Қазақстандағы жесімдер: Шанхай сыры

Кіріспе

Кадзуо Исигуроның 2000 жылғы романы "Біз жетім болған кезде" – Нобель сыйлығының лауреаты, британдық жазушы Кадзуо Исигуроның 2000 жылы жарық көрген бесінші романы. Ол шартты түрде детективтік роман ретінде жіктеледі. "Біз жетім болған кезде" 2000 жылғы Букер сыйлығының финалисі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Кристофер Бэнкс есімді ағылшын туралы. Оның ерте балалық шағы 1900 жылдардың басында Қытайдағы Шанхай халықаралық поселенісінде өтті, бірақ оның әкесі, опиум саудагері, және анасы он жасқа келгенде бірнеше апта аралығында жоғалып кетті. Кристофер Англиядағы тәтесімен бірге тұрады. Ол табысты детектив болады; енді ол өзінің шеберлігін ата-анасының жоғалуына қатысты істі шешу үшін пайдаланады. Кристофер Сара есімді жас әйелді (он жасында жетім қалған) білсе де, ешқашан үйленбейді; ол Англияда Дженнифер есімді жетім қызды асырап алады. Оның жеке тергеуші ретіндегі даңқы тез тарайды, ал 1937 жылы ол өміріндегі ең маңызды істі шешу үшін Қытайға оралады. Егер ол бұл істі шешсе, әлемдік апаттың алдын алуға болады деген пікір қалыптасады, бірақ қалай болатыны белгісіз. Кристофер тергеуді жалғастыра берген сайын, өмір мен қиял арасындағы шекаралар күңкей бастайды. Осы кезде Қытайда Кристофер екінші Қытай-жапон соғысының шайқастарына тартылады, олар шетелдіктердің Шанхай анклавына дейін жетеді. Ол ескі детектив арқылы ата-анасы ұсталған үйдің орнын анықтайды. Кристофердің туыстары жиырма бес жыл бұрын жоғалып кеткенімен, ол ата-анасы сол жерде болады деп сенді, бұл ойды оның бұрынғы үйінің қазіргі тұрғындары қолдайды, олар Кристофердің отбасы өз үйінде қайта қосылатынына сенімді. Жолда ол қытайлықтарға тиесілі, соғысқа қираған полиция бөлімшесіне кіреді. Оларды бейтарап екеніне сендірген соң, ол командирді оны ұрланған ата-анасының үйіне бағыттауға көндіреді. Бір кезде командир Кристоферді одан әрі алып кетуден бас тартады, сондықтан ол жалғыз кетеді. Осының бәріне қарамастан, ол командирдің не істеп жатқаны қауіпті екендігі туралы айтқан сөздеріне мән бермейді, тіпті оған өрескелдік танытады. Ол жарақат алған жапондық сарбазбен кездеседі, ол балалық шақтағы досы Акира деп санайды. Олар үйге кіргенде, оның ата-анасы жоқ екенін біледі. Жапондық сарбаздар кіріп, оларды алып кетеді. Ол Филиптен (Кристофер бала кезінде оны аға деп атаған) әкесі жаңа сүйіктісімен Гонконгқа қашып кеткенін және анасы бірнеше аптадан кейін қытайлық әскери қолбасшы Ван Куды қорлағанын, содан кейін оны өзінің кәнизагы болуға ұстағанын біледі. Филип коммунистердің қосқан амелесі. Ол адам ұрлауға қатысқан және Кристофердің адам ұрлау кезінде болмағанын қамтамасыз еткен. Ол Кристоферге өзін өлтіру үшін тапанша ұсынады, бірақ Кристофер бас тартады. Ол кейіннен әкесінің тифтен қайтыс болғанын, бірақ анасы әлі де тірі болуы мүмкін екенін біледі. Филип Кристофердің Англияда оқыған кезіндегі тұрмыс-тіршілігі мен оқу ақысын қайдан алғанын айтады. Ван Ку оны ұстап алған кезде, анасы ұлына қаржылай көмек көрсеткен. 1958 жылы Гонконгта Кристофер оны танымайтын анасымен қайта кездеседі. Ол өзінің балалық шағындағы «Пуффин» деген лақап атын қолданады, ал анасы оны таниды. Ол одан кешірім сұрайды, бірақ ол не үшін кешірім сұрап тұрғанын түсінбейді. Кристофер мұны анасының өзін әрқашан жақсы көргенін растау ретінде қабылдайды.

