Кіріспе

Глостерширдегі теміржол туннелі, Англия
Ванкувер SkyTrain станциясы

Саппертон теміржол туннелі – Ұлыбританиядағы Глостерширдің Саппертон ауданында орналасқан теміржол туннелі. Ол Страудтан Суиндонға дейінгі Алтын аңғар желісін Котсволд тіктеуі арқылы өткізеді. Тоннель құрылысы 1839 жылы Челтенхэм және Ұлы Батыс теміржол одағымен басталып, 1843 жылы Ұлы Батыс теміржолына берілді және 1845 жылы аяқталды. Іс жүзінде екі туннель бар: негізгі туннельдің ұзындығы болса, екінші туннель қысқа аралықпен бөлініп, ұзындығы -қа тең.

Құрылыс, инженерлік және техникалық қызмет көрсетудегі қиындықтар

Туннельдің 1835 жылдан бастап жасалған бастапқы жоспарлары ерекше болды, себебі туннельді қисық сызықпен салу ұсынылған, бірақ бұл кез келген құрылыс басталғанға дейін тоқтатылған сияқты; бастапқы бағытқа жақындау жолымен байланысты деп саналатын кейбір жұмыстар сақталған, бірақ туннельдің өзінде сол бағытта қазба жұмыстары жүргізілмеген. 1836 жылы «Мистер Брунель» жобаның инженері болып тағайындалды; демек, ол геологиялық қиманы (GWR инженері, Р. П. Бреретон мырза салған) қосса да, фуллердің топырағының проблемаларын атап көрсетпеген. Кейінгі мақалаларда бұл қиманың бастапқыда ұсынылған тереңдемеде, туннельге қарағанда әлдеқайда ұзын фуллер топырағынан өтетіні және шахталарды қазу кезінде алынған ақпараттың мұндай болатынын көрсеткені айтылады. Екі туннель арасындағы саңылау туннельдің құрылысы басталғанда шатырдың күйреуінен туындаған. Бұл саңылау сызықтың ең жоғары нүктесіндегі тегіс бөліммен және жер беті контурларының төмендеуімен дәл сәйкес келеді, бұл жер беті деңгейін туннельден кесуге өту тереңдігінен төмен түсіреді. Мұндай сәйкестікпен кездейсоқ құлаудың орын алуы ықтимал емес. Саңылау тұрақсыз фуллер топырағында емес, оолиттік қабаттарда орналасқандығы да анықталды. Түзетілген туннель бағытының бүйірлік сызығы жоспарланған терең бағытпен бірдей болды, бұл туннельді қиып өтетін және туннель еденінен 6 метр тереңдіктегі ұңғыма ретінде жалғасатын он барлау шахтасын қалдырды. Жолдар мен балласты қолдау үшін шахталар ағашпен жабылды. Бірақ шахталардың толтырылғандығы туралы ешқандай жазба қалдырылмаған. 1950 жылы пойыз жүргізушісі жолдың астындағы бос кеңістікті байқап, туннельді тұрақтандыру жұмыстарын жүргізу қажеттігі анықталды. Ескі ағаштар алынып тасталды және шахталар алдын ала дайындалған бетон арқалықтармен, бұқа басындағы рельстермен және қиып-қайыру сілтемелерімен бекітілді. Жұмысқа қажеттіден артық бір арқалық жасалды және ол жақын маңдағы аулада сақталды. Шахталардың толтырылғандығы туралы мәлімет те берілмеді. 2000 жылдың қарашасында су тасқыны салдарынан саңылаулы шахталардың бірі құлады. Құлаған шахтаны тұрақтандыру үшін төрт апта бойы шұғыл жұмыстар жүргізілді және басқа шахталарда да алдын алу шаралары қабылданды, бірақ төрт үлкен шахтаға зақым келтірмеді. Бұрыс хабарламада зақымдануды астынан өтетін канал туннелінің құлауына байланысты деп айтылды; шындығында канал туннелі теміржол туннелінен солтүстікке қарай орналасқан және оның астынан өтпейді. 2001 жылы 1950 жылғы жұмыстардан қалған артық арқалықтың күшін анықтау үшін сынақтан өткізуге шешім қабылданды, бұл 8-ге тең маршруттың қолжетімділік индексі үшін қажетті жүктемелерді көтере алатындығын анықтау мақсатындағы зерттеулердің бөлігі болды. Бетонның нашарлап кеткені және 5-тен жоғары индекс үшін қажетті жүктемелерді көтере алмайтыны анықталды. Сондықтан, оны дереу қосымша тұрақтандыру қажет болды. Жұмыс жеті күн бойы толық жабылу кезінде 12 сағаттық сменада жұмыс істейтін 100-ден астам адаммен жүргізілді, олардың көпшілігі жақын жердегі уақытша ғимараттарда орналастырылды. Екі рельсті туннельдің бір жолында тұрып, екінші жолды алып тастап, астындағы арқалықтарды ауыстыру үшін жол-рельсті техника пайдаланылды. 1950 жылғы арқалықтар алмасты бұрышты арамен үш бөлікке бөлінді. Содан кейін әр шахта жаңа дайындалған арқалықтармен жабылды, әр рельс астындағы бір негізгі тірек арқалық және олардың арасындағы бос орындарды толтыру үшін қосымша аралық арқалықтар. Жаңа арқалықтар үш бөліктен жасалды, олар зауыттың жұмыс жүктемесін асырмау үшін, арқалықтар орнатылғаннан кейін тот баспайтын болат бұрандалармен біріктірілді. Бір жолдағы жұмыстар аяқталғаннан кейін, жол-рельсті техника жол режиміне ауыстырылып, екінші жолдағы жұмыс істейтін жаңа арқалықтарға айдалды. Ескі арқалықтар алынып тасталғаннан кейін ғана шахталардың бұрынғы жұмыстар кезінде толтырылғаны және алты метрлік шұңқырға түсу қаупінің негізсіз екені белгілі болды. Жеті күндік жабылу барлық төрт үлкен шахтаны толық тұрақтандыруға жеткілікті уақыт бермеді. Ең тұрақсыз екі шахтаға басымдық берілді және олар бойынша жұмыс аяқталды, бірақ қалған екеуі тек ішінара тұрақтандырылды, жоғары бағыт бойынша арқалықтар ауыстырылды, ал төменгі бағыттағылар өзгеріссіз қалды. 2002 жылғы наурыз айында осы соңғы ауыстыруларды жүргізу үшін қосымша жұмыс жоспарланды. 2009 жылдың қазан айында шатырдың күйреуі туннельді жөндеу жұмыстары үшін жабуға себеп болды.

Апаттар

1851 жылғы 4 желтоқсанда Саппертон туннеліне жақын жерде ("Сальпертон" деп қате жазылған) соқтығысу орын алды. Тетбери-роуд станциясынан өткеннен кейін, Суиндон бағытынан туннельге келе жатқан жүк пойзының көлбеулігіне жеңіліп қалды, содан кейін жүргізуші пойызды екіге бөлуге шешім қабылдады – алдыңғы бөлігін алға жылжытып, кейін артқы бөлігін қайта алып қайтуға ниеттенді. Айынымы жоқ, артқы бөлігінің тежегіштері істен шығып, пойыз кері қарай домалап, соңынан келе жатқан пойызға соқтығысты. Жүк вагондары қирады, ал келесі пойыздың жүргізушісі мен жолаушылары жарақат алды, бірақ қаза болған жоқ. 1855 жылғы 29 қазанда туннельде ұсақ апат болды, онда да пойыз екіге бөлініп, бір бөлігі қашып кетті. Жарақат алғандар мен қаза болғандар жоқ, және тергеу жүргізілмеген деп есептеледі. 1896 жылғы 14 сәуірде туннельде төрт рельс жатушысы қаза тапты. Бұл туралы Хансардта 1896 жылғы 27 сәуірде айтылған (есепте "Страуд" "Строуд" деп қате жазылған), бірақ егжей-тегжейлі мәлімет берілмеген. 2009 жылғы 9 желтоқсанда туннель маңында жоғары жылдамдықты пойыздың есігі ашылып, жолаушы оны жабуға тырысты, бірақ сәттіліксіз болды, бірақ өзін қауіпке тікелей салған. Жергілікті газет оқиғаны сенсациялық түрде көрсетуге тырысып, жолаушының есік "ұшып" ашылған кезде "пойызбен бірге лақтырылып кетуге" жақын болғанын мәлімдеді. Шындығында, есік ашылған кезде ешкім жанында болған жоқ, ал жолаушыға қатысты кез келген қауіп оның оны жабуға тырысуының нәтижесінде туындады. Жергілікті кеңес мүшесі Эндрю Грейвеллс пойыздарға есіктер ашық болғанда станциялардан кетуге кедергі келтіретін құрылғылар орнатылуы керек деді. Бұл талап бұрыннан бар, және HST сияқты ескі вагондардың көпшілігіне орталық есік құлпы жүйесі орнатылды, онда күзетші іске қосқан электрлік құлып, пойыз қозғалыста жүргенде есіктердің ашылуына кедергі келтіреді; алайда бұл жүйе басқару пультімен байланыстырылмаған. Осы жағдайда жүйе қалай істен шыққаны белгісіз; RAIB оқиға туралы хабардар болды, бірақ олардың сайтында тиісті есеп табылмады. 2011 жылғы 17 қаңтарда аңшы мен жиырма түлкі иті туннельдің шығыс жағындағы теміржолға заңсыз кіргенде пойыз қозғалысы тоқтап қалды. Иттердің бірі пойызбен қағылып өлді. Пойыз тоқтатылды, ал басқа пойыздар кешіктірілді. Британдық көлік полициясы келген кезде заңсыз кіргендер жоғалып кеткен, ал ешбір аңшылық қожа жауапкершілікті мойындаған жоқ.