853–1856 беттер. Ф. В. Уолбанк, "Тарих және трагедия" Historia, 9 том (1960) 216–234 беттер. К. Барон, Тавромениумдық Тимей және эллиндік тарихнама (2012) 247–255 беттер.

Басқа энциклопедиялар

М. фон Альбрехт, "Дюрис (1)" Конрат Зиглер мен Уолтер Сонтеймер басылымдағы "Der kleine Pauly" ішінде (Мюнхен: Артемида, 1975). Д. Боудер, "Самостық Дюрис" "Грек әлемінде кім кім" (Итака, Нью-Йорк: Корнелл UP, 1982) 101–102 беттерде. "Самостық Дюрис" "Колумбия энциклопедиясы", 6-шы басылым (2008). Дж. Хейзел, "Дюрис (2)" "Ж. Хейзел, Грек әлемінде кім кім" (Лондон, 1999) 89-бет. Р. Шмитт, "Самостық Дюрис" "Encyclopædia Iranica" ішінде. OCLC 311688910.