Кіріспе

Неміс ертегісі "Патша Тршбирд" (König Drosselbart) немесе мақтаншақ ханшайым (немісше: die hochmütige Prinzessin) – Гримм ағайындылары жинаған неміс ертегісі (KHM 52). Бұл Aarne–Thompson жүйесінде 900-шы типке жатады.

Шығу тегі

Бұл ертегі 1812 жылы ағайынды Гриммдер «Kinder und Hausmärchen» еңбегінің бірінші басылымында жарияланды, ал 1819 жылы шыққан екінші басылымда сәл өңделді. Олардың дереккөздері Ханау қаласынан шыққан Хассенпфлюг отбасы, сондай-ақ Людовин Хакштаузен және Вильгельм Гриммнің досы әрі болашақ әйелі Доротея Уайлд болды.

Қысқаша мазмұны

Сұлу, бірақ мінезшіл, мақтанқор ханшайым барлық күйеушілдерін кешірімсіз сынап бағалайды. Ол соңғысын, жас патшаны, өте үшкір иегі үшін, ол оған торғайдың тұмсығындай көрінеді деп мазақтайды, және оны аяусыз "Торғайсақал" деп атайды. Әкесі оның барлық күйеушілдерін елемегеніне ашуланып, ертең сарайға келген бірінші еркекке үйленетініне серт береді, ол бай болсын немесе кедей болсын маңызды емес. Ертесі күні сарайға жас күйші келіп, патшаға музыка орындайды. Күйшінің өнеріне риза болған патша оған қызын беріп, үйленуге уәде береді. Ханшайым патшаның сөзіне қарсылық білдіреді, бірақ патша сөз берген. Күйші ханшайымға үйленеді және оны сарайдан өз үйіне алып кетеді. Олар күйшінің үйіне бара жатқанда, Торғайсақал патшаға тиесілі көркем жерлер мен мүліктердің жанынан өтеді, және ханшайым оны елемегеніне өкіне бастайды. Олар оның үйіне жетеді, ол екі адамға ғана лайықты шағын үй. Ол оны қарапайым адамдай қарайды, ал ол енді күнкөрісі үшін жұмыс істеуге мәжбүр болғанына ренжіді. Ол оны үйді тазалау, себет тоқу және мақта илеу сияқты күнделікті жұмыстарға мәжбүрлейді, онда ол мүлдем шебер емес. Содан кейін оны базарда ыдыс-аяқ сатуға жібереді, және бәрі жақсы болып көрінеді, бірақ мас сарбаз атпен барлық ыдыстарды қиратады. Әйелінің үнемі сәтсіздіктеріне ашуланған күйші оған ендігі жалғыз жұмыс – Торғайсақал патшаның жақын маңдағы сарайында қызметші болып жұмыс істеу екенін айтады. Ханшайым асханада қызмет етеді, қалдықтарды ыдыстарға салып үйге әкеледі және күйеуімен бөліседі. Бір күні ханшайым Торғайсақал патшаның үйленетінін естіп, қонақтардың би залында көңіл көтеріп жатқанын көріп, өзінің мақтанқорлығына өкінеді. Кенеттен Торғайсақал патша ханшайымды өзімен билеуге мәжбүр етеді, оның ыдыстарындағы қалдықтарды төгіп, қонақтарды күлдіреді. Ханшайым қатты ашуланып, қашып кетеді. Бірақ ханшайымның таңғалуына орай, Торғайсақал патша оның соңынан еріп, өзі мен оның күйеуі, күйшінің – бір адам екенін айтады. Ол оның мақтанқорлығына қарамастан, оған ғашық болған және әкесінің серті бойынша оны жасырын үйлендірген. Оның қиындықтары (оның мас сарбаз кейпінде болуы) оны қарапайым ету үшін де, оған жасаған қатыгездігі үшін жазалау үшін де болды. Ханшайым шын мәнінде өзін қарапайым еткенін мойындайды. Ханшайым мен Торғайсақал патша тағы бір үйлену тойын өткізеді, онда оның әкесі де қатысады, және олар бәрі де бақытты өмір сүреді.

Мәдени мұра

Бұл оқиға Герберт Б. Фредерсдорфтың режиссерлігімен "Кениг Дроссельбарт" (1954) фильмі ретінде түсірілді. 1969 жылы бұл оқиға кеңестік "Капризная принцесса" мультфильмі түрінде бейімделді. Бұл ертегі Гримм ертегілерінің классикалық эпизодында "Король Гризлбард" деген атпен қайта айтылады. Осы нұсқада ханшайымның аты Елена. Одан қоса, оның әкесі Еленаның ертең сарайға келетін ең төмен дәрежелі адамға үйленетінін жарлық етеді. Бұл оқиға "Бір кезде" ертегілер сериясының бөлігі ретінде "King Rough Beard" атты ертегі кітабы мен кассета түрінде шықты. Дэвид Дрейктің "Аждаһаның қызметшісі" кітабында осы оқиғаның бір нұсқасы келтірілген. Оқиғаның нұсқасы "Симсала Гримм" мультсериалында да кездеседі. Осы нұсқада ханшайымның аты Констанс, ал патшаның аты Конрад. Сонымен қатар, Констанцияның әкесі оның қамалға келетін келесі жыршыға үйленетінін жарлық етеді. Билл Уиллингхэмнің "Fables" комикс сериясында Трусбард – Fabletown-да тұратын және "Fables" 4-томында алғаш көрінетін аңыз. Хиляре Беллоктың айтуынша, Гризлбирд оның 1911 жылғы "Төрт адам" кітабындағы төрт басты кейіпкердің бірі болған.