Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шайду (شيدو) – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының Ноушера ауданындағы қала. Халық саны шамамен 75 мың адамды құрайды. Шайду Инд өзенінің аллювиалды шөбінде орналасқан. Бұл айналасындағы ауыл шаруашылығы жерлерінің орталығы. Шайду стратегиялық тұғырдан Гранд-Транк тас жолында жатыр. Тарих барысында ол түрлі билеуші күштердің иелігіне көшкен. Шайду – Хаттак тайпасының ауылы, және ол Жехангерадан Адамзай ауылына, ал Чашмайдан Миан-Эссаға дейінгі N 5 тас жолында орналасқан.
Shaidu (شيدو) is a town in the Nowshera District of the Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. The population is approximately 75,000. Shaidu lies on the alluvial silt of the Indus River. It is a centre of the surrounding agricultural lands. Shaidu lies on the Grand Trunk Road at a strategic point. It has fallen to various ruling forces through recorded history. Shaidu is the village of Khattak tribe, and it lies on Grand Trunk Highway N 5 from Jehangira to Adamzai Village and Chashmai to Mian Essa.
Орналасқан жері
Шайду кенті Пәкістанның солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол астана Исламабадтан солтүстік-батысқа қарай шамамен 100 км жерде жатыр. Ең жақын қала, Ноушера, батысқа қарай шамамен 24 км қашықтықта орналасқан. Одан әрі, батысқа қарай 50 км шамасында Пешавар қаласы жатыр. Пешавардан әрі Ауғанстанмен шекара орналасқан. Солтүстікте Мардан қаласы, ал шығысында Инд өзені, оңтүстігінде Хаттак таулары бар. Шайду, Кабул өзенінің (لندي سيند) оңтүстік жағалауында, ол Инд өзеніне құйылар алдында орналасқан. Пешавар-Равалпинди тас жолы (N5), бұрынғы Гранд-Транк жолы және теміржол Шайду арқылы өтеді.
Shaidu township is located in the northern part of Pakistan. It lies approximately 100 km northwest of the capital Islamabad. The nearest town, Nowshera lies approximately 24 km to the west. Further away, approximately 50 km to the west is Peshawar city. Beyond Peshawar is the border with Afghanistan. To the north is the city of Mardan. To the east is the Indus River and to the south are the Khattak mountains. Shaidu lies near the south bank of the River Kabul (لندي سيند) before it joins the Indus. The Peshawar Rawalpindi Road (N5), once the Grand Trunk Road and the railway pass through Shaidu.
Хараппа өркениетінің
Шәйду Инд өзені аңғарында орналасқан, адамдар б.з.д. 3000 жылдан бері осы жерде қоныстанған. Шәйду Хараппа археологиялық ескерткішінен солтүстік-батысқа қарай шамамен 500 км қашықтықта жатыр. Онда табылған заттар 2600 жылдан 1900 жылға дейін гүлденген Инд өркениетінің болғанын көрсетеді. Хараппа өркениетінің аяқталу себептері туралы теориялардың ішінде құрғақшылық, жауап беру, жұқпалы аурулар және комета соқтығысуы бар. Хараппа өркениетінің құлдырауынан кейін қауымдар кішірейіп, көбінесе ауылдық сипатқа ие болды. Дегенмен, Хайбер-Пахтунхва аймағы сауда, мәдениет, тіл орталығына және шығысқа қарай, әсіресе Үнді-Арий тайпаларының қоныс аудару жолына айналды.
Shaidu lies within the Indus valley where men have lived since 3000 BCE. Shaidu lies approximately 500 km northwest of the archeological site at Harappa, where finds indicate a flourishing Indus valley civilization lasting from 2600 BCE to 1900 BCE. Theories as to the end of the Harappan civilisation include drought, invasion, epidemic illness and comet impact. After the decline of the Harappan civilisation, communities became smaller and more rural. However, the area of the Khyber Pakhtunkhwa became a centre for trade, culture, language and a route for eastward migration especially of the Indo Aryan peoples.
Буддизмнің пайда болуы
Буддистік негіздемедегі Кушан империясы (б.з. 30-375 жж.) Перушапураны (қазіргі Пешавар қаласын) өздерінің астаналарының бірі етіп белгіледі.
The Buddhist based Kushan Empire (30 CE 375 CE) made Purushapura (now Peshawar) one of their capitals.
Индуизмнің кіріспесі
Кушан империясы ыдырап, әлсіреген кезде, Инд өзені алқабы Гупта империясының (319 CE – 605 CE) қарауына өтті, ол аймаққа индуизмді және салыстырмалы бейбітшілікті әкелді. Инд өзенінің солтүстік алқабындағы, Шайдуды қоса алғандағы, осы бейбітшілік 455 жылы шабуыл жасаған Ақ Хун тайпаларымен бұзылды, бірақ олар кері қайтарылды. 6-шы ғасырдан бастап Пешавар ауданындағы феодалдық әулеттердің бірі – Шахиялар болды.
As the Kushan empire fractured and declined, the Indus Valley became a suzerainty of the Gupta Empire (319 CE 605 CE) which brought Hinduism and relative peace to the valley. This peace in the northern Indus Valley, including Shaidu, was broken by an invasion of White Huns who were repelled in 455 CE. One of the feudal dynasties of the Peshawar district of the 6th century and on were the Shahiya.
Исламның пайда болуы
1001 жылы Шахия билеушісі Джайпала Газнидің Махмудынан (971 – 1030 жж.) Пешавар шайқасында жеңілді. Газнавид әулетінің мүшесі болған Махмуд Газни осы аймаққа ислам дінін әкелді. Біздің заманымыздың 1-8 ғасырларында Ислам көшбасшылары Инд өзені аңғарына билік етті. 1173 және 1186 жылдар аралығында Ғордың Мұхаммеді Пешавар мен Лахорға шабуыл жасап, билікті бағындырды. Халық ислам дініне мәжбүрлеп көшті. Оның билігі 1206 жылы өліміне дейін жалғасты. Одан кейін Лоди (1451 – 1526) және Моғолдар (1526 – 1857) билік етті. 17 ғасырда қатақтар сияқты жергілікті тайпалар шетелдік билікке қарсы көтерілді.
In 1001 CE, the Shahiya ruler, Jaipala, was defeated at the Battle of Peshawar by Mahmud of Ghazni (971 1030 CE). Mahmud of Ghanzi, a member of the Ghaznavid dynasty, brought Islam to the region. A succession of Islamic leaders held the Indus Valley from the 1st to 8th centuries CE. Between 1173 and 1186, Muhammad of Ghor invaded and took power in Peshawar and Lahore. The population was forced to convert to Islam. His rule lasted till his assassination in 1206. Following rulers included the Lodi (1451 1526) and the Mughal (1526 1857). In the 17th century, local traditional tribesmen, such as the khattaks, rebelled against the foreign ruling forces.
Шайду шайқасы
18 ғасырдың басында Моғол империясы құлдыраған кезде, Инд аңғарында территориялардың бірігуінен жаңа Дуррани империясы құрылды. Бірақ, 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында Дурранилер мен Ауғанстанның паштун тайпалары арасында бірнеше шайқастар болды. Сәйед Ахмад (1786-1831) – Солтүстік Үндістаннан шыққан радикалды сунниттік исламшы. Екі рет Меккеге сапар шегіп, ізбасарларын, жасақтарын, қаржыны және беделін жинағаннан кейін, Сәйед Ахмад Пешавар аңғарына имам ретінде келді. Оның мақсаты – аңғарды сикх империясын жою және британдық үстемдікке қарсы қорғану үшін базаға айналдыру болатын. 1827 жылы Сәйед Ахмад Дурранилердің басшыларымен, Яр Мұхаммед хан мен Пир Мұхаммед хан есімді екі бауырмен кездесті. Дурранилер бастапқыда Сәйед Ахмедке адалдық көрсететін болды. Аңыз бойынша, 1827 жылғы 24 ақпан күні кешке бауырлар Сәйед Ахмадты улап өлтірді, содан кейін Дурранилер шайқасудан бас тартты.
In the early 18th century, as the Mughal Empire declined, a new empire, the Durrani Empire was formed in the Indus valley from a union of territories. However, in the late 18th century and early 19th century, a number of battles between the Durranis and Afghan Pashtun tribes ensued. Syed Ahmad (1786 1831) was a radical Sunni Islamist from northern India. After rallying followers, militia, funds and the credibility from two trips to Mecca, Syed Ahmad went to the Peshawar valley as Imam, intending to make the valley a base from which to destroy the Sikh Empire and defend against the British Raj. In 1827, Syed Ahmad met with the leaders of the Durranis, two brothers named Yar Muhammad Khan and Pir Muhammad Khan. The Durranis initially pled allegiance to Syed Ahmed. Legend holds that on the evening of 24 February 1827, the brothers turned and had the cook poison Syed Ahmad and the Durranis thence forth refused to fight.
Британдық билік
XIX ғасырдың ортасына қарай сикх империясы төмендеп кетті. 1849 жылғы 29 наурызда Британдық Шығыс Үндістан компаниясының әскері басып алу арқылы Пешавар аңғарына ие болды. Британдықтар 1947 жылғы 14 тамызда бөлініс кезінде Шәйдуді Ислам Республикасы Пәкістанға қалдырып кетті.
By the mid 19th century, the Sikh empire was in decline. On 29 March 1849, the British East India Company militia took control of the Peshawar valley with an army of overwhelming force. The British left on 14 August 1947 at Partition leaving Shaidu in the Islamic Republic of Pakistan.
География
Шәйдудің теңіз деңгейінен биіктігі 276 м. Шәйду Инд өзенінің қиыршықты және балшық аллювиалды жазығында орналасқан, астында кем дегенде 300 метр тау жынысы бар. Аймақ Индус өзенінің күрт су тасқынына және Азия және Үнді тектоникалық плиталарының қозғалысынан туындайтын жер сілкіністеріне ұшырайды. Шәйдудың өзен суының көзі Гиндукуш, Гинду Радж және Гималай тауларының мұздықтарынан еріген суға тәуелді. Ауыл шаруашылығы жауын-шашынның тұрақсыздығына байланысты арналардан суаруға қатысты. 19 ғасырдың соңында британдықтар ежелгі суару жүйелерімен қатар жаңа суару жүйесін құрды. Шәйдудың климаты жартылай құрғақтан суб-ылғалды, субтропиктік континенттік. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері жылына 550 мм. Пешавар аңғарындағы орташа жазғы температура маусым айында 40 градусқа дейін жетеді. Ең төменгі қысқы орташа температура қаңтар айында 6 градусқа дейін төмендейді. Жаңбырлы күндер сирек және болжамсыз, айына бірден алты күнге дейін болады.
Shaidu's elevation above sea level is 276 m. Shaidu lies on the gravel and silt alluvial plain of the Indus River with at least 300 m of rock below. The area is prone to catastrophic flooding from the Indus River and earthquakes related to the movement of the Asian and Indian tectonic plates. Shaidu's river water source relies on meltwater from the glaciers of the Hindu Kush, Hindu Raj and Himalayas. Agriculture depends on irrigation from streams as rainfall is inconsistent. In the late 19th century, the British created a new irrigation system beside those of ancient days. Shaidu's climate is semi arid to sub humid, subtropical continental. The average annual rainfall is 550 mm per annum. The Peshawar valley has summer average maximum temperatures occurring in June, rising to 40 degrees Celsius. The minimum winter average temperatures occur in January, falling to 6 degrees Celsius. Rainy days are infrequent and unpredictable, occurring one to six days per month.
Өсімдіктер
Шәйду – жергілікті шаруалардың орталығы. Өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығы отбасыларға тамақ өнімдерін қамтамасыз етеді. Әр шаруаға 4 акрға дейін жер тиесілігі бар. Сатуға арналған егістерге жүгері, арпа, бидай, қарақұмыр, мақта, рапс тұқымы, қант құмыршасы, қант қызылшасы, окра, жемістер мен көкөністер (мысалы, томат, картоп және пияз), бұршақтар мен темекі кіреді. Суару арналар, құдықтар және жаңбыр суы арқылы жүзеге асырылады. Суару арналары қалыңды суды немесе таза суды тасымалдауы мүмкін. Қалыңды суда мырыш және марганецпен ауыр металдармен ластану қаупі бар. Егістерге арналған судың тұздылығы орташа деңгейде. Акация отын үшін өсіріледі.
Shaidu is a centre for local farmers. Subsistence farming provides food for families. Land ownership is up to 4 acres per farmer. Crops for sale include maize, barley, wheat, corn millet, and cotton, rape seed, sugar cane, sugar beet, okra, fruits and vegetables such as tomatoes, potatoes and onions, legumes, and tobacco. Irrigation is from canals, tube wells and rainfall. Irrigation canals may carry waste water or fresh water. The waste water carries a risk of heavy metals contamination with zinc and manganese. Water for crops is moderately saline. Acacia is grown for firewood.