The novel is about an Englishman named Christopher Banks. His early childhood was lived in the Shanghai International Settlement in China in the early 1900s, until his father, an opium businessman, and his mother disappear within a few weeks of each other when the boy is about ten years old. Christopher is sent to live with his aunt in England. He becomes a successful detective; now he will turn his skills to solve the case of his parents' disappearance. Though he knows a young woman named Sarah (also orphaned at age ten), Christopher never marries; he adopts an orphaned girl in England named Jennifer. His fame as a private investigator soon spreads, and in 1937 he returns to China to solve the most important case of his life. The impression is given that if he solves this case, a world catastrophe will be averted, but it is not apparent how. As Christopher pursues his investigation, the boundaries between life and imagination begin to evaporate. At this time in China, Christopher is caught up in the Second Sino Japanese War battles, which reach into the foreigners' enclave of Shanghai. Through an old detective, he locates the house at which his parents may have been held. Though the disappearances happened a quarter century earlier, Christopher believes that his parents will be there, a notion supported by the present occupants of his old home who assume Christopher's family will be reunited in their home. On his way, he enters a war torn police station belonging to the Chinese. After convincing them of his neutrality, he persuades the commander to direct him to the house of his kidnapped parents. After a while the commander refuses to take Christopher further, so he goes alone. Throughout all this, he appears to disregard the commander's words that what he is doing is dangerous, and even appears to be rude to him. He meets an injured Japanese soldier who he believes is his childhood friend Akira. They enter the house only to find out that his parents are not there. Japanese soldiers enter and take them away. He learns from Philip (a former lodger at their residence in Shanghai whom Christopher called uncle as a boy) that his father ran away to Hong Kong with his new lover and that his mother a few weeks later insulted Chinese warlord Wang Ku, who then seized her to be his concubine. Philip is a Communist double agent. He was complicit in the kidnapping and made sure Christopher was not present when this kidnapping took place. He offers Christopher a gun to kill him, but Christopher refuses. He learns that his father later died of typhoid but that his mother may still be alive. Philip reveals the source of Christopher's living expenses and tuition fees during his schooling in England. His mother extracted financial support for her son when Wang Ku seized her. In 1958 in Hong Kong, Christopher is reunited with his mother, who does not recognise him. He uses his childhood nickname, "Puffin", and his mother seems to recognise it. He asks her to forgive him, but she is confused as to what he should need forgiveness for. Christopher takes this as confirmation that she has always loved him.

Қабылдау

Букер сыйлығының тізіміне іліккеніне қарамастан, кейбір сыншылар осы романды Ишигуроның ең нашар туындыларының бірі деп бағалады, ал Ишигуро өзі "Бұл менің ең жақсы кітабым емес" деген еді. Филип Хеншер: "Кітаптағы жалғыз мәселе – проза, ол алғаш рет жергілікті бояудан толық айырылып, қолға алынған міндетке мүлдем сай келмейді" деп жазды. Ол "Шешімі әсерлі әрі әдемі, бірақ дауыс мәселесі – әмбебап, ол әрбір сөйлемде кездеседі және сенімсіз" деп қорытындылады. Мичико Какутани: "Ишигуро мырза детективтік оқиғаның идеясын өзінің бұрынғы романдарының мәтіндік өңдеу бағдарламасы арқылы жүргізіп, содан кейін нәтижені біздің қолымыздағы қиын, бірақ кейде керемет оқиғаға біріктірді" деді